Nhập viện cấp cứu vì uống thuốc mua trên mạng xã hội
Chỉ cần vài phút lướt mạng xã hội, người dùng có thể bắt gặp hàng loạt tài khoản livestream rao bán thuốc, tư vấn “bắt bệnh”, kê đơn. Để tạo lòng tin, một số người còn mặc áo blouse, giả danh bác sĩ, dược sĩ hoặc thuê người đóng vai bệnh nhân đã sử dụng sản phẩm và khỏi bệnh.
Những lời quảng cáo về “thuốc tiên”, “thần dược” hay sản phẩm có thể chữa nhiều bệnh dễ khiến người bệnh tin tưởng, đặt mua và tự sử dụng. Hậu quả là không ít trường hợp phải nhập viện trong tình trạng nguy hiểm.
Ông Nguyễn Văn Huy ở Hà Nội mắc bệnh tiểu đường hơn 10 năm. Khi xem livestream bán thuốc trên mạng xã hội, ông được giới thiệu một loại thuốc Đông y có thể chữa khỏi bệnh tiểu đường. Tin lời quảng cáo, ông mua về sử dụng. Mỗi ngày ông uống 4 viên “tiểu đường hoàn” không rõ thành phần. Thời gian đầu, kiểm tra đường huyết thấy ổn định nên ông tiếp tục uống thuốc. Tuy nhiên, sau khoảng 3-4 tháng, sức khỏe bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường.
“Kiểm tra đường huyết thì thấy nó ổn định lắm. Sau đó độ khoảng tháng thứ ba, thứ tư gì đó tôi uống thì bắt đầu có hiện tượng hoa mắt, mắt không nhìn thấy gì nữa, đi bộ, ngồi xem ti vi không nổi”, ông Huy kể. Sau đó, ông được đưa đi cấp cứu trong tình trạng lờ đờ, huyết áp tụt, nhiễm toan chuyển hóa, nguy kịch đến tính mạng.
Không riêng ông Huy, anh Lại Xuân Thu ở Phú Thọ cũng phải nhập viện cấp cứu sau khi tự mua thuốc nam điều trị viêm gan B theo một quảng cáo trên mạng xã hội. Sau sự cố, anh Thu cho biết bản thân rất sợ và không còn dám mua thuốc trên mạng. Điều khiến anh lo ngại là dù những quảng cáo về “thần dược” xuất hiện trên mạng xã hội, vẫn có nhiều người tin tưởng và sử dụng.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, việc mua thuốc qua mạng xã hội tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Kê đơn, bốc thuốc cần dựa trên thăm khám lâm sàng, đánh giá toàn diện và quá trình theo dõi lâu dài của bác sĩ, chứ không thể chỉ dựa vào một vài lời mô tả triệu chứng trong một phiên livestream.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh, không có một loại thuốc nào có thể chữa được tất cả các bệnh. Ngay cả thuốc điều trị đặc hiệu, hiệu quả và tác dụng trên mỗi người cũng khác nhau, phụ thuộc vào bệnh lý đi kèm, khả năng dị ứng, đáp ứng thuốc và sức đề kháng của từng người.
Một nguy cơ khác là người bệnh tin vào lời quảng cáo trên mạng xã hội, tự ý bỏ thuốc đang được bác sĩ kê đơn. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng đã gặp nhiều trường hợp mắc tiểu đường, tăng huyết áp nghe theo lời người bán thuốc trên mạng rằng chỉ cần dùng sản phẩm được quảng cáo là có thể giảm huyết áp hoặc kiểm soát bệnh, từ đó bỏ thuốc điều trị. Sau một thời gian, bệnh nhân đã gặp nhiều hậu quả ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
“Một số sản phẩm thuốc Đông y dùng cho các bệnh xương khớp, da liễu còn có thể được trộn corticoid. Người sử dụng sẽ thấy các triệu chứng được cải thiện nhanh nhưng phải đối mặt với các tác dụng phụ, trong đó có nguy cơ làm tăng huyết áp hoặc khiến bệnh tiểu đường trở nên nghiêm trọng hơn. Ngay cả khi một sản phẩm là hàng thật, có nguồn gốc hợp pháp, việc sử dụng không đúng vẫn có thể gây nguy hiểm. Một lời tư vấn trên livestream không thể thay thế quá trình thăm khám, kê đơn, sử dụng thuốc và theo dõi người bệnh liên tục”, BS Nguyễn Huy Hoàng nhấn mạnh.
