Xung quanh ý nghĩa của việc tổng kết cũng như những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra, phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam đã trao đổi với Thượng tá, TS Trần Hữu Huy, Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam.
Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH
PV: Thưa Thượng tá, việc tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội có ý nghĩa như thế nào đối với việc nhìn nhận, đánh giá chặng đường phát triển của Việt Nam, cả về lý luận và thực tiễn?
Thượng tá, TS Trần Hữu Huy: Tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh trước hết là dịp đánh giá toàn diện những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình phát triển đất nước. Đối chiếu mục tiêu, quan điểm, định hướng của Cương lĩnh năm 1991 và Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011 với thực tiễn giúp làm rõ chuyển biến trên tất cả các lĩnh vực, đồng thời nhận diện những hạn chế, bất cập, phân tích nguyên nhân khách quan, chủ quan, nhất là trong nhận thức, hoạch định chủ trương và tổ chức thực hiện.
Tổng kết là cơ sở để kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển lý luận về chủ nghĩa xã hội (CNXH) và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam. Trọng tâm là nhận thức và giải quyết đúng đắn các mối quan hệ lớn giữa kinh tế thị trường và định hướng XHCN; giữa phát triển lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất; giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế. Thông qua tổng kết thực tiễn từng bước hoàn thiện lý luận về công cuộc đổi mới và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam.
Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp, tổng kết còn cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối và dự báo chiến lược. Việc nhận diện thời cơ, thách thức, động lực phát triển và những điểm nghẽn cần tháo gỡ sẽ góp phần xác định mục tiêu, mô hình, lộ trình, giải pháp phù hợp; nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, chính sách, phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực, giữ vững độc lập, tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế.
Đặc biệt, tổng kết góp phần củng cố đồng thuận xã hội và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Việc đánh giá những chuyển biến trong đời sống vật chất, tinh thần và việc bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng của nhân dân giúp nhận diện những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Từ đó củng cố niềm tin xã hội thông qua những kết quả thực tiễn; nâng cao chất lượng đối thoại, tiếp thu ý kiến và phản hồi chính sách. Qua đó, tăng cường đồng thuận xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và huy động hiệu quả các nguồn lực phục vụ sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
PV: Từ thực tiễn 40 năm thực hiện Cương lĩnh, theo Thượng tá đâu là những thành tựu, bài học kinh nghiệm cốt lõi cần được nhận diện và đúc kết để tiếp tục bổ sung, phát triển tư duy lý luận về con đường đi lên CNXH ở Việt Nam?
Thượng tá, TS Trần Hữu Huy: Thực tiễn 40 năm thực hiện Cương lĩnh cho thấy, một trong những bài học có ý nghĩa xuyên suốt là phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH, đồng thời chủ động đổi mới tư duy và phương thức thực hiện. Kiên định mục tiêu chiến lược phải gắn với vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tôn trọng quy luật khách quan và xuất phát từ thực tiễn đất nước. Trên cơ sở đó, kịp thời bổ sung, phát triển nhận thức lý luận, xác định bước đi và giải pháp phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn phát triển.
Thứ hai, xuất phát từ thực tiễn, lấy hiệu quả thực hiện làm thước đo đánh giá chủ trương, chính sách. Việc hoạch định chủ trương, chính sách phải dựa trên cơ sở thực tiễn, phân tích đầy đủ các điều kiện thực hiện và dự báo những tác động có thể phát sinh. Đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện, kịp thời điều chỉnh những nội dung không còn phù hợp, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của chính sách.
Thứ ba, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân, lấy nhân dân làm trung tâm của sự phát triển. Mọi đường lối, chủ trương, chính sách phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.
Thứ tư, kết hợp đồng bộ các lĩnh vực phát triển, bảo đảm hài hòa các mục tiêu kinh tế, xã hội, môi trường và quốc phòng, an ninh. Phát triển kinh tế phải gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển văn hóa, xây dựng con người và bảo vệ môi trường; đồng thời kết hợp chặt chẽ với xây dựng, chỉnh đốn Đảng, hoàn thiện thể chế và củng cố quốc phòng, an ninh.
