Phương án hành động bằng quyền hành pháp
Để chuẩn bị cho kịch bản hậu bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ, từ tháng 4, các quan chức cấp cao, trong đó có Phó Chánh văn phòng Stephen Miller và Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russell Vought, đã phối hợp với Văn phòng Cố vấn Nhà Trắng để xác định những biện pháp hành pháp có thể triển khai mà không cần Quốc hội phê chuẩn.
Các lĩnh vực được xem xét gồm nhập cư, thuế quan, chi phí nhà ở và chi tiêu liên bang.
Cố vấn Nhà Trắng Will Scharf cùng nhóm của ông cũng nghiên cứu “những gì Tổng thống Trump có thể tự mình thực hiện hợp pháp, những giới hạn quyền lực mà ông có thể tìm cách vượt qua và cách bảo vệ các quyết định đó trước tòa”.
Công tác chuẩn bị cho thấy một nghịch lý của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Nếu giành quyền kiểm soát Quốc hội, đảng Dân chủ sẽ có khả năng điều tra chính quyền Trump, ngăn chặn các dự luật và hạn chế những ưu tiên chi tiêu của Tổng thống. Tuy nhiên, ông Trump vẫn nắm quyền hành pháp rộng lớn trong các lĩnh vực thương mại, đối ngoại và bộ máy chính phủ liên bang, vốn đã được sử dụng mạnh mẽ trong nhiệm kỳ thứ hai.
Trong cuộc phỏng vấn với podcast Pod Force One của New York Post, được công bố một phần hôm 1/11, Tổng thống Trump nói rằng nếu đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội, ông có thể sử dụng quyền phủ quyết trong “một hoặc hai tháng” trước khi đạt được thỏa hiệp với đảng Dân chủ.
“Tôi đoán mình sẽ trở thành Ngài Veto (ông phủ quyết). Và rồi đến một thời điểm nào đó, có lẽ chúng ta sẽ đạt được các thỏa thuận”, ông Trump nói.
Đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất 4 ghế tại Hạ viện và giành quyền kiểm soát Thượng viện để vượt qua thế đa số sít sao của đảng Cộng hòa, hiện nắm 218/214 ghế tại Hạ viện và 53/47 ghế tại Thượng viện. Các cuộc thăm dò dư luận nghiêng về khả năng đảng Dân chủ giành Hạ viện, trong khi cuộc đua tại Thượng viện vẫn khó dự đoán.
Những tuần qua, ông Trump đã tổ chức các cuộc vận động trên khắp nước Mỹ để kêu gọi cử tri Mỹ bỏ phiếu duy trì quyền kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa, trong khi các trợ lý âm thầm chuẩn bị cho một cục diện chính trị khác vào năm 2027.
Nhà Trắng bác bỏ khả năng đảng Cộng hòa thất bại, đồng thời cáo buộc truyền thông thúc đẩy một câu chuyện sai lệch.
Sử dụng các biện pháp đơn phương
Trong số các biện pháp hành pháp đang được xem xét có áp thuế mới đối với hàng nhập khẩu khoáng sản thiết yếu và turbin gió, siết chặt quy định thị thực dành cho sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài tạm thời, cùng các biện pháp nhằm giảm chi phí nhà ở và xây dựng.
Các cơ quan liên bang đã trình những đề xuất và đánh giá pháp lý về các biện pháp chính quyền có thể đơn phương thực hiện.
Ông Russels Vought, người đứng đầu Văn phòng Quản lý và Ngân sách Mỹ, đang xem xét những ưu tiên nào có thể được triển khai bằng nguồn ngân sách Quốc hội đã phân bổ. Hai nguồn tin cho biết ông cũng muốn thay đổi quy định về các khoản tài trợ liên bang, trao cho các quan chức do Tổng thống bổ nhiệm nhiều quyền hơn trong việc quyết định chương trình nào được nhận ngân sách.
Điều này có thể giúp Nhà Trắng gia tăng ảnh hưởng đối với chi tiêu liên bang mà không cần xin Quốc hội phê chuẩn.
Theo một quan chức Nhà Trắng, ông Trump đã được thông báo về các kế hoạch và trực tiếp tham gia thảo luận. Một nguồn tin am hiểu cho biết Tổng thống “rất thoải mái” với khả năng điều hành bằng quyền hành pháp dưới một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, ông Trump đã thử nghiệm các giới hạn phạm vi quyền lực tổng thống thông qua việc áp đặt các mức thuế quan trên diện rộng, tăng cường thực thi chính sách nhập cư, thu hẹp lực lượng lao động liên bang và theo đuổi các mục tiêu đối ngoại, trong đó có cuộc chiến với Iran, mà không cần Quốc hội thông qua luật mới.
