Từ ngày 1/7, việc thu phí bản quyền âm nhạc đối với các cơ sở kinh doanh như quán cà phê, nhà hàng tiếp tục thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Trong khi người sáng tạo kỳ vọng quyền lợi được bảo đảm tốt hơn, không ít chủ quán lại băn khoăn về mức phí, cách thu và hướng dẫn thực hiện. Bên cạnh đó, cũng xuất hiện lo ngại rằng một số cơ sở có thể chuyển sang sử dụng nhạc do AI tạo ra để tiết kiệm chi phí.
Trao đổi với phóng viên VOV.VN, nhạc sĩ Tuấn Cry chia sẻ góc nhìn của người sáng tác về câu chuyện bản quyền. Chủ nhân bản hit Bắc Bling cũng nói về khả năng nhạc AI thay thế âm nhạc do con người sáng tạo và những điều cần làm để cân bằng lợi ích giữa các bên.
Trả phí bản quyền là sự tôn trọng công sức sáng tạo
PV: Từ góc độ người sáng tác, anh nhìn nhận thế nào về việc các quán cà phê, nhà hàng phải trả tiền bản quyền khi sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh?
Nhạc sĩ Tuấn Cry: Dưới góc độ của một người sáng tác, tôi nghĩ việc những "đứa con tinh thần" của mình được vang lên ở các quán cà phê hay nhà hàng luôn mang đến niềm hạnh phúc rất lớn. Đó cũng là cách để âm nhạc của các nhạc sĩ, nghệ sĩ đến gần hơn với cuộc sống và lan tỏa rộng rãi hơn.
Tuy nhiên, việc trả phí bản quyền không chỉ là câu chuyện thực thi pháp luật mà còn thể hiện sự tôn trọng, trân trọng đối với công sức sáng tạo và lao động của các nhạc sĩ, nghệ sĩ.
Tôi cho rằng nếu các chủ quán, chủ doanh nghiệp và người làm âm nhạc có thể tìm được tiếng nói chung, đồng thời có một mức phí hợp lý, thì sẽ tạo nên một môi trường kinh doanh văn minh, tăng sự kết nối giữa các bên. Điều đó cũng giúp những người làm nghề như chúng tôi có thêm động lực cũng như nguồn lực để tiếp tục sáng tạo và cống hiến.
PV: Nhiều chủ quán cho rằng họ đã trả tiền cho các nền tảng nghe nhạc nên không hiểu vì sao vẫn phải trả thêm tiền bản quyền. Theo anh, cần nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
Nhạc sĩ Tuấn Cry: Tôi cũng rất đồng tình và chia sẻ với những băn khoăn của các chủ quán. Thực tế, các tài khoản nghe nhạc cá nhân trên các ứng dụng chỉ cấp quyền cho mục đích sử dụng riêng tư. Trong khi đó, việc phát nhạc tại quán cà phê hay các cơ sở kinh doanh để phục vụ, thu hút khách hàng được xem là hình thức phát nhạc cho công chúng, nên cần có giấy phép và bản quyền thương mại phù hợp.
Theo tôi, việc phân định rõ ràng giữa quyền sử dụng cá nhân và quyền sử dụng cho mục đích kinh doanh sẽ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nhạc sĩ, đồng thời tạo điều kiện để các chủ quán, chủ doanh nghiệp yên tâm hoạt động và phát triển một cách bền vững.
PV: Có ý kiến cho rằng quán cà phê cũng góp phần quảng bá ca khúc đến công chúng. Theo anh, giữa lợi ích quảng bá và quyền lợi kinh tế của người sáng tác nên được cân bằng ra sao?
Nhạc sĩ Tuấn Cry: Thực ra, ý kiến cho rằng các quán cà phê góp phần quảng bá âm nhạc đến công chúng là hoàn toàn đúng và tôi cũng rất đồng tình. Không gian quán cà phê vẫn là một cầu nối để đưa âm nhạc đến gần hơn với khán giả. Tuy nhiên, theo tôi, sự quảng bá đó sẽ trọn vẹn hơn nếu đi cùng với việc tôn trọng quyền lợi kinh tế của người sáng tác. Để tạo ra một tác phẩm, các nhạc sĩ, nghệ sĩ phải bỏ ra rất nhiều chất xám, thời gian và công sức, nên họ xứng đáng được ghi nhận và hưởng quyền lợi một cách hợp lý.