Thứ năm, chủ động hội nhập quốc tế gắn với giữ vững độc lập, tự chủ và nâng cao năng lực nội sinh. Cần kết hợp hiệu quả các nguồn lực bên ngoài với phát huy sức mạnh bên trong, lấy nội lực làm nền tảng, nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế và khả năng thích ứng trước những biến động quốc tế.
Thứ sáu, thường xuyên tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận và nâng cao năng lực dự báo chiến lược. Tổng kết thực tiễn phải bảo đảm tính khách quan, toàn diện, khoa học và dựa trên những luận cứ, số liệu có thể kiểm chứng.
PV: Kết quả tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh cần đóng góp như thế nào vào việc hoạch định đường lối, chủ trương phát triển đất nước trong giai đoạn mới, nhất là trước những yêu cầu và thách thức của thời đại, thưa Thượng tá?
Thượng tá, TS Trần Hữu Huy: Kết quả tổng kết cần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của quá trình phát triển đất nước qua 40 năm, đánh giá những thành tựu, hạn chế, thời cơ và thách thức, qua đó góp phần xác định tầm nhìn, mục tiêu và định hướng phát triển dài hạn đến năm 2045 và những năm tiếp theo. Trọng tâm là làm rõ mô hình phát triển tổng thể phù hợp với điều kiện Việt Nam, thể hiện ở định hướng phát triển theo con đường XHCN; sự gắn kết giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường; giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; giữa độc lập, tự chủ và chủ động hội nhập quốc tế. Trên cơ sở đó, xác định những nội dung trong Cương lĩnh cần tiếp tục kế thừa, bổ sung và phát triển, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu, định hướng và phương thức phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Kết quả tổng kết còn góp phần định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng, khơi thông các nguồn lực và động lực phát triển. Theo đó cần khắc phục hạn chế trong huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực; chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào tài nguyên, lao động giá rẻ. Đồng thời, phát huy vai trò của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn nhân lực chất lượng cao; hoàn thiện thể chế kinh tế, nâng cao hiệu quả đầu tư và thúc đẩy các ngành có giá trị gia tăng cao.
Ngoải ra, kết quả tổng kết cung cấp luận cứ hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Trọng tâm là đổi mới thể chế, hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng xây dựng và thực thi chính sách; phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, tăng cường phối hợp, kiểm soát quyền lực và giám sát. Đồng thời, đẩy mạnh công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và đánh giá chính sách dựa trên bằng chứng, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả.
Một vấn đề có ý nghĩa xuyên suốt là cần tiếp tục làm sáng tỏ phương thức giải quyết các mối quan hệ lớn trong phát triển đất nước. Thực tiễn 40 năm đổi mới là cơ sở đánh giá việc xử lý các mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị; lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất; tăng trưởng và công bằng xã hội; phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường; độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế; xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, bổ sung lý luận, hoàn thiện nguyên tắc và phương thức giải quyết hài hòa các mục tiêu, lợi ích trước mắt, lâu dài, bảo đảm tăng trưởng, ổn định và lợi ích quốc gia, dân tộc.
Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động, kết quả tổng kết còn là cơ sở để bổ sung và phát triển tư duy chiến lược về bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế.
Điều quan trọng nữa là hoàn thiện cơ chế chuyển hóa kết quả tổng kết thành chủ trương, chính sách và hiệu quả thực tiễn. Để kết quả tổng kết thực sự phục vụ hoạch định đường lối, cần phân loại rõ những vấn đề đã được thực tiễn kiểm nghiệm để tiếp tục kế thừa, những nội dung cần bổ sung, phát triển về lý luận và những vấn đề mới cần tiếp tục nghiên cứu. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa các kết luận và kiến nghị thành nhiệm vụ, giải pháp, lộ trình thực hiện; xác định rõ nguồn lực, cơ quan chịu trách nhiệm và tiêu chí đánh giá. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế theo dõi, kiểm tra, giám sát, đánh giá tác động chính sách và tiếp nhận phản hồi từ thực tiễn để kịp thời điều chỉnh. Qua đó, bảo đảm kết quả tổng kết không chỉ có giá trị nhận thức, lý luận mà còn được vận dụng thiết thực trong quá trình xây dựng đường lối, hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện.
PV: Cảm ơn Thượng tá, TS Trần Hữu Huy!
