Sáng 11/8, tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.
Các đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong xây dựng dự án luật theo hướng đổi mới, kiến tạo phát triển và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý đô thị, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, kiểm soát quyền lực, bảo đảm an toàn pháp lý và tạo dư địa phát triển mới.
Góp ý về cơ chế xử lý các dự án chậm triển khai, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) cho rằng đây là hướng tiếp cận cần thiết để giải phóng nguồn lực đất đai đang bị "đóng băng". Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để chính sách không bị biến tướng.
Theo đại biểu, cần xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi cho phép dự án tiếp tục triển khai, bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại những nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp. Với các dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, cần thực hiện thẩm định liên ngành.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị cân nhắc thời hạn áp dụng cơ chế đến ngày 31/12/2036, bởi một cơ chế đặc biệt kéo dài tới 10 năm có thể làm giảm tính cấp bách và tạo tâm lý chờ đợi.
Về quy hoạch tổng thể thành phố, đại biểu cho rằng, đây là bước phân quyền rất mạnh, nhưng quy hoạch của các "siêu đô thị" có thể tác động vượt địa giới hành chính và liên quan đến hạ tầng quốc gia. Vì vậy, luật cần quy định rõ việc lấy ý kiến, xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ đối với các nội dung liên quan đến quy hoạch ngành, hạ tầng quốc gia và liên vùng trước khi thành phố phê duyệt.
Đối với liên kết vùng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn lưu ý những vấn đề khó thường phát sinh khi lợi ích giữa các địa phương không đồng nhất như xử lý chất thải, lưu vực sông, nguồn nước. "Nếu chỉ quy định đồng thuận mà không có cơ chế xử lý bất đồng thì sẽ bế tắc", đại biểu nói, đồng thời kiến nghị trường hợp các địa phương không thống nhất sau một thời gian nhất định, cơ quan điều phối vùng cần báo cáo Thủ tướng Chính phủ xử lý theo thẩm quyền.
Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ) cho rằng dự thảo luật chưa đề cập quy hoạch vùng Đông Nam Bộ theo Luật Quy hoạch, có thể tạo khoảng trống pháp lý. Đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ, thứ bậc giữa các quy hoạch, đồng thời bổ sung quy định về quy hoạch phát triển đô thị vùng, vùng đô thị đặc biệt và tiêu chí xác định ranh giới cụ thể.
Liên quan lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng các dự án có quy mô từ 800 tỷ đến 75.000 tỷ đồng cần thời gian nghiên cứu khả thi và thu xếp vốn. Việc nhà đầu tư thứ hai chỉ có 7 ngày nộp hồ sơ, trong khi tiêu chí chấm điểm được ban hành sau khi tiếp nhận hồ sơ, chưa bảo đảm cạnh tranh thực chất.
Đại biểu đề nghị công khai danh mục dự án và tiêu chí chấm điểm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi nhận hồ sơ, đồng thời kéo dài thời gian tiếp nhận tối thiểu 45 ngày đối với dự án lớn.
Về cơ chế thí điểm chính sách mới, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) đề nghị đổi mới tư duy làm luật theo hướng không liệt kê danh mục các lĩnh vực được thí điểm mà quy định rõ những lĩnh vực không được thí điểm. Những vấn đề còn lại có thể giao thành phố chủ động đề xuất, quyết định theo quy trình và điều kiện kiểm soát.
Đại biểu cũng đề nghị phân quyền cho HĐND thành phố quyết định chuyển các chính sách thí điểm thành công sang áp dụng chính thức trên địa bàn nếu đáp ứng tiêu chí, thay vì tiếp tục kiến nghị cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản mới.
Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đề nghị quy định rõ phạm vi và giới hạn quyền hạn của Chính phủ trong việc ban hành chính sách thí điểm khác hoặc chưa có trong luật; loại trừ các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo Hiến pháp, đồng thời quy định thời hạn thí điểm, cơ chế giám sát và trách nhiệm báo cáo Quốc hội.