Cấm livestream bán thuốc trên mạng xã hội thế nào cho hiệu quả?
Trước thực trạng livestream bán thuốc trên mạng xã hội diễn biến phức tạp, Bộ Y tế đề xuất sửa đổi khoản 19 Điều 6 Luật Dược. Theo đó, hành vi livestream bán thuốc nếu không thực hiện trên các nền tảng kinh doanh trực tiếp hoặc trung gian sẽ bị cấm. Nếu quy định được thông qua, làm thế nào để phát hiện, giám sát và xử lý hiệu quả các livestream vi phạm trong thực tế?
Theo ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, Hội Truyền thông số Việt Nam, về mặt công nghệ cần triển khai đồng thời giải pháp từ phía các nền tảng và cơ quan quản lý.
Đối với các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử, khi thuốc được đưa vào danh mục hàng hóa bị cấm livestream, các nền tảng cần có giải pháp kỹ thuật để quét, phát hiện những tài khoản vẫn cố tình quảng cáo hoặc bán các sản phẩm này.
Về phía cơ quan quản lý, khi quy định cấm livestream bán thuốc trên mạng xã hội có hiệu lực, cần chủ động rà soát, giám sát việc thực thi của các nền tảng. Với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, cơ quan quản lý có thể xây dựng các công cụ quét nội dung trên mạng xã hội nhằm phát hiện những trường hợp tiếp tục vi phạm.
“Trong giai đoạn đầu thực hiện quy định, điều quan trọng là phải có sự phối hợp trực tiếp giữa cơ quan quản lý y tế và các nền tảng lớn như Shopee, TikTok, Facebook. Sự phối hợp này nhằm giúp các nền tảng hiểu rõ quy định, xác định danh mục hàng hóa bị cấm, xây dựng bộ từ khóa phù hợp và tổ chức cơ chế báo cáo vi phạm. Bên cạnh đó, cần tăng cường truyền thông hướng tới cả người bán và người mua. Người bán phải hiểu rõ việc livestream bán thuốc trên mạng xã hội là hành vi vi phạm khi quy định cấm có hiệu lực. Người mua cũng cần nhận thức rõ thuốc là sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và không nên mua bán qua các kênh mạng xã hội, đồng thời chủ động báo cáo những tài khoản cố tình vi phạm”, ông Nguyễn Quang Đồng đề xuất.
Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ cơ quan chức năng trong việc quét và nhận diện tự động các nội dung trên mạng xã hội. Khi phát hiện nội dung thuộc danh mục bị cấm, hệ thống có thể gửi cảnh báo tới nền tảng và người bán đã được định danh.
Để làm được điều này, công nghệ AI cần được kết nối với dữ liệu định danh người bán hàng từ các cơ quan quản lý và nền tảng. Một quy trình liên tục từ quét nội dung, phát hiện vi phạm, cảnh báo và xử lý sẽ giúp rút ngắn thời gian phát hiện, đồng thời tạo căn cứ để cơ quan chức năng xử lý cả người bán và nền tảng nếu có vi phạm.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là một phần của bài toán. Theo ông Nguyễn Quang Đồng, vấn đề lớn hơn là cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Y tế, Bộ Công an, Bộ Công Thương và các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội. Khi công nghệ được đặt trong một cơ chế phối hợp rõ ràng, việc cấm livestream bán thuốc mới có thể được thực thi hiệu quả trên thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở quy định trên giấy.
