Góp ý về dự thảo luật, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ) cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành luật, đồng thời ghi nhận những bước tiến trong việc xác định điều kiện, thẩm quyền của chính quyền địa phương và cơ chế định giá, thanh toán tài sản.
Dù vậy, các đại biểu cho rằng vẫn còn nhiều nút thắt cần tháo gỡ, đặc biệt là ranh giới thẩm quyền của cấp xã và các giải pháp ứng phó khi xảy ra tình huống cô lập, chia cắt.
Theo dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trên địa bàn để phục vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, nhưng kèm theo điều kiện "mà cấp trung ương, cấp tỉnh không trực tiếp tiếp cận hoặc chưa trực tiếp tiếp cận địa bàn".
Phân tích tính bất cập của quy định này, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) cho rằng điều kiện ràng buộc trên chưa rõ ràng, gây khó khăn trong thực tiễn và làm hạn chế tính chủ động của chính quyền cơ sở.
Đại biểu đặt vấn đề, "khi xảy ra thiên tai, giao thông bị chia cắt nhưng thông tin liên lạc vẫn thông suốt, cấp tỉnh vẫn chỉ đạo từ xa thì có được coi là đã tiếp cận địa bàn hay chưa? Nếu không quy định rõ, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ lúng túng không biết khi nào mình có thẩm quyền".
Từ mô hình chính quyền địa phương hai cấp và phương châm "4 tại chỗ", đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị bỏ điều kiện ràng buộc này để trao quyền chủ động thực chất cho người đứng đầu chính quyền cơ sở - lực lượng sát dân nhất, có mặt đầu tiên tại hiện trường.
Nhấn mạnh sự cần thiết phải trao quyền quyết định ngay cho Chủ tịch UBND cấp xã, đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) lấy ví dụ về các trận lũ quét, sạt lở ở miền núi, lực lượng cấp tỉnh chưa thể đến hiện trường nhưng chỉ đạo qua điện thoại, nếu chủ tịch xã cứ phải chờ ý kiến hay chờ cấp trên tiếp cận thì sẽ lỡ thời điểm vàng cứu hộ, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.
Đại biểu đề nghị quy định rõ thẩm quyền thực hiện ngay, đi đôi với cơ chế báo cáo, thông báo lại cho cấp tỉnh ngay sau khi ra quyết định mà không làm phát sinh thủ tục cản trở.
Từ thực tiễn công tác phòng thủ dân sự và cứu hộ cứu nạn tại các tỉnh Bắc Trung Bộ, đại biểu Ngô Nam Cường (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng, khi xảy ra mưa lũ, sạt lở, giao thông chia cắt và mất hoàn toàn liên lạc, việc mở đường cứu dân đòi hỏi phải huy động ngay máy xúc, máy ủi, xe tải có sẵn tại địa bàn. Tuy nhiên, khó khăn phát sinh là chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản đã sơ tán, không thể liên lạc để bàn giao trực tiếp.
Do đó, đại biểu Ngô Nam Cường kiến nghị, trong tình huống thực sự cấp bách theo quyết định trưng dụng hợp pháp, cho phép tổ chức tiếp nhận và sử dụng tài sản ngay mà không cần chờ chủ sở hữu bàn giao trực tiếp; phải ghi nhận hiện trạng tài sản, thời điểm và lý do vắng mặt của người quản lý; làm rõ trách nhiệm bảo quản, vận hành, an toàn, hoàn trả và bồi thường, đồng thời thông báo ngay cho chủ tài sản khi có điều kiện liên lạc. Quy định trực tiếp trong luật các nguyên tắc, điều kiện của cơ chế đặc biệt này thay vì giao phó toàn bộ cho các văn bản dưới luật.
