Đàm phán ba bên thắp lên hy vọng về một bước tiến ngoại giao mới
Khả năng nối lại đàm phán ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ đang được thúc đẩy với triển vọng tổ chức cuộc gặp tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, vào đầu tháng 11.
Động thái này được đề cập sau cuộc tiếp xúc giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff ngày 21/10 tại Saint Petersburg. Cùng thời điểm, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng nói với báo The Sun của Anh rằng cuộc gặp có thể diễn ra ngày 10/11, sớm hơn dự kiến ban đầu. Tuy nhiên, thời điểm chính thức vẫn chưa được xác nhận.
Đáng chú ý, trong cuộc điện đàm với Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store ngày 27/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhấn mạnh một nền hòa bình lâu dài cần tính đến những lợi ích an ninh mà Nga cho là chính đáng, đồng thời đề cập những bất đồng giữa Nga với Liên minh châu Âu và NATO.
Nga cũng đề cập khả năng tổ chức cuộc gặp trực tiếp giữa ông Putin và ông Zelensky. Theo ông Ushakov, Tổng thống Nga sẵn sàng tiếp ông Zelensky tại Moscow nếu nhà lãnh đạo Ukraine muốn đến cùng lời khẳng định sẽ đảm bảo về vấn đề an ninh.
Những tuyên bố này cho thấy, mặc dù đã có những tín hiệu ngoại giao để tạo thêm cơ hội nối lại đối thoại nhưng mỗi bên vẫn có cách nhìn riêng với những rào cản căn bản trên con đường giải quyết xung đột.
Những rào cản căn bản trên con đường giải quyết xung đột
Rào cản lớn nhất vẫn là sự khác biệt về điều kiện chấm dứt xung đột và bảo đảm an ninh. Ukraine đề xuất những bước đi trước mắt như ngừng bắn, đóng băng chiến tuyến, chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và triển khai các sáng kiến nhân đạo. Nước này cũng đồng thời yêu cầu Mỹ và châu Âu đưa ra những bảo đảm an ninh nhằm ngăn xung đột tái diễn. Trong khi đó, Nga nhấn mạnh giải pháp phải xử lý những nguyên nhân mà nước này coi là gốc rễ của xung đột, đồng thời tính đến các lợi ích an ninh của Nga và cấu trúc an ninh ở châu Âu.
Trao đổi với phóng viên Đài TNVN, Tiến sĩ chính trị Yulia Melnikova, Trưởng chương trình châu Á và Á-Âu của Hội đồng Các vấn đề quốc tế cho rằng, các cuộc đàm phán khó có thể đạt tiến triển nếu những điều kiện căn bản chưa được giải quyết. Theo bà, việc chấm dứt giao tranh cần nằm trong một tiến trình giải quyết xung đột toàn diện hơn, bao gồm cả vấn đề bảo đảm an ninh và cấu trúc an ninh châu Âu. Bà cũng lưu ý rằng, dù Nga và Mỹ có thể chia sẻ một số quan điểm về hướng giải quyết xung đột, khác biệt trong chương trình nghị sự của các đồng minh châu Âu của Mỹ vẫn là trở ngại đối với việc hiện thực hóa những ý tưởng chung.
Ở góc độ triển vọng ngoại giao, Phó Giáo sư Ekaterina Koldunova, Giám đốc Trung tâm ASEAN thuộc Đại học quan hệ quốc tế MGIMO, Bộ Ngoại giao LB Nga nhận định trong cuộc phỏng vấn với phóng viên VOV rằng, khả năng diễn ra cuộc gặp là có, nhưng chưa thể khẳng định cuộc gặp sẽ thực sự được tổ chức. Ngay cả khi diễn ra, bà cho rằng cũng không nên kỳ vọng đột phá ngay lập tức, bởi những cơ hội thúc đẩy tiến trình ngoại giao trước đây đã không đưa đến kết quả như mong đợi.
Bất đồng còn thể hiện ở cách thức tổ chức và thành phần của cuộc đàm phán. Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov cho biết cuộc gặp ba bên dự kiến chỉ có sự tham gia của Nga, Ukraine và Mỹ, không bao gồm đại diện châu Âu. Trong khi đó, theo thông tin Euronews đăng tải, Ủy ban châu Âu và Hội đồng châu Âu đang phối hợp để chuẩn bị một nhóm quan chức cấp cao tới Abu Dhabi. Điều này cho thấy vai trò của châu Âu trong tiến trình đàm phán vẫn là vấn đề chưa có sự thống nhất.
Từ đối thoại đến hòa bình: Chặng đường còn dài
Trong khi triển vọng đàm phán chính trị vẫn chưa rõ ràng, diễn biến tại Oleshky, thuộc tỉnh Kherson, cho thấy những thỏa thuận giới hạn vẫn có thể được triển khai vì mục tiêu nhân đạo. Theo Bộ Quốc phòng Nga, lực lượng Nga bắt đầu ngừng bắn cục bộ từ 4 giờ sáng ngày 27/10 để chuẩn bị cho hoạt động nhân đạo tại khu vực này. Phía Nga cho biết đến thời điểm hiện tại chưa ghi nhận vi phạm lệnh ngừng bắn.
Diễn biến tại Oleshky cho thấy ngay cả trong bối cảnh xung đột tiếp diễn, những thỏa thuận có mục tiêu cụ thể vẫn có thể tạo điều kiện cho hoạt động cứu trợ và bảo vệ dân thường. Dù vậy, một thỏa thuận nhân đạo cục bộ không thể thay thế cho giải pháp chính trị toàn diện, vốn đòi hỏi các bên phải xử lý những bất đồng về lãnh thổ, an ninh và cơ chế thực thi thỏa thuận.
Cuộc đàm phán dự kiến vào tháng 11 vì thế có ý nghĩa quan trọng, nhưng chưa thể được xem là bước ngoặt. Điều cần theo dõi không chỉ là liệu cuộc gặp có diễn ra hay không, mà là các bên có đưa ra được những đề xuất cụ thể, có khả năng thu hẹp bất đồng hay vẫn dừng ở việc nhắc lại lập trường của mình.
Con đường hòa bình sẽ chỉ thực sự mở rộng khi đối thoại tạo ra những cam kết có thể kiểm chứng và thực thi. Cơ hội đang xuất hiện, nhưng để biến cơ hội thành kết quả, Nga, Ukraine và các bên liên quan sẽ phải vượt qua những rào cản khó khăn nhất: tìm được điểm thỏa hiệp về các vấn đề cốt lõi và xây dựng một cơ chế đủ tin cậy để ngăn xung đột tái diễn.
