Chiều nay (9/11), Quốc hội thảo luận tại hội trường về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
"Số người chết vì khói thuốc mỗi năm tương đương 10 sư đoàn"
Góp ý về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) nêu thực tế, rất nhiều bậc cha mẹ không khỏi bất lực khi thấy đứa con hút thuốc lá, bất lực vì một khi đã nghiện, phải cai hàng chục lần mới bỏ được và bất lực vì pháp luật cho phép con mua.
Nhắc lại báo cáo số 852 (tháng 5/2026) của Bộ Y tế về đánh giá tác động của chính sách cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá (cấm suốt đời, không dừng ở tuổi 21), đại biểu Long cho biết báo cáo này kết luận: Nếu giữ mốc 18 tuổi thì mỗi năm vẫn có thêm một lớp thanh niên bước qua ngưỡng hợp pháp và "trở thành đối tượng mà ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài".
“Năm 2012, khi bàn về an toàn giao thông đường bộ, Phó Chủ tịch Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn có ví số người chết vì tai nạn giao thông hằng năm tương đương 1 sư đoàn. Thì số người chết vì khói thuốc (100.000 người/năm) tương đương 10 sư đoàn”, đại biểu thẳng thắn chỉ rõ.
Về việc lấy ý kiến đối tượng chịu ảnh hưởng, đại biểu đặt câu hỏi: Nếu là thanh niên 18 - 24 tuổi, thực tế tại New Zealand và Úc cho thấy 64 - 70% thanh niên ủng hộ cấm theo thế hệ, coi đó là sự giải phóng. Nếu là doanh nghiệp thuốc lá, Công ước khung mà Việt Nam là thành viên từ 2005 đã yêu cầu bảo vệ chính sách y tế trước lợi ích thương mại. Còn những người chịu ảnh hưởng nặng nhất, hơn 100 nghìn người tử vong mỗi năm, thì không còn để hỏi ý kiến nữa.
Dẫn số liệu tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15–19 tuổi là 5,46%, nhưng đến 20–24 tuổi vọt lên 32,6% (gấp gần 6 lần), đại biểu phân tích đây là lứa tuổi rời gia đình, có tiền riêng, dễ bị tổn thương nhất do não bộ (vùng vỏ não trước trán) còn tiếp tục hoàn thiện đến tuổi 25. Bắt đầu hút càng sớm thì nghiện càng sâu.
Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Hải Long chính thức kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi biểu quyết thông qua Luật thì nội dung tuổi được thể hiện 2 phương án, trong đó phương án 1 là: Nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình 19, 20, 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028.
"Tôi biết, đề nghị này sẽ khiến các hãng thuốc lá ghét tôi. Làm đại biểu, ai cũng mong được nhiều người quý mến. Nhưng lần đầu tiên, tôi mong Quốc hội quyết định để tôi bị thật nhiều hãng thuốc lá ghét, vì họ ghét tôi bao nhiêu thì các bậc cha mẹ bớt đi bấy nhiêu nỗi bất lực, và thanh niên của chúng ta bớt đi bấy nhiêu cơn nghiện suốt đời", đại biểu Nguyễn Hải Long nói.
Bịt kín "lỗ hổng": Cấm theo công năng và quy định mốc sàn giảm sản lượng
Đồng quan điểm bảo vệ thế hệ trẻ, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai) nhấn mạnh cần quản lý theo công năng thay vì danh mục. Hiện lệnh cấm đang chạy theo danh mục chất, trong khi kẻ vi phạm chạy theo công năng thiết bị. Các đường dây buôn bán dung dịch thuốc lá điện tử pha ma túy bị triệt phá không cần đến 1mg nicotine nào, chỉ cần dán nhãn "0% nicotine" là lách luật. Do đó, đại biểu đề nghị quy định ngay trong luật theo công năng, mọi dung dịch, chất dùng cho thiết bị hóa hơi, làm nóng để người sử dụng hít vào (có hoặc không có nicotine) đều là nguyên liệu thuốc lá bị cấm.
Bên cạnh đó, theo đại biểu Lê Hoàng Anh, cần quy định lộ trình giảm sản lượng cần một mốc sàn ngay trong luật. Thiệt hại do thuốc lá năm 2022 là 108,7 nghìn tỷ đồng (1,14% GDP), gấp khoảng 6 lần số nộp ngân sách bình quân của ngành này. Tức là thu 1 đồng, xã hội trả lại 6 đồng. Đại biểu đề nghị luật ghi rõ tổng sản lượng được phép hằng năm không vượt năm trước liền kề, Chính phủ quyết định nhịp độ giảm.
Đặc biệt, đại biểu cũng nhấn mạnh việc đưa chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ vào luật. Đại biểu Hoàng Anh bày tỏ băn khoăn khi Báo cáo 852 của Bộ Y tế coi đây là phương án tối ưu, chi phí quản lý thấp (chỉ cần quét thẻ Căn cước/VNeID để kiểm tra năm sinh), nhưng sau đó các báo cáo sau lại đề nghị "chưa đưa vào". Nhấn mạnh lá chắn tuổi 18 chỉ trì hoãn chứ không ngăn được cơn nghiện, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 9 hành vi bị cấm: Bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ 1/1/2010 trở về sau và nhóm này cũng bị cấm mua, sử dụng thuốc lá (hiệu lực từ 1/1/2028).
Kiểm soát chặt hình ảnh thuốc lá trên mạng xã hội
Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Thế Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) bày tỏ sự quan tâm đến nguy cơ người chưa đủ 18 tuổi tiếp xúc một cách bị động, không mong muốn với hình ảnh thuốc lá trên môi trường số, nhất là mạng xã hội và các nền tảng chia sẻ video.
Theo đại biểu, dự thảo mở rộng phạm vi cấm sử dụng hình ảnh thuốc lá trên các sản phẩm "dành riêng" cho người chưa đủ 18 tuổi là chưa đủ. Quy định này có thể chưa bao quát hết những nội dung truyền thông hướng tới giới trẻ thông qua thuật toán phân phối trên internet.
Kinh nghiệm từ Australia và Hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới đều nhấn mạnh việc kiểm soát quảng cáo trực tiếp và gián tiếp trên không gian mạng. Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa đổi quy định thành cấm: “Sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm, các sản phẩm hoặc nội dung truyền thông dành riêng hoặc chủ yếu hướng tới người chưa đủ 18 tuổi, kể cả nội dung được cung cấp, phát hành, phân phối trên môi trường điện tử..." (Trừ trường hợp phục vụ tuyên truyền phòng, chống tác hại thuốc lá).
Đại biểu Trần Thế Anh nhấn mạnh, phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là kiểm soát việc sản xuất, kinh doanh mà còn phải chủ động ngăn ngừa những tác động dẫn đến việc bắt đầu sử dụng thuốc lá, bảo vệ từ sớm, từ xa cho thế hệ trẻ.
