Vụ cháy ngày 5/11 tại điểm học tạm Trường THCS Kim Liên đặt ra câu hỏi về điều kiện an toàn tại những cơ sở được sử dụng để tổ chức dạy học tạm thời. Khi trường học phải mượn, thuê hoặc cải tạo địa điểm khác để duy trì hoạt động, việc kiểm tra kết cấu công trình, hệ thống điện, vật liệu sử dụng và lối thoát nạn càng cần được thực hiện chặt chẽ.
Một địa điểm có thể đáp ứng yêu cầu về diện tích, số lượng phòng học nhưng chưa chắc đã đủ điều kiện đón học sinh nếu hệ thống điện không bảo đảm, lối thoát hiểm bị hạn chế hoặc phương tiện chữa cháy không sẵn sàng.
Chọn địa điểm học thay thế, an toàn phải đặt lên trước
Ngay sau vụ cháy, ngày 5/11, Sở GD&ĐT Hà Nội yêu cầu các địa phương, cơ sở giáo dục rà soát toàn diện điều kiện an toàn trường học, đặc biệt tại những trường đang xây dựng, cải tạo hoặc phải tổ chức dạy học nhờ, học tạm. Các nội dung kiểm tra gồm hệ thống điện, khu vực bếp, phòng thí nghiệm, nhà kho, thư viện, lớp học, thiết bị PCCC và lối thoát nạn.
Hành lang, cầu thang phải thông thoáng; phương tiện chữa cháy, hệ thống báo cháy, đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn thoát nạn phải được kiểm tra, bảo đảm hoạt động. Sở yêu cầu chỉ tổ chức dạy học tại những địa điểm đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn; người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm thực hiện. Kết quả rà soát, khắc phục phải được báo cáo trước ngày 15/11/2026.
Thực tế tại một số trường cho thấy yêu cầu rà soát này cần được triển khai cụ thể. Tại Trường THPT Nhân Chính (Hà Nội), cơ sở học tạm trong khuôn viên Công viên Thanh Xuân đang phục vụ 1.810 học sinh với 40 lớp. Ngày 6/11, đoàn kiểm tra liên ngành của phường Thanh Xuân cùng các lực lượng chức năng đã kiểm tra điều kiện an toàn PCCC tại đây và phát hiện một số tồn tại cần khắc phục.
Đoàn kiểm tra yêu cầu nhà trường rà soát hệ thống điện, đặc biệt tại các vị trí đấu nối; bảo đảm dây dẫn được luồn trong ống gen, các mối nối được xử lý an toàn. Nhà trường cũng phải bổ sung phương tiện chữa cháy, đèn chiếu sáng sự cố, đèn chỉ dẫn thoát nạn; sắp xếp lại khu vực để xe, không để phương tiện cản trở lối đi và đường thoát nạn. Bên cạnh đó, phương án xử lý tình huống cháy, nổ cần được hoàn thiện, đi cùng việc tập huấn, diễn tập kỹ năng PCCC và thoát nạn cho giáo viên, học sinh.
Một trường hợp khác là Trường Tiểu học Bế Văn Đàn. Sáng 6/11, cơ sở dạy học tạm của trường tại số 22 Đặng Tiến Đông đã tiến hành di dời bàn ghế, camera và trang thiết bị đến địa điểm số 2, ngõ 14 Hồ Đắc Di. Cơ sở học tạm này có 8 phòng học và 4 phòng dành cho lãnh đạo, nhân viên nhà trường.
Những trường hợp trên cho thấy việc tổ chức dạy học tạm đặt ra yêu cầu khác nhau về cơ sở vật chất và phương án bảo đảm an toàn. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào số lượng phòng học hay khả năng tiếp nhận học sinh để lựa chọn địa điểm.
Riêng với Trường THCS Kim Liên, việc tìm địa điểm học tập ổn định cho học sinh trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, bài toán này không thể chỉ giải quyết bằng cách tìm nơi còn phòng trống hoặc có đủ diện tích tiếp nhận học sinh. Điều kiện an toàn phải là tiêu chí đầu tiên khi xem xét, lựa chọn.
Ngày 7/11, UBND phường Kim Liên đã tổ chức cuộc họp với các đơn vị liên quan và lãnh đạo các cơ sở giáo dục trên địa bàn nhằm rà soát, khắc phục những tồn tại trong công tác PCCC và cứu nạn, cứu hộ. Đối với Trường THCS Kim Liên, phường yêu cầu rà soát cơ sở vật chất, số lượng phòng học hiện có tại các trường; đối chiếu với lịch học, nội dung chương trình, kế hoạch giáo dục và đặc điểm từng khối lớp để đánh giá nhu cầu, khả năng tiếp nhận học sinh.
Đáng chú ý, phương án sắp xếp địa điểm học phải căn cứ vào điều kiện thực tế của từng cơ sở, bảo đảm tính khả thi, không ảnh hưởng đến chất lượng và điều kiện dạy học. Việc lựa chọn phải dựa trên kết quả đánh giá các điều kiện an toàn, đồng thời có sự đồng thuận của phụ huynh, học sinh. UBND phường dự kiến hoàn thành việc rà soát, sắp xếp để học sinh Trường THCS Kim Liên trở lại học tập trung trước ngày 15/11/2026.
