Đây là nhận định của PGS.TS Nguyễn Tô Chung, Hiệu trưởng Trường Ngoại ngữ - Khoa học xã hội, Đại học Phenikaa tại Hội thảo Quốc tế "Ngôn ngữ học trong thời đại mới: Bản sắc, hội nhập và vai trò của trí tuệ nhân tạo" diễn ra hôm nay (31/10).
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tô Chung nhấn mạnh, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp, ngôn ngữ là ký ức của dân tộc, là nơi lưu giữ văn hóa, là phương tiện kiến tạo tri thức và là cầu nối giữa con người với con người, giữa các cộng đồng và giữa các nền văn hóa. Trong thời đại toàn cầu hóa và chuyển đổi số, ngôn ngữ đang đứng trước những cơ hội chưa từng có, nhưng đồng thời cũng đối diện với nhiều vấn đề mới.
Bảo tồn bản sắc ngôn ngữ trong thời đại hội nhập
Đề cập đến vấn đề bản sắc ngôn ngữ trong thời đại mới, PGS.TS Nguyễn Tô Chung nhìn nhận, trong quá trình hội nhập, bảo vệ bản sắc ngôn ngữ không có nghĩa là khép mình trước thế giới. Ngược lại, đó là giữ vững những giá trị cốt lõi để có thể tự tin hội nhập và chủ động giới thiệu bản sắc của mình với thế giới. Chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu tiếng Việt, các ngôn ngữ dân tộc thiểu số, tiếng địa phương, các giá trị văn hóa được lưu giữ trong ngôn ngữ; đồng thời tìm kiếm những phương thức mới để bảo tồn, phát huy và quảng bá các giá trị ngôn ngữ Việt Nam trong môi trường số và không gian quốc tế.
PGS.TS Nguyễn Tô Chung cũng khẳng định, hội nhập tất yếu dẫn đến giao lưu ngôn ngữ, tiếp xúc ngôn ngữ và sự xuất hiện của những biến đổi mới về từ vựng, ngữ nghĩa, ngữ pháp, phong cách và cách thức giao tiếp. Vấn đề đặt ra là chúng ta tiếp nhận cái mới như thế nào, chọn lọc ra sao và làm thế nào để quá trình tiếp nhận trở thành động lực sáng tạo chứ không làm suy giảm giá trị của ngôn ngữ? Đây là những câu hỏi cần được nhìn nhận bằng tư duy khoa học, cởi mở và khách quan.
Vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với ngôn ngữ
Bên cạnh đó, AI đang làm thay đổi sâu sắc phương thức nghiên cứu, phân tích, giảng dạy và sử dụng ngôn ngữ. Từ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, xây dựng và khai thác ngữ liệu, dịch thuật, phân tích dữ liệu lớn đến cá thể hóa việc học ngoại ngữ, AI đang mở ra một không gian nghiên cứu và giáo dục hoàn toàn mới. Nhưng cùng với cơ hội là những câu hỏi không thể né tránh, AI sẽ thay đổi vai trò của người thầy như thế nào? Người học cần những năng lực gì? Làm thế nào để sử dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm và có đạo đức? Và quan trọng hơn, làm thế nào để công nghệ phục vụ con người chứ không làm lu mờ vai trò của con người? PGS.TS Nguyễn Tô Chung cho rằng, trong thời đại AI, chúng ta không chỉ cần năng lực AI, mà còn cần ngôn ngữ, văn hóa, tư duy phản biện và năng lực nhân văn để làm chủ công nghệ.
Phát triển tiếng Anh và giữ gìn bản sắc: Cần một hệ sinh thái số
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, tiếng Anh đang có vai trò ngày càng quan trọng trong giáo dục, khoa học, kinh tế, công nghệ và giao tiếp quốc tế. Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Tô Chung nhận định, việc phát triển tiếng Anh với tư cách là ngôn ngữ thứ hai không đơn thuần là mở rộng số lượng người sử dụng tiếng Anh. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng môi trường sử dụng, phương pháp dạy và học, đội ngũ giáo viên, chương trình, học liệu, hệ thống đánh giá và hệ sinh thái số phù hợp, đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa tiếng Anh và tiếng Việt, giữa hội nhập quốc tế và gìn giữ bản sắc văn hóa.
"Những nội dung trên thực chất cùng hướng tới một câu hỏi lớn, trong một thế giới mà công nghệ đang thay đổi cách con người sử dụng và kiến tạo ngôn ngữ, chúng ta sẽ giữ gìn bản sắc như thế nào, hội nhập ra sao và kiến tạo tương lai bằng ngôn ngữ như thế nào?
Tôi tin rằng, câu trả lời không nằm ở việc lựa chọn bản sắc hay hội nhập, con người hay công nghệ, mà ở khả năng kết nối bản sắc với hội nhập, kết nối truyền thống với sáng tạo, và kết nối trí tuệ con người với trí tuệ nhân tạo. AI có thể xử lý dữ liệu ngôn ngữ với tốc độ chưa từng có. Nhưng con người mới là chủ thể tạo ra ý nghĩa, văn hóa, giá trị và trách nhiệm. Vì vậy, tương lai của ngôn ngữ học không chỉ là nghiên cứu ngôn ngữ bằng những công cụ mới, mà còn là nghiên cứu những biến đổi của chính con người và xã hội thông qua ngôn ngữ trong thời đại AI", PGS.TS Nguyễn Tô Chung nhấn mạnh.
