Theo dự thảo quy định chính sách, biện pháp đặc biệt, khác với quy định của pháp luật để tháo khó khăn, vướng mắc cho các dự án chậm triển khai theo quy định của Luật Phát triển đô thị, TP.HCM đề xuất nhiều giải pháp gỡ khó với dự án, công trình vi phạm xây dựng; dự án chậm tiến độ.
Nộp lại phần thu lợi bất hợp pháp thu từ vi phạm xây dựng
Một trong các giải pháp đáng chú ý là chính sách, biện pháp cho các dự án có công trình, phần công trình xây dựng vi phạm về trật tự xây dựng.
Theo đó, trường hợp dự án có công trình, phần công trình vi phạm, ngoài bị xử phạt vi phạm hành chính, còn bị áp dụng biện pháp buộc nộp lại số tiền thu lợi bất hợp pháp. Các biện pháp này thay thế biện pháp bắt buộc tháo dỡ theo quy định.
Tuy nhiên, các dự án vi phạm xây dựng không thuộc diện buộc tháo dỡ phải đáp ứng các điều kiện như không vi phạm chỉ giới xây dựng, hành lang bảo vệ công trình hạ tầng kỹ thuật, giao thông.
Dự án đã xây dựng hoàn thành, đưa vào vận hành, sử dụng trên thực tế; hoặc đang dừng, ngừng thi công theo các Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án, hoặc các nguyên nhân khách quan khác theo từng trường hợp cụ thể.
Các dự án này cũng phải đảm bảo an toàn chịu lực, phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; không ảnh hưởng đến công trình lân cận và không có tranh chấp; phù hợp với quy hoạch xây dựng phê duyệt.
Số lợi bất hợp pháp phải nộp được xác định theo từng trường hợp, ứng với tỷ lệ nộp.
Trong đó, trường hợp công trình nhằm mục đích kinh doanh thì số lợi bất hợp pháp là tổng số m² sàn xây dựng vi phạm, nhân với đơn giá 1m² theo hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, nhưng không thấp hơn suất đầu tư đối với công trình cùng loại, nhân với 50%.
Trường hợp công trình không nhằm mục đích kinh doanh thì số lợi bất hợp pháp là tổng số m² sàn xây dựng vi phạm, nhân với chi phí 1m² sàn xây dựng theo dự toán được duyệt, nhưng không thấp hơn suất vốn đầu tư đối với loại, cấp công trình do cơ quan có thẩm quyền ban hành, nhân với 50%.
Trường hợp không có hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, hoặc dự toán được duyệt, thì số lợi bất hợp pháp được xác định là tổng m² sàn xây dựng vi phạm, nhân với suất vốn đầu tư, nhân với 50%.
Nhà đầu tư chỉ được xem xét hoàn thiện các thủ tục pháp lý liên quan, sau khi hoàn thành nghĩa vụ nộp phạt, nộp lại số tiền thu lợi bất hợp pháp và có kết quả kiểm định chất lượng công trình.
Thay thế biện pháp buộc tháo dỡ, tránh lãng phí
Theo UBND TP.HCM, việc quy định nộp lại số lợi bất hợp pháp nhằm bổ sung trách nhiệm của Nhà đầu tư, trong trường hợp không thể tiếp tục thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đã được người có thẩm quyền quyết định, trên cơ sở công trình vi phạm không gây hậu quả nghiêm trọng về quy hoạch, an toàn hay đất đai.
Điều này để tránh lãng phí xã hội khi phải tháo dỡ toàn bộ; đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, tránh ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân.
Dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các nội dung quy định tại Điều 84 Nghị định số 16/2022/NĐ-CP và các Nghị định trước đây, tránh hợp thức hóa các trường hợp sai phạm.
Dự thảo Nghị quyết này cũng đưa ra biện pháp tháo gỡ vướng mắc cho các dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật trục chính chậm triển khai.
Trong đó, trường hợp nhà đầu tư không đảm bảo năng lực, UBND TP.HCM sẽ ban hành văn bản chấm dứt đầu tư của nhà đầu tư cũ và lựa chọn nhà đầu tư mới theo trường hợp chỉ định. Trường hợp có nhiều nhà đầu tư mới đăng ký, Thành phố ưu tiên đơn vị cam kết tiến độ thực hiện dự án ngắn hơn.
Riêng nhà đầu tư dự án thành phần vẫn được xem xét tiếp tục giao đất, cho thuê đất theo trình tự, thủ tục quy định, hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hợp đồng, đăng ký dự án, giải phóng mặt bằng và nghĩa vụ tài chính, không phụ thuộc vào khả năng thực hiện của nhà đầu tư trục chính.
Dự thảo mở rộng áp dụng đối với các dự án chậm triển khai trước ngày Luật Phát triển đô thị có hiệu lực thi hành (1/10/2026), để giải quyết triệt để hàng loạt dự án tồn đọng trên địa bàn TP.HCM.
Theo Sở Tài chính, thực tiễn rà soát cho thấy bên cạnh các dự án đã tháo gỡ theo cơ chế, chính sách hiện hành, vẫn còn nhiều dự án tồn đọng, kéo dài do vướng mắc liên quan đến cơ chế thí điểm; các công trình xây dựng vi phạm đã bị xử phạt, nhưng chưa giải quyết dứt điểm.
TP.HCM có rất nhiều công trình, dự án lớn (nhà xưởng, khu dân cư, công trình hỗn hợp) xây dựng vi phạm trong giai đoạn từ sau 2018 đến nay.
Việc tháo gỡ cũng giúp xử lý dứt điểm các tranh chấp, khiếu kiện kéo dài; giảm lãng phí tài sản thay vì phá bỏ những công trình trị giá hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng chỉ vì lỗi thủ tục hoặc sai khác nhỏ, nhưng vẫn đảm bảo an toàn kỹ thuật, không lấn chiếm không gian công cộng.
Ngân sách cũng sẽ thu được tiền phạt vi phạm hành chính và toàn bộ số lợi bất hợp pháp.
