Các quan chức Mỹ xác nhận Washington đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào đảo Qeshm, một vị trí chiến lược của Iran, hôm 2/11. Đây là diễn biến mới nhất trong chuỗi hoạt động quân sự hạn chế của Mỹ nhằm vào Iran, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump giảm nhẹ khả năng xảy ra một cuộc xung đột quy mô lớn mới.
Các cuộc tấn công diễn ra chỉ vài giờ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11, đồng thời đánh dấu diễn biến đáng chú ý sau những tuyên bố gần đây của ông Trump về Iran.
Sau nhiều tuần xuất hiện những đồn đoán cho rằng Mỹ có thể tái khởi động chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Tehran sau bầu cử, hôm 2/11, Tổng thống Trump đã loại trừ khả năng tiến hành một cuộc tấn công ngay lập tức, đồng thời đề cập triển vọng đạt được đột phá ngoại giao. Khi được hỏi liệu Mỹ có cân nhắc tấn công Iran sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ hay không, ông Trump trả lời các phóng viên: “Không”.
Tuy nhiên, các quan chức chính quyền Mỹ nói rằng tổng thống vẫn đang xem xét các phương án. Điều này cho thấy sự khác biệt giữa những tuyên bố công khai của ông Trump và các hoạt động quân sự đang diễn ra.
Truyền thông dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, cuộc tấn công mới nhất nằm trong chuỗi hoạt động quân sự hạn chế mà Washington tiến hành trong những tuần gần đây. Một số nguồn tin mô tả các hoạt động này mang tính phòng vệ, nhằm làm suy giảm khả năng Iran đe dọa tàu thương mại tại eo biển Hormuz.
Một quan chức Mỹ nói rằng chính quyền cố tình giữ kín các hoạt động này nhằm tránh phát đi tín hiệu cho thấy Washington có ý định nối lại chiến dịch quân sự quy mô lớn.
Hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA trước đó đưa tin về các vụ nổ trên đảo Qeshm hôm 2/11. Lầu Năm Góc chuyển các câu hỏi liên quan đến vụ việc cho Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM). Tuy nhiên, cơ quan này chưa phản hồi yêu cầu bình luận. Một quan chức Mỹ cho biết chính quyền vẫn đang liên tục xử lý các mối đe dọa nhằm vào lực lượng Mỹ trong khu vực.
Tính toán của ông Trump
Đảo Qeshm nằm gần cửa ngõ eo biển Hormuz, một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới đối với hoạt động vận chuyển năng lượng.
Hòn đảo này là nơi đặt một cơ sở tên lửa ngầm quy mô lớn, một căn cứ hải quân và một nhà máy khử mặn nước biển quan trọng. Qeshm từng là mục tiêu của lực lượng Mỹ trong các đợt xung đột trước đây. Các quan chức Mỹ thậm chí từng thảo luận về khả năng chiếm giữ hòn đảo.
Ông Jason Brodsky, Giám đốc chính sách của tổ chức phi lợi nhuận Liên minh chống hạt nhân Iran cho rằng, các cuộc tấn công mới nhất nhằm làm suy giảm khả năng Tehran gây gián đoạn hoạt động vận tải biển, thay vì buộc Iran thay đổi các tính toán chính trị.
“Mỹ đang nhắm đến việc làm suy giảm năng lực đe dọa eo biển Hormuz của Iran”, ông Brodsky nhận định.
Theo ông, mục tiêu của Washington có thể không nhằm tác động đến quá trình ra quyết định của Tehran, mà là vô hiệu hóa khả năng gây cản trở hoạt động của các tàu thương mại. Điều này, về cơ bản, phục vụ lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ. Chiến dịch tại Qeshm diễn ra sau một loạt hoạt động quân sự hạn chế của Mỹ nhằm vào các mục tiêu quân sự và hàng hải của Iran.
Những tín hiệu mâu thuẫn
Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh Mỹ và Iran phát đi những tín hiệu ngoại giao mới, dù căng thẳng quân sự giữa hai bên vẫn chưa được giải quyết.
Gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance cho rằng các cuộc đàm phán về việc chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran có thể mở đường cho một thỏa thuận giữa hai bên. Trên mạng xã hội, ông Trump cũng nhận định giá dầu giảm phản ánh tâm lý ngày càng phổ biến rằng sẽ không có một cuộc chiến mới với Iran.
Ông Vance cho biết, Washington đã đạt được tiến triển trong các cuộc đàm phán. Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei phát biểu với các phóng viên tại Tehran hôm 2/11 rằng “quyết định về một thỏa thuận tiềm năng hiện nằm trong tay Mỹ”.
Ông Baghaei nhấn mạnh: “Các yêu cầu của chúng tôi đã được nêu ra một cách rất rõ ràng và minh bạch và những yêu cầu của Iran đều hợp lý, logic”.
Lãnh đạo tối cao Iran Mojtaba Khamenei, cảnh báo Tehran sẽ đáp trả cả trong và ngoài khu vực Trung Đông nếu Washington nối lại xung đột.
Iran sẽ phản ứng ra sao?
Bất chấp nguy cơ căng thẳng leo thang, một số nhà phân tích cho rằng Tehran khó có khả năng phản ứng mạnh mẽ trước cuộc tấn công mới nhất của Mỹ.
Ông Brett Erickson, chuyên gia phân tích về Trung Đông và các biện pháp trừng phạt tại Obsidian Risk Advisors suy đoán, dù các cuộc tấn công tiềm ẩn nguy cơ lớn, chúng chưa cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận của Washington.
“Các cuộc tấn công mới nhất của Mỹ có thể xem là hành động ‘đùa với lửa’, nhưng không khác biệt đáng kể so với những cuộc đụng độ quân sự hạn chế mà chúng ta đã chứng kiến trong vài tuần qua”, ông Erickson nhận định.
Theo chuyên gia này, Iran đã thể hiện sự kiềm chế đáng kể trước những vụ việc tương tự và không có lý do rõ ràng để cho rằng cuộc tấn công lần này sẽ làm thay đổi căn bản các tính toán chiến lược của Tehran.
Gregory Brew, chuyên gia về dầu mỏ và nhà phân tích cấp cao tại Eurasia Group, có trụ sở ở New York lưu ý, cuộc tấn công mới nhất cùng các thông tin gần đây cho thấy Washington đang tìm cách giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz bằng cách nhắm vào các mục tiêu của Iran dọc bờ biển, thay vì chỉ tập trung đánh chặn tên lửa và máy bay không người lái.
“Việc Mỹ không công khai các cuộc tấn công này cho thấy Washington đang thận trọng và không muốn phát đi tín hiệu rằng họ có ý định leo thang căng thẳng”, ông Brew nói.
Nhà phân tích này lưu ý, điều đáng chú ý hơn là Iran vẫn chưa có phản ứng mạnh mẽ trước cuộc tấn công. “Có vẻ như cả hai bên đều nhận thức được những rủi ro nhất định khi đối đầu với nhau trong cuộc tranh giành quyền kiểm soát eo biển này”, ông Brew nhận định.