Tôi nghĩ mức phí bản quyền cũng cần ở ngưỡng vừa phải, không trở thành gánh nặng đối với các chủ quán hay cơ sở kinh doanh. Khi đó, mọi người sẽ dễ dàng chấp nhận và thực hiện hơn. Đồng thời, nguồn thu từ bản quyền cũng sẽ giúp các nhạc sĩ, nghệ sĩ có thêm điều kiện để tiếp tục sáng tạo và cống hiến. Thực tế, không ít người làm nghề đã phải từ bỏ công việc vì không đủ thu nhập để theo đuổi sáng tác.
Vì vậy, khi quy định này được ban hành, tôi vừa vui nhưng cũng có phần lo lắng. Tôi mong các nhạc sĩ, nghệ sĩ và các chủ quán có thể cùng đồng hành, tôn trọng và chia sẻ với nhau. Âm nhạc cũng là một yếu tố góp phần thu hút khách hàng. Mỗi quán cà phê đều có một gu âm nhạc riêng, và nhiều khách tìm đến chính vì yêu thích không gian, phong cách âm nhạc của quán. Tôi nghĩ đó sẽ là sự kết nối bền chặt giữa quán và những khách hàng quen.
Âm nhạc không nên trở thành gánh nặng với người kinh doanh
PV: Nếu quy định được thực thi nghiêm túc, theo anh điều này sẽ tác động như thế nào đến đời sống của các nhạc sĩ và thị trường âm nhạc?
Nhạc sĩ Tuấn Cry: Theo tôi, khi vấn đề bản quyền được thực thi nghiêm túc thì quyền lợi của các nhạc sĩ, nghệ sĩ chắc chắn sẽ được bảo vệ tốt hơn. Đời sống của người làm sáng tạo cũng sẽ ổn định hơn, bởi công sức và chất xám bỏ ra được ghi nhận và đền đáp một cách đều đặn. Nguồn thu này nhiều hay ít còn phụ thuộc vào từng người, vào tên tuổi của nghệ sĩ cũng như mức độ phổ biến và khả năng khai thác của từng ca khúc. Tuy nhiên, điều quan trọng là sự ổn định đó sẽ tiếp thêm động lực cho anh em nhạc sĩ.
Với tôi, đó giống như một "liều doping" về tinh thần, giúp người làm nghề yên tâm hơn để toàn tâm, toàn ý đầu tư cho sáng tạo, từ đó tạo ra những sản phẩm chất lượng hơn.
Về lâu dài, tôi tin việc thực thi nghiêm túc bản quyền sẽ góp phần giúp thị trường âm nhạc Việt Nam trở nên chuyên nghiệp, minh bạch và có chiều sâu hơn. Khi người sáng tạo, người kinh doanh và pháp luật cùng tôn trọng, bảo vệ quyền lợi của nhau, đó sẽ là nền tảng quan trọng để âm nhạc Việt phát triển bền vững và tiến xa hơn.
PV: Một số quán nhỏ lo ngại chi phí vận hành tăng sẽ khiến họ cân nhắc giảm hoặc không mở nhạc nữa. Điều này có đáng lo ngại không?
Nhạc sĩ Tuấn Cry: Theo tôi, nỗi lo của các quán nhỏ là chính đáng. Kinh doanh thời buổi này có rất nhiều chi phí, lời lãi cũng phải tính toán rất kỹ. Tự nhiên phát sinh thêm một khoản chi phí mới thì chắc chắn sẽ có băn khoăn. Người Việt Nam cũng đã quen với cách sử dụng trước đây, nên để thay đổi một thói quen thì cũng khá khó.
