Những ngày gần đây, trào lưu “đi chùa online” thu hút sự quan tâm của nhiều người dùng mạng xã hội, đặc biệt là những người muốn trải nghiệm không gian tâm linh thông qua nền tảng số.
Thay vì đến trực tiếp chùa, người dùng có thể truy cập các website mô phỏng, tạo nhân vật đại diện, bước vào không gian chùa ảo và thực hiện những thao tác như chắp tay, lạy Phật, dâng hoa, thắp đèn, thiền định.
Sự phát triển của công nghệ đang mở ra những cách thức trải nghiệm mới trên không gian mạng. Tuy nhiên, bên cạnh sự mới lạ và tiện lợi, các nền tảng đi chùa online cũng đặt ra vấn đề về bảo mật thông tin cá nhân, nhất là khi người dùng truy cập những website chưa được kiểm chứng về độ an toàn.
Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VTC News, ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena, cho rằng người dùng cần thận trọng trước những xu hướng mới xuất hiện trên không gian mạng, bởi các đối tượng xấu có thể lợi dụng sự quan tâm của cộng đồng để phát tán website, ứng dụng giả mạo.
Không yêu cầu đăng ký vẫn cần cảnh giác
Theo ông Võ Đỗ Thắng, đi chùa online là một xu hướng mới xuất hiện trong vài tuần gần đây. Tuy nhiên, việc tạo ra các xu hướng trên không gian mạng không phải hiện tượng mới mà từng diễn ra nhiều lần trước đó.
Chuyên gia cho rằng những xu hướng thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng có thể trở thành cơ hội để các đối tượng xấu triển khai những hoạt động ăn theo. Chúng có thể tạo ra ứng dụng giả mạo, đường link giả hoặc sự kiện không chính thống, tận dụng sự tò mò và tâm lý muốn tham gia của người dùng.
“Việc tạo lập website, ứng dụng hiện nay ngày càng đơn giản nhờ sự hỗ trợ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Khi một nền tảng trở thành xu hướng, các đối tượng có thể nhanh chóng tạo ra những sản phẩm tương tự để thu hút người truy cập”, ông Thắng nói.
Theo chuyên gia, trong quá trình tham gia các hoạt động trên nền tảng, họ có thể được yêu cầu cung cấp nhiều thông tin như họ tên, địa chỉ, sở thích hoặc những dữ liệu cá nhân khác.
Đây là những thông tin có giá trị đối với các đối tượng có ý đồ thu thập dữ liệu. Khi nắm được thông tin cá nhân, sở thích và quan điểm của người dùng, chúng có thể sử dụng dữ liệu để phục vụ nhiều mục đích khác nhau, trong đó có hoạt động lừa đảo trực tuyến.
Đặc biệt, với những thông tin liên quan đến sở thích, quan điểm hoặc xu hướng tôn giáo, các đối tượng có thể xây dựng phương thức tiếp cận riêng, tìm cách lôi kéo người dùng tham gia những hoạt động không phù hợp.
Vì vậy, theo ông Thắng, người dùng không nên chỉ quan tâm đến giao diện hay tính năng của một website mà cần tìm hiểu cả đơn vị vận hành, nguồn gốc và mục đích thu thập thông tin của nền tảng đó.
Hiện có một số trang mô phỏng đi chùa online cho phép người dùng vào trực tiếp, chỉ cần đặt tên nhân vật đại diện mà không phải khai báo thông tin cá nhân ngay từ đầu.
Tuy nhiên, theo ông Thắng, việc một website không yêu cầu đăng ký thông tin cá nhân khi truy cập ban đầu không đồng nghĩa với việc nền tảng đó an toàn.
Chuyên gia cho rằng một số nền tảng có thể cho phép người dùng tiếp cận khá dễ dàng, nhưng trong quá trình sử dụng, các yêu cầu cung cấp thông tin có thể xuất hiện dần theo từng hoạt động. Người dùng muốn tham gia sâu hơn, sử dụng thêm tính năng hoặc tham gia một sự kiện cụ thể có thể phải đăng ký tài khoản và cung cấp dữ liệu.
