Giao việc rõ người, rõ trách nhiệm
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 15/10/2026 xác định phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực, kiểm soát quyền lực, bảo đảm chủ trương được thực hiện đến cùng. Luật sư Đinh Nhật Quang, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội chỉ ra ba hạn chế cần khắc phục: giao việc chưa rõ đầu mối chịu trách nhiệm; quyền hạn và trách nhiệm chưa tương xứng; đánh giá công việc còn nặng về số cuộc họp, công văn thay vì kết quả thực chất.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phong cách, phương pháp công tác theo hướng khoa học, chuyên nghiệp, hiện đại, sát cơ sở. Phân tích từ chuyên gia, cần chuyển từ quản lý nặng về thủ tục sang đề cao tính chủ động, hiệu quả thực chất. Quy trình phải hỗ trợ việc ra quyết định hợp pháp, kịp thời, không tạo thêm tầng nấc xin phép đối với những việc đã được phân định rõ thẩm quyền.
Ông đề xuất bốn thay đổi: giao nhiệm vụ gắn với sản phẩm đầu ra, người chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành; phân cấp, ủy quyền đi đôi với nguồn lực và cơ chế giám sát; xin ý kiến phải nêu rõ vướng mắc, căn cứ pháp lý và phương án đề xuất; đánh giá cả hậu quả của việc chậm trễ, không hành động.
“Đột phá là xây dựng cơ chế trong đó người giải quyết tốt công việc được ghi nhận, người làm đúng được bảo vệ, còn người trì hoãn không thể lấy số lượng công văn làm thước đo trách nhiệm”, ông kiến nghị.
Lấy trải nghiệm của người dân, doanh nghiệp làm thước đo
Theo luật sư Đinh Nhật Quang, hiệu quả cải cách phải được đánh giá từ trải nghiệm và chi phí thực tế của người dân, doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào thay đổi quy trình, cơ cấu tổ chức. Theo đó, cần các chỉ số cần đo lường gồm thời gian giải quyết thủ tục, số lần đi lại, bổ sung hồ sơ, chi phí tuân thủ, độ chính xác của kết quả và trách nhiệm xử lý khi hồ sơ chậm trễ. Việc đánh giá phải phản ánh toàn bộ quá trình từ khi nộp yêu cầu đến lúc nhận kết quả, tránh chạy theo tỷ lệ hồ sơ đúng hạn mang tính hình thức.
Luật sư đề xuất công khai định kỳ thời gian xử lý thực tế, hồ sơ tồn đọng, số lần yêu cầu bổ sung, quyết định phải sửa hoặc hủy do lỗi của cơ quan và phản hồi của người dân, doanh nghiệp. Số liệu cần được đối chiếu với nhật ký xử lý và khảo sát độc lập.
Nếu người dân nộp hồ sơ trực tuyến nhưng vẫn phải in giấy, đi nhiều nơi xin xác nhận, gọi điện hỏi tiến độ thì lợi ích chuyển đổi số chưa rõ nét. Mục tiêu là giúp người dân cung cấp thông tin một lần, thuận tiện theo dõi và nhận kết quả đúng hạn, rõ ràng.
Phân biệt phối hợp cần thiết với né tránh quyết định
Theo ông Quang, ranh giới giữa phối hợp liên ngành và xin ý kiến nhiều vòng để né tránh quyết định nằm ở mục đích, nội dung và cách sử dụng ý kiến, không chỉ ở số lần xin ý kiến. Hồ sơ phức tạp có thể cần lấy ý kiến nhiều lần khi phát sinh tình tiết mới hoặc yêu cầu pháp luật. Tuy nhiên, việc chuyển hồ sơ đến nhiều cơ quan không có trách nhiệm, đề nghị chung chung “cho ý kiến”, chờ đợi vô thời hạn hoặc liên tục hỏi lại nội dung cũ mà không có tình tiết mới là những dấu hiệu cần kiểm tra.
Việc xin ý kiến cần có căn cứ pháp luật hoặc vướng mắc cụ thể, xác định đúng cơ quan liên quan, nêu rõ vấn đề cần giải đáp, kèm phân tích, đề xuất và thời hạn trả lời. Sau khi nhận ý kiến, cơ quan chủ trì phải tổng hợp, tiếp thu hoặc giải trình để quyết định, không tiếp tục chuyển trách nhiệm cho đơn vị khác.