Ngoại lệ lớn là gói cắt giảm thuế và chi tiêu quy mô lớn của ông Trump, được Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát thông qua và Tổng thống ký ban hành thành luật vào tháng 7/2025.
Ông Nathan Gonzales, biên tập viên của Inside Elections, tổ chức phân tích chính trị phi đảng phái, nhận định ông Trump về cơ bản đã bỏ qua Quốc hội trong hai năm qua và tìm cách đơn phương thực hiện tối đa chương trình nghị sự của mình bằng sắc lệnh và quyền hành pháp. Theo ông, xu hướng này sẽ tiếp tục nếu đảng Dân chủ giành đa số.
Quốc hội do phe Dân chủ kiểm soát vẫn có thể đáp trả
Dù ông Trump có thể tiếp tục sử dụng quyền hành pháp, một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát vẫn có khả năng tạo ra những trở ngại đáng kể.
Nếu kiểm soát Thượng viện, đảng Dân chủ có thể ngăn chặn việc phê chuẩn các ứng viên của ông Trump vào các vị trí tư pháp và hành pháp, bao gồm cả ứng viên Tòa án Tối cao.
Ông Andrew Busch, giáo sư chính sách công tại Đại học Tennessee, Knoxville, đồng thời là tác giả một cuốn sách về bầu cử giữa nhiệm kỳ, dự đoán đảng Dân chủ sẽ rất thận trọng trong việc phê chuẩn các đề cử của Tổng thống.
Đảng Dân chủ cũng có thể từ chối thông qua các dự luật do ông Trump đề xuất. Tuy nhiên, Tổng thống có quyền phủ quyết những dự luật mà ông không đồng tình, trong khi đảng Dân chủ khó có đủ số phiếu tại Hạ viện để vượt qua quyền phủ quyết này.
Các tòa án cũng có thể ngăn chặn những biện pháp hành pháp vượt quá thẩm quyền pháp lý của Tổng thống. Nhà Trắng dự kiến đề nghị Bộ Tư pháp đưa ra các ý kiến pháp lý nhằm xác định ông Trump có thể làm gì mà không cần Quốc hội và cách bảo vệ các quyết định đó nếu bị kiện.
Tổng thống cũng nhiều lần viện dẫn tình trạng khẩn cấp quốc gia để mở rộng khả năng hành động mà không cần luật mới. Quốc hội có thể bỏ phiếu chấm dứt tình trạng khẩn cấp, nhưng ông Trump có thể phủ quyết quyết định này. Khi đó, Quốc hội cần đạt đa số 2/3 tại cả hai viện để vượt qua quyền phủ quyết.
Đối phó với các cuộc điều tra của đảng Dân chủ
Một thách thức mà ông Trump không thể né tránh bằng quyền hành pháp là các cuộc điều tra của Quốc hội.
Reuters trước đó đưa tin các nghị sĩ cấp cao của đảng Dân chủ tại Hạ viện và trợ lý các ủy ban đã thảo luận về việc sử dụng các phiên điều trần, trát đòi hầu tòa và yêu cầu cung cấp tài liệu để điều tra liệu ông Trump có sử dụng quyền lực tổng thống nhằm đem lại lợi ích cho bản thân, đồng minh hoặc các nhà tài trợ hay không.
Ba nguồn tin cho biết các trợ lý của ông Trump đã chuẩn bị cho khả năng này trong nhiều tháng. Các luật sư của Nhà Trắng đã hướng dẫn các quan chức do Tổng thống bổ nhiệm và lãnh đạo cơ quan liên bang về cách xử lý những yêu cầu điều tra, cung cấp tài liệu và trát đòi hầu tòa. Một nguồn tin cho biết họ được khuyến cáo thận trọng với những nội dung ghi lại bằng văn bản.
Các luật sư cũng tìm kiếm ý kiến của Bộ Tư pháp về khả năng ông Trump viện dẫn đặc quyền hành pháp để bảo vệ các trao đổi với cố vấn tư nhân khỏi sự giám sát của Quốc hội.
Trong trường hợp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội, các cuộc điều tra này có thể trở thành một trong những công cụ gây sức ép chính trị quan trọng nhất đối với chính quyền Trump trong năm 2027.
