Làm rõ một số quan ngại của các đại biểu, chuyên gia kinh tế và đại diện các tổ chức quốc tế (như World Bank, IMF) về tỷ lệ dư nợ trên GDP, vấn đề thanh khoản và đặc biệt là việc sử dụng tiền gửi ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết qua thực tiễn điều hành, Việt Nam có những nét rất riêng.
Cụ thể, tiền gửi ngắn hạn hiện chiếm đến 80% tổng tiền gửi. Thông thường, tiền gửi cá nhân ngắn hạn bị xem là nguồn vốn không ổn định, nhưng thực tế tại Việt Nam, người dân gửi ngắn hạn nhưng lại để quay vòng rất dài hạn, do đó vẫn mang tính ổn định cao. Bên cạnh đó, việc các ngân hàng thương mại huy động được vốn ngắn hạn với lãi suất thấp hơn sẽ tạo dư địa để hỗ trợ giảm lãi suất cho vay.
"Vì sao tiền gửi vẫn vào ngân hàng nhiều? Cơ bản là người dân vẫn tin tưởng vào hệ thống ngân hàng. Sau này, khi thị trường vốn phát triển, có sức hấp dẫn và đảm bảo tính an toàn hơn để người dân đầu tư, chắc chắn độ cân bằng sẽ khác đi", Thống đốc lý giải.
Về điều hành chính sách tiền tệ, Thống đốc nhấn mạnh Ngân hàng Nhà nước vẫn kiên định theo đuổi mục tiêu bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, kiểm soát tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng. Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước cùng các tổ chức tín dụng đang nỗ lực tìm kiếm một "điểm cân bằng" trong điều hành, không rập khuôn theo một công thức cố định mà dựa trên sát sao thực tiễn.
Ngân hàng Nhà nước cũng đang hỗ trợ rất tốt cho các tổ chức tín dụng thông qua các công cụ thị trường mở như SWAP, tái cấp vốn. Đặc biệt, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, Ngân hàng Nhà nước đang triển khai xây dựng gói tái cấp vốn dành riêng cho vay nhà ở xã hội.
Đối với tăng trưởng tín dụng, tính đến nay tín dụng toàn nền kinh tế đã tăng trưởng khoảng 12,27%. Ngân hàng Nhà nước đã kiểm soát tốt mặt bằng lãi suất. Mặc dù lãi suất huy động tăng 1,42%, nhưng lãi suất cho vay chỉ tăng 0,99%. Như vậy, khoảng cách giữa lãi suất huy động và cho vay đang ngày càng được thu hẹp.
Đáng chú ý, cơ cấu tín dụng cho thấy sự tập trung mạnh mẽ vào khu vực sản xuất. Trong tổng quy mô dư nợ hơn 20.879.000 tỷ đồng, có đến 77,44% dòng vốn được nắn vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Riêng tín dụng bất động sản được kiểm soát chặt chẽ, hiện chỉ ở mức 9,84%, thấp hơn so với mức tăng trưởng chung của nền kinh tế.
Không thể có "hai bảng cân đối" nếu muốn tiếp cận vốn
Báo cáo cụ thể về khả năng tiếp cận vốn của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết ngành ngân hàng đã dành hơn 4 triệu tỷ đồng dư nợ cho khu vực này. Ngân hàng Nhà nước cũng vừa tổ chức hội nghị với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa nhằm tìm giải pháp giảm lãi suất, tăng khả năng tiếp cận vốn và hướng tới việc cho vay dựa trên dòng tiền và khả năng thực tế của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, dẫn chiếu Tờ trình số 734 của Quốc hội về việc thực hiện Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa, Thống đốc chỉ ra những hạn chế cố hữu khiến nhóm doanh nghiệp này khó tiếp cận tín dụng: Quy mô vốn nhỏ, sức chống chịu yếu, phương án kinh doanh thường xuyên biến động và đặc biệt là thông tin tài chính chưa minh bạch.
"Chúng ta thấy rất rõ câu chuyện làm thế nào để doanh nghiệp nhỏ và vừa phải hoạt động minh bạch hơn. Không thể có câu chuyện một doanh nghiệp lại có hai bảng cân đối kế toán: một bảng dùng để thanh toán thuế, một bảng lại dùng để đi vay ngân hàng", Thống đốc thẳng thắn nhìn nhận.
Người đứng đầu Ngân hàng Nhà nước khẳng định, khi doanh nghiệp minh bạch trong mọi hoạt động, tổ chức tín dụng mới có điều kiện đánh giá chính xác "sức khỏe" doanh nghiệp để cấp vốn. Hiện nay, 98% doanh nghiệp tại Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa và cơ bản đều được cấp tín dụng. Bản thân các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực, minh bạch thông tin và chứng minh được khả năng trả nợ. Về phía Ngân hàng Nhà nước, cơ quan điều hành sẽ tiếp tục khuyến khích và tạo cơ sở pháp lý vững chắc để các tổ chức tín dụng yên tâm cho vay. Dù vậy, vai trò tối thượng của tổ chức trung gian tài chính vẫn là phải đảm bảo nguyên tắc cho vay và thu hồi được nợ để bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.
Liên quan đến các kiến nghị về cơ cấu lại thời hạn trả nợ, Thống đốc cho biết các nội dung này đã được quy định cụ thể trong Luật và Thông tư 39, thuộc thẩm quyền quyết định của các tổ chức tín dụng. Căn cứ vào đó, Ngân hàng Nhà nước luôn khuyến khích các ngân hàng có giải pháp hỗ trợ tốt nhất, đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn. Các vấn đề cụ thể khác sẽ được Ngân hàng Nhà nước gửi thông tin và báo cáo giải trình chi tiết bằng văn bản tới các đại biểu Quốc hội trong thời gian tới.