“Đây là điểm cần lưu ý bởi tâm lý chủ quan thường xuất hiện khi người dùng thấy website không yêu cầu khai báo thông tin ngay từ đầu. Khi đã quen với nền tảng và muốn tiếp tục trải nghiệm, họ có thể dễ dàng chấp nhận những yêu cầu cung cấp dữ liệu mà không tìm hiểu đầy đủ mục đích sử dụng”, ông Thắng cho biết.
Theo ông, nguy cơ còn nằm ở việc người dùng bị dẫn dắt tham gia các hoạt động tiếp theo mà không nhận diện được mục đích thực sự của nền tảng. Ban đầu, website có thể chỉ yêu cầu một thao tác đơn giản, nhưng sau đó người dùng có thể được đề nghị đăng ký, cung cấp thêm thông tin hoặc đáp ứng những điều kiện mới.
Cẩn trọng với đường link lạ
Một trong những yếu tố khiến các website, ứng dụng giả mạo có thể xuất hiện nhanh là sự phát triển của công nghệ AI. Theo ông Thắng, công nghệ này giúp rút ngắn đáng kể thời gian tạo lập các ứng dụng có giao diện và chức năng tương tự những nền tảng đang được quan tâm.
Người dùng có nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu khi truy cập các ứng dụng không an toàn
Ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena
Ông cho rằng khi một ứng dụng trở thành xu hướng, các đối tượng có thể sử dụng AI để tạo ra sản phẩm tương tự chỉ trong thời gian ngắn, thậm chí một đến hai giờ. Sau đó, chúng có thể cài cắm thông tin hoặc nội dung nguy hiểm đối với người dùng.
Trong bối cảnh đó, người dùng cần chủ động tìm hiểu trước khi truy cập hoặc cài đặt ứng dụng. Một trong những việc quan trọng là kiểm tra đường dẫn, xác định nguồn cung cấp và tìm hiểu xem ứng dụng có phiên bản chính thức hay không.
Đối với các ứng dụng yêu cầu cài đặt trên thiết bị, người dùng nên trang bị phần mềm bảo mật có khả năng phát hiện, ngăn chặn mã độc và bảo vệ dữ liệu. Việc duy trì các công cụ bảo vệ thiết bị là cần thiết, nhất là khi thường xuyên truy cập những nền tảng chưa có thông tin rõ ràng.
Bên cạnh đó, chuyên gia khuyến cáo người dùng không nên cài đặt ứng dụng chỉ vì thấy nhiều người tham gia hoặc nội dung đang được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội.
Theo ông Thắng, tâm lý đám đông có thể khiến người dùng bỏ qua các bước kiểm tra cần thiết. Khi quá chú ý đến sự mới lạ hoặc muốn trải nghiệm ngay, họ dễ nhấp vào đường link không rõ nguồn gốc, cài đặt ứng dụng chưa được kiểm chứng hoặc cung cấp thông tin theo yêu cầu của nền tảng.
Chuyên gia đề xuất người dùng dành khoảng 2-3 phút tìm hiểu thông tin trước khi truy cập. Có thể kiểm tra tên ứng dụng, phiên bản, đơn vị phát triển và đường dẫn chính thức; đồng thời tận dụng các công cụ AI để hỗ trợ tìm hiểu, phân tích những dấu hiệu bất thường.
Cũng theo ông Thắng, việc tạo lập website hiện nay tương đối dễ dàng, đặc biệt khi có sự hỗ trợ của các công cụ AI. Tuy nhiên, nếu một website bị cố tình cài mã độc, phát tán đến người dùng và gây thiệt hại, hành vi này có thể bị xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.
Vấn đề đáng lo ngại là quá trình phát hiện, xử lý có thể diễn ra sau khi người dùng đã trở thành nạn nhân. Khi đó, dữ liệu cá nhân có thể đã bị đánh cắp, tài sản bị thiệt hại và việc khôi phục quyền lợi cho người bị ảnh hưởng cũng không đơn giản.
Đi chùa online hay các hình thức trải nghiệm tâm linh trên môi trường số có thể tiếp tục xuất hiện cùng sự phát triển của công nghệ. Tuy nhiên, người dùng cần phân biệt giữa việc tiếp cận một trải nghiệm trực tuyến và việc tin tưởng, cung cấp dữ liệu cho một nền tảng chưa được xác minh.