Trong thời gian chuẩn bị các điều kiện cần thiết, nhà trường tổ chức dạy học trực tuyến. Phường nhấn mạnh chỉ tổ chức dạy học tại những địa điểm đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn, không sử dụng cơ sở vật chất có yếu tố “tạm” để dạy và học. Các công trình đang thi công trong khuôn viên trường phải được rào chắn, ngăn cách, bố trí lối đi riêng, không để học sinh tiếp cận khu vực thi công.
Kiểm tra từ hệ thống điện đến lối thoát nạn
Từ góc độ người trực tiếp tham gia hỗ trợ sơ cứu, cứu nạn tại các vụ hỏa hoạn, anh Phạm Quốc Việt, Đội trưởng Đội hỗ trợ sơ cứu FAS Angel cho rằng, tại những nơi tập trung đông người, phương án thoát nạn phải rõ ràng và phù hợp với đặc điểm công trình. Khi xảy ra cháy, khói có thể lan nhanh, gây mất phương hướng. Lối đi chật hẹp, bị cản trở hoặc không có phương án phân luồng sẽ khiến việc sơ tán gặp nhiều khó khăn.
Theo anh Việt, với những địa điểm được cải tạo thành phòng học, cần kiểm tra kỹ hệ thống điện, đường dây dẫn điện, nhất là những đoạn đi âm tường, âm trần hoặc bị che khuất. Các hạng mục này cần được kiểm tra bởi người có chuyên môn, bảo dưỡng định kỳ và sửa chữa, thay thế khi phát hiện dấu hiệu xuống cấp, không bảo đảm an toàn.
Nhà trường cũng cần rà soát thiết bị điện, cách bố trí vật dụng trong phòng học, hành lang và khu vực chung. Vật liệu, đồ dùng dễ cháy không nên tập trung gần nguồn nhiệt, nguồn điện hoặc trên lối thoát nạn. Hành lang, cầu thang, cửa ra vào phải luôn thông thoáng để học sinh có thể di chuyển nhanh khi cần sơ tán.
Trong tình huống xảy ra cháy, học sinh và giáo viên cần ưu tiên thoát khỏi khu vực nguy hiểm, không quay lại lấy đồ dùng cá nhân. Theo anh Việt, các cơ sở tập trung đông người cũng cần chuẩn bị phương tiện hỗ trợ sơ cứu, cứu nạn phù hợp với điều kiện thực tế. Tuy nhiên, việc trang bị phải đi cùng hướng dẫn sử dụng và phân công người được tập huấn, không thể chỉ mua sắm thiết bị rồi để đó.
Anh Phạm Quốc Việt cũng bày tỏ lo ngại các hoạt động giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng sinh tồn có thể không được các trường chú trọng đúng mức nếu thiếu sự quan tâm và tổ chức thường xuyên. Theo anh, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy, thoát nạn hay phòng tránh đuối nước cần được hướng dẫn và thực hành liên tục, thay vì chỉ tổ chức theo phong trào hoặc trong những đợt tuyên truyền ngắn hạn.
Theo Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD&ĐT, kỹ năng sống và phòng, chống đuối nước thuộc nội dung giáo dục tăng cường, được tổ chức nhằm bảo đảm mọi học sinh có cơ hội tiếp cận. Trong khi đó, các nội dung kỹ năng sống mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu thuộc hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, được tổ chức trên cơ sở tự nguyện.
Bên cạnh điều kiện cơ sở vật chất, kỹ năng xử lý tình huống khi xảy ra cháy cũng là yêu cầu quan trọng. Theo bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hà Nội), việc phổ biến kiến thức PCCC cần đi cùng thực hành để học sinh hình thành kỹ năng ứng phó.
Học sinh cần được hướng dẫn cách nhận biết nguy cơ, báo động, di chuyển theo lối thoát nạn, xử lý khi gặp khói và tập trung tại địa điểm an toàn để giáo viên kiểm đếm sĩ số. Việc diễn tập cần phù hợp với độ tuổi, điều kiện thực tế của từng nhóm học sinh. Giáo viên cũng phải nắm rõ phương án sơ tán, biết cách hỗ trợ những em gặp khó khăn khi di chuyển hoặc có biểu hiện hoảng loạn.
Sau sự cố nghiêm trọng, việc ổn định tâm lý cho học sinh cũng cần được quan tâm. Những em trực tiếp chứng kiến vụ cháy hoặc chịu ảnh hưởng có thể lo lắng, sợ hãi khi quay trở lại trường. TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý Giáo dục Việt Nam cho rằng, nhà trường cần giúp học sinh hiểu cách giữ bình tĩnh, ưu tiên thoát khỏi khu vực nguy hiểm khi xảy ra sự cố, không quay lại lấy cặp sách hay đồ dùng cá nhân. Với những em có biểu hiện hoảng sợ, giáo viên cần quan tâm, động viên và hỗ trợ phù hợp để các em dần ổn định tinh thần, trở lại học tập.
Có thể thấy, để bảo đảm an toàn trường học không chỉ là trang bị phương tiện chữa cháy hay tổ chức tuyên truyền mà từ khâu lựa chọn địa điểm, kiểm tra cơ sở vật chất, hệ thống điện, lối thoát nạn đến phương án ứng phó và kỹ năng của giáo viên, học sinh, mỗi khâu đều phải được thực hiện thực chất. Việc duy trì hoạt động dạy học là cần thiết, nhưng không thể vì áp lực thiếu phòng học mà xem nhẹ những điều kiện bảo vệ tính mạng, sức khỏe của học sinh.
