Bổ sung tiêu chuẩn kỹ thuật, tăng khả năng phòng ngừa rủi ro
Xe khách giường nằm từ lâu đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người dân trên những hành trình đường dài. Tuy nhiên, với đặc thù kết cấu nhiều tầng giường, số lượng hành khách lớn và hoạt động trên nhiều tuyến đường với điều kiện địa hình khác nhau, loại phương tiện này vẫn tiềm ẩn không ít nguy cơ mất an toàn.
Khi xảy ra tai nạn, cháy nổ hay sự cố kỹ thuật, kết cấu nhiều tầng giường, không gian kín và lối thoát hiểm hạn chế có thể khiến hành khách gặp khó khăn trong việc thoát nạn, làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của hậu quả.
Mới đây, dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với ô tô đã bổ sung hàng loạt yêu cầu mới đối với xe khách, đặc biệt là xe giường nằm. Đây là hướng đi cần thiết, bởi theo thống kê của Cục Đăng kiểm Việt Nam, hiện cả nước có khoảng 148.300 ô tô khách với tổng sức chứa hơn 3,7 triệu chỗ.
Mỗi phương tiện không chỉ chuyên chở một vài người mà có thể đưa hàng chục hành khách cùng lúc trên những cung đường dài, địa hình phức tạp, điều kiện thời tiết và giao thông khó lường. Vì thế, một sự cố mất an toàn có thể đe dọa tính mạng của rất nhiều người.
Đáng chú ý, các yêu cầu kỹ thuật mới được xây dựng theo hướng bổ trợ cho nhau ở từng giai đoạn. Hệ thống ABS, kiểm soát ổn định và quan sát phía sau khi lùi góp phần phòng ngừa rủi ro; thiết bị phát hiện nhiệt độ bất thường hoặc khói giúp cảnh báo sớm, tạo thêm thời gian xử lý; trong khi cửa và lối thoát hiểm quyết định khả năng rời khỏi phương tiện khi sự cố xảy ra.
Đây là bước tiến đáng ghi nhận trong tư duy quản lý an toàn phương tiện: thay vì chỉ xử lý hậu quả, cần chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ thiết kế và trang bị kỹ thuật.
Cần lộ trình phù hợp, giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp
Tuy nhiên, một quy chuẩn tốt không chỉ nằm ở những yêu cầu được đưa ra mà còn phải được thực hiện như thế nào trong thực tế. Bởi phía sau mỗi tiêu chuẩn mới là bài toán về công nghệ, vốn đầu tư và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Vì vậy, điều quan trọng là phải có lộ trình áp dụng hợp lý, phân định rõ yêu cầu đối với xe sản xuất mới, xe nhập khẩu và phương tiện đang khai thác. Những hợp đồng nhập khẩu, sản xuất đã được ký kết hoặc phương tiện đã hoàn thiện thiết kế theo quy chuẩn hiện hành cần được xem xét cơ chế chuyển tiếp phù hợp, tránh gây thiệt hại không cần thiết.
Với đội xe đang hoạt động, cần xác định rõ những yêu cầu nào có thể bổ sung, những yêu cầu nào phải đáp ứng ngay và những trường hợp nào cần có phương án thay thế phương tiện.
Cùng với đó, cơ quan quản lý cần phát huy cơ chế đánh giá thông qua tài liệu của nhà sản xuất đối với những nội dung mà dự thảo cho phép, tránh thử nghiệm lặp lại gây tốn kém thời gian và chi phí. Các chính sách hỗ trợ tín dụng, ưu đãi đầu tư, tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn để đổi mới phương tiện cũng cần được nghiên cứu. Thậm chí, có thể xem xét cơ chế phân loại phương tiện theo mức độ an toàn, gắn với điều kiện khai thác và đặc điểm từng tuyến đường, nhưng phải bảo đảm không tạo ra sự đánh đổi giữa hiệu quả kinh doanh và an toàn hành khách.
Dẫu vậy, cũng cần nhìn nhận rằng chi phí đầu tư cho an toàn không nên chỉ được tính bằng giá mua phương tiện hay số tiền doanh nghiệp phải bỏ ra trước mắt. Một hệ thống kiểm soát ổn định tốt hơn, một thiết bị cảnh báo cháy sớm hơn hay một lối thoát hiểm thuận tiện hơn đều có thể giúp ngăn ngừa những thiệt hại rất lớn về người và tài sản. Không thể lấy khó khăn về chi phí làm lý do trì hoãn những yêu cầu an toàn cần thiết, nhưng cũng không nên áp dụng đồng loạt, thiếu tính toán, khiến doanh nghiệp lúng túng trong quá trình chuyển đổi.
Suy cho cùng, mục tiêu của việc siết chặt quy chuẩn không phải là tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp, mà là thiết lập một mặt bằng an toàn cao hơn cho toàn bộ hoạt động vận tải hành khách. Nhà nước cần có lộ trình và cơ chế hỗ trợ phù hợp; nhà sản xuất, doanh nghiệp vận tải phải chủ động đổi mới công nghệ, nâng cấp phương tiện; người lái xe phải được đào tạo, tập huấn để khai thác hiệu quả các hệ thống an toàn.
Bởi một chiếc xe khách an toàn không chỉ được đánh giá bằng số giường có thể bố trí hay doanh thu mỗi chuyến, mà trước hết phải được đo bằng khả năng bảo vệ tính mạng của những người ngồi trên xe. Và khi mỗi tiêu chuẩn kỹ thuật thực sự trở thành một trang bị hiện hữu, được vận hành đúng cách trên từng phương tiện, quy chuẩn mới mới có thể trở thành lá chắn an toàn đúng nghĩa cho hành khách trên mỗi hành trình.