Tuy nhiên, những dấu hiệu trên chỉ là căn cứ kiểm tra, không thể tự động dùng để kết luận vi phạm. Trách nhiệm phải được xác định dựa trên hồ sơ, nhiệm vụ được giao, điều kiện thực hiện và lỗi của từng cá nhân.
Để khắc phục tình trạng đùn đẩy, mỗi quy trình cần quy định rõ thời hạn giải quyết tổng thể và từng khâu, điều kiện gia hạn hoặc tạm dừng, trách nhiệm trả lời của cơ quan phối hợp, cơ chế xử lý bất đồng và nghĩa vụ giải trình khi chậm trễ. Việc xin ý kiến nội bộ không mặc nhiên làm dừng thời hạn giải quyết thủ tục cho người dân; cơ quan chủ trì phải chủ động phối hợp trong thời gian được giao.
Luật sư Đinh Nhật Quang cũng lưu ý không nên áp dụng đại trà nguyên tắc “im lặng là đồng ý”, bởi sự im lặng không thể thay thế kết quả thẩm định hoặc chấp thuận bắt buộc, trừ trường hợp pháp luật có quy định phù hợp. Thay vào đó, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan chậm trả lời và cơ chế báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý vướng mắc.
“Thận trọng phải dẫn đến một bước xử lý cụ thể; thận trọng không thể là trạng thái chờ đợi không có điểm kết thúc”, luật sư nhấn mạnh.
Bảo vệ người làm đúng
Theo ông Quang, để Nghị quyết đi vào cuộc sống, cần hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm bảo vệ cán bộ thực hiện đúng thẩm quyền, đúng quy định, vì lợi ích chung, đồng thời xử lý nghiêm hành vi né tránh, thiếu trách nhiệm hoặc lạm quyền.
Trước hết, cần phân biệt cán bộ thực hiện công việc thông thường đúng quy định với cán bộ đề xuất đổi mới, sáng tạo có rủi ro. Với trường hợp thứ nhất, việc đánh giá phải căn cứ pháp luật, chứng cứ và điều kiện tại thời điểm quyết định; không thể chỉ vì kết quả không như kỳ vọng mà suy ra có vi phạm.
Đối với hoạt động đổi mới, sáng tạo, Nghị định 73/2023/NĐ-CP đã thiết lập cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Tuy nhiên, bảo vệ không đồng nghĩa với miễn trách nhiệm tự động mà phải dựa trên quá trình đề xuất, phê duyệt, tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả. Các quy định của Đảng về bảo vệ cán bộ cũng cần được cụ thể hóa đồng bộ với pháp luật Nhà nước.
Khi xem xét trách nhiệm, cần đánh giá thẩm quyền quyết định, mục đích thực hiện, chất lượng chuẩn bị, khả năng dự báo rủi ro và cách xử lý khi phát sinh vấn đề. Đồng thời, phải làm rõ động cơ vụ lợi, xung đột lợi ích, việc bỏ qua cảnh báo hoặc che giấu sai phạm. Thiện chí không đủ để loại trừ trách nhiệm; ngược lại, kết quả bất lợi cũng không đồng nghĩa với việc người quyết định có lỗi.
Theo đó, cơ chế bảo vệ cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận, thời hạn xem xét, quy trình đánh giá, kết luận bằng văn bản; bảo đảm quyền giải trình của cán bộ và lưu giữ đầy đủ hồ sơ, căn cứ quyết định, ý kiến chuyên môn, biện pháp kiểm soát rủi ro. Những bảo đảm này giúp đánh giá trách nhiệm khách quan, hạn chế tâm lý sợ sai, không dám quyết định.
Ở chiều ngược lại, xử lý vi phạm phải căn cứ tính chất, mức độ, hậu quả và lỗi của từng trường hợp, đúng thẩm quyền, trình tự pháp luật. Không thể đồng nhất mọi trường hợp chậm trễ với cùng một mức kỷ luật. Nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, trong đó có tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 360 Bộ luật Hình sự. Việc xác định tội danh phải dựa trên đầy đủ dấu hiệu pháp lý, không chỉ căn cứ vào việc hồ sơ quá hạn.
“Muốn chấm dứt đùn đẩy, né tránh, phải làm cho trách nhiệm theo công việc đến cùng. Mỗi việc có người phụ trách, có thời hạn, có chủ thể quyết định đúng thẩm quyền và có cơ chế xử lý khi không hoàn thành; đồng thời, người làm đúng phải được bảo vệ bằng những bảo đảm cụ thể, có thể thực hiện được”, luật sư Đinh Nhật Quang nhấn mạnh.
