Dự buổi lễ có ông Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình; ông Hà Hải Bình, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, cùng đại diện các sở, ngành, địa phương, nhà khoa học, chuyên gia và tổ chức bảo tồn.
Bảo vệ sinh cảnh, gắn bảo tồn với sinh kế người dân
Theo các số liệu được công bố tại buổi lễ, cả nước hiện có khoảng 540 cá thể Voọc mông trắng, trong đó Ninh Bình có gần 470 cá thể, chiếm khoảng 90% tổng số cá thể trên thế giới. Riêng khu vực rừng núi đá vôi Kim Bảng ghi nhận ít nhất 116 cá thể qua khảo sát thực địa, là quần thể lớn thứ hai thế giới, sau Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long. Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp trong Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN).
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Trần Anh Dũng nhấn mạnh, quy mô quần thể Voọc mông trắng tại Ninh Bình cho thấy, vai trò đặc biệt của địa phương trong công tác bảo tồn, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với chính quyền, lực lượng chức năng và người dân trong khu vực.
Việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng thể hiện quyết tâm của tỉnh trong bảo vệ đa dạng sinh học, gìn giữ tài sản thiên nhiên có giá trị đặc biệt. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tăng cường quản lý, bảo vệ hệ sinh thái rừng núi đá vôi và môi trường sống của loài.
Theo Quyết định số 895/QĐ-TTg năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ, khu bảo tồn đã được tích hợp trong quy hoạch lâm nghiệp quốc gia. Trên cơ sở đó, tỉnh yêu cầu các cơ quan chuyên môn, đơn vị quản lý rừng tăng cường tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và xử lý hành vi xâm hại tài nguyên rừng; ngăn ngừa nguy cơ chia cắt sinh cảnh, suy giảm chất lượng rừng.
Cùng với các biện pháp bảo vệ trực tiếp, tỉnh định hướng ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý rừng và theo dõi các đàn Voọc, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu, đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn lâu dài.
Các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy được đề nghị phối hợp với lực lượng kiểm lâm, Ban quản lý khu bảo tồn tổ chức tuần tra, bảo vệ rừng, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm. Các địa phương cũng cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân; gắn bảo tồn với phát triển sinh kế phù hợp, hạn chế các hoạt động gây ảnh hưởng đến môi trường sống của loài.
Đối với các sở, ngành liên quan, ông Trần Anh Dũng yêu cầu, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường bảo đảm nguồn lực cho công tác bảo tồn; kiểm soát hoạt động xây dựng, khai thác khoáng sản tại khu vực giáp ranh, không để phát sinh nguy cơ phân mảnh, suy thoái sinh cảnh. Tỉnh đồng thời định hướng tăng cường hợp tác quốc tế, huy động các nhà khoa học và tổ chức bảo tồn tham gia nghiên cứu, giám sát, bảo vệ quần thể Voọc mông trắng.
Hướng tới xây dựng hồ sơ di sản thế giới Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc
Không chỉ có ý nghĩa trong bảo tồn đa dạng sinh học, Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng còn là một hợp phần quan trọng trong không gian cảnh quan văn hóa - sinh thái Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc, hướng tới mục tiêu xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới.
Ngày 25/3/2026, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, thống nhất chủ trương chuẩn bị hồ sơ khoa học “Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc” để xem xét đưa vào Danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử Di sản thế giới. UBND tỉnh Ninh Bình được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan liên quan triển khai.
Ngày 30/3/2026, báo cáo tóm tắt về khu vực này được đăng tải trên trang thông tin của UNESCO. Tiếp đó, ngày 22/10/2026, theo thông tin lãnh đạo tỉnh công bố tại buổi lễ, Trung tâm Di sản thế giới UNESCO thông báo đề nghị đánh giá sơ bộ đã đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và được chuyển tới các cơ quan tư vấn xem xét. Kết quả dự kiến có trước ngày 1/10/2027.
Một bước triển khai đáng chú ý là ngày 1/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có tờ trình báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc chuẩn bị hồ sơ khoa học với sự phối hợp giữa Ninh Bình và Phú Thọ. Theo đề xuất, phạm vi nghiên cứu sẽ xem xét các khu vực thuộc Lạc Thủy và An Nghĩa của tỉnh Phú Thọ nhằm đánh giá đầy đủ hơn mối liên kết về cảnh quan, sinh thái, tính liên tục của sinh cảnh và hành lang sinh thái.
Đây hiện là nội dung Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Thủ tướng xem xét, chưa phải quyết định chính thức về việc mở rộng phạm vi hồ sơ. Việc nghiên cứu liên kết các khu vực được kỳ vọng góp phần làm rõ hơn giá trị địa chất, địa mạo và tính toàn vẹn của không gian cảnh quan dự kiến đề cử.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Anh Dũng yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan tiếp tục phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chuẩn bị hồ sơ trên cơ sở khoa học, bảo đảm đầy đủ luận cứ và bằng chứng. Tỉnh cần phân công đầu mối kỹ thuật, rà soát các giá trị nổi bật, đồng thời chú trọng yêu cầu bảo vệ tính toàn vẹn của cảnh quan và môi trường sống của loài.
Theo ông Trần Anh Dũng, chất lượng quản lý, bảo tồn tại thực địa là một phần quan trọng trong cam kết của Ninh Bình với UNESCO. Do đó, quá trình xây dựng hồ sơ di sản phải gắn chặt với việc bảo vệ rừng, duy trì sinh cảnh và bảo tồn đa dạng sinh học.
Việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng vì vậy không chỉ tạo cơ sở tăng cường bảo vệ quần thể linh trưởng quý hiếm mà còn góp phần gìn giữ các giá trị thiên nhiên, văn hóa của toàn khu vực, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