Đại biểu cũng lưu ý việc giao HĐND thành phố quyết định chính sách thu nhập đối với người làm việc tại một số cơ quan Trung ương trên địa bàn cần được cân nhắc để bảo đảm tính thống nhất của chế độ công vụ. Nguồn kinh phí phải do ngân sách địa phương bảo đảm; đồng thời cần làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế thử nghiệm với pháp luật chuyên ngành và có quy định bảo vệ cán bộ khi đã thực hiện đúng quy trình nhưng phát sinh rủi ro khách quan.
Từ góc độ quốc phòng, an ninh, đại biểu Trần Quang Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nhấn mạnh phát triển kinh tế phải gắn với củng cố quốc phòng, an ninh. Đại biểu đề nghị các cơ chế đặc thù, vượt trội phải đặt trong khuôn khổ bảo vệ chủ quyền quốc gia; quy định chặt chẽ đối với các dự án tại vị trí chiến lược, biên giới, biển đảo, vùng trời và khu vực phòng thủ.
Cùng với đó, cần kiểm soát việc khai thác tài nguyên, không gian ngầm, không gian tầm thấp; bổ sung cơ chế ứng phó tình trạng khẩn cấp, phòng thủ dân sự cho chính quyền đô thị đặc biệt và rà soát đồng bộ với các luật liên quan.
Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị bổ sung chính sách phát triển kinh tế biển, quản lý không gian đô thị đặc thù và liên kết đô thị ven biển gắn với phát triển kinh tế biển lưỡng dụng, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Đối với các đô thị động lực, đại biểu Phạm Văn Thịnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) và đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh) cho rằng việc phải chờ "chủ trương của cấp có thẩm quyền" và quy định của Chính phủ mới được áp dụng một số cơ chế có thể tạo thêm rào cản hành chính.
Đại biểu Phạm Văn Thịnh đề nghị cho phép các thành phố đủ điều kiện được thực hiện ngay một số chính sách trong luật, tránh tình trạng đã được phân cấp nhưng không thể triển khai vì thiếu thủ tục.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng việc giao toàn bộ việc xác định cơ chế cho nghị định mà thiếu tiêu chí về "năng lực thực thi" dễ phát sinh cơ chế "xin - cho". Do đó, cần luật hóa danh mục tối thiểu các cơ chế mà thành phố trực thuộc Trung ương đương nhiên được áp dụng.
Đại biểu Trịnh Xuân An cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị, cho rằng luật không chỉ nhằm luật hóa các cơ chế đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm mà quan trọng hơn là hình thành khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị, chuyển từ quản lý sang kiến tạo, từ cơ chế "xin - cho" sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm.
Đáng chú ý, đại biểu đề nghị thể chế hóa trực tiếp cơ chế đặc thù cho Đồng Nai trong luật, thay vì tiếp tục chờ nghị định xác định từng điều, khoản được áp dụng. Theo đại biểu, phân loại đô thị và cơ chế phát triển đô thị là hai vấn đề khác nhau; có thể quy định theo phương pháp loại trừ để bảo đảm tính ổn định, minh bạch và tránh tạo thêm tầng "xin - cho".
Về phân quyền, đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh: quyền được trao càng lớn thì thiết chế kiểm soát càng phải mạnh. Đại biểu đề nghị làm rõ ba tầng kiểm soát gồm trước khi quyết định, trong quá trình thực hiện và hậu kiểm, đánh giá, xử lý trách nhiệm sau thực hiện; đồng thời nâng cao năng lực của các Ban HĐND, đại biểu chuyên trách và bộ máy tham mưu.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ thành phố trước các tình huống bất thường về quốc phòng, an ninh; bảo đảm đô thị có khả năng phòng thủ, chống chịu và duy trì các hoạt động thiết yếu. Quy hoạch, không gian ngầm và hạ tầng chiến lược như giao thông, năng lượng, viễn thông, dữ liệu cần được nghiên cứu theo hướng lưỡng dụng, có khả năng huy động, chuyển đổi công năng khi cần thiết.
Theo đại biểu Trịnh Xuân An, Luật Phát triển đô thị cần đồng thời tạo khuôn khổ thể chế mới, thể chế hóa những chủ trương đã rõ, phân quyền thực chất nhưng kiểm soát được quyền lực và xây dựng các đô thị hiện đại, cạnh tranh, an toàn, có sức chống chịu.