Tuy nhiên, tôi nghĩ cũng không đáng lo ngại đến mức tiêu cực. Thực ra, trong không gian quán cà phê, nếu thiếu đi âm nhạc thì sẽ có cảm giác thiếu một cái gì đó. Hôm qua và hôm nay tôi đi một số quán cà phê, họ không bật nhạc hoặc chỉ bật rất nhỏ, chủ yếu là nhạc không lời. Cảm giác như thiếu đi một "gia vị", nên cũng sẽ khó giữ chân khách hàng hơn.
Vì đây là luật mới nên chắc mọi người vẫn đang thăm dò và còn lo ngại. Điều tôi quan tâm nhiều hơn là mức chi phí cần vừa phải, linh hoạt theo quy mô của từng quán. Có quán nhỏ, có quán lớn, có quán ở trung tâm thương mại, nên mức phí bản quyền cũng nên phù hợp để các chủ doanh nghiệp, chủ quán cảm thấy dễ thở hơn, không trở thành gánh nặng.
Tôi nghĩ nếu mức chi phí vừa phải thì các chủ quán cũng sẽ vui vẻ đón nhận. Thích nghệ sĩ nào thì mở nhạc của nghệ sĩ đó, rồi dần dần hình thành gu âm nhạc của quán. Âm nhạc giống như một người bạn đồng hành, cùng quán tăng doanh thu và cũng mang lại nguồn thu cho nhạc sĩ. Tôi nghĩ như vậy là hợp lý.
Quán cà phê có thể tìm đến nhạc AI, nhưng...
PV:Nếu phải trả tiền bản quyền cho các ca khúc thương mại, liệu các quán cà phê sẽ có xu hướng chuyển sang sử dụng nhạc do AI tạo ra để tiết kiệm chi phí? Anh đánh giá khả năng này thế nào?
Nhạc sĩ Tuấn Cry: Xu hướng này hoàn toàn có thể xảy ra, nhất là ở những quán nhỏ cần giảm chi phí. Tuy nhiên, nhạc AI khó có thể thay thế được âm nhạc do con người sáng tạo. Khi kinh doanh, âm nhạc cũng cần có gu, cần những bài hát thịnh hành, cần giọng hát của các thần tượng để chạm đến cảm xúc của khách hàng. Nó mang tính con người nhiều hơn.
Tôi nghĩ một quán cà phê có bản sắc thì luôn cần cái hồn và sự kết nối giữa con người với âm nhạc. Vì vậy, nhạc AI có thể chỉ là một lựa chọn để tham khảo, chứ về lâu dài không thể thay thế âm nhạc do con người sáng tạo. Nó vẫn thiếu một điều gì đó.
Tôi cũng đã thử nghe nhiều nhạc AI. Cảm giác của tôi là nghe lâu sẽ rất mệt. Khi khách hàng đến một quán cà phê hay nhà hàng, nếu phải nghe nhạc AI liên tục một, hai tiếng thì tôi nghĩ họ sẽ rất mệt và khó chịu, từ đó có xu hướng không quay lại nữa. Theo tôi, nhạc AI không thể thay thế được âm nhạc do con người sáng tạo.
PV: Nếu nhạc AI được tạo ra dựa trên việc học từ hàng triệu ca khúc của các nhạc sĩ, thì việc các quán sử dụng loại nhạc này có đặt ra vấn đề về sự công bằng đối với người sáng tạo hay không?
Nhạc sĩ Tuấn Cry: Đó sẽ là một sự bất công rất lớn nếu các mô hình AI làm nhạc được tự do học từ chất xám của các nhạc sĩ, nghệ sĩ mà không cần xin phép hay đền bù. Bản chất của nhạc AI không tự nhiên mà có, mà được hình thành từ rất nhiều giai điệu, mồ hôi và nước mắt của nhiều thế hệ nhạc sĩ, nghệ sĩ trên thế giới.
Nếu các quán sử dụng nhạc AI để né phí bản quyền thì vô tình cũng đang ủng hộ mô hình sử dụng miễn phí những giá trị sáng tạo đó. Thực tế, thói quen sử dụng miễn phí đã khá phổ biến. Tuy nhiên, tôi nghĩ sớm hay muộn thì Việt Nam cũng như thế giới sẽ có những quy định về vấn đề này. Thực ra, đã có những quy định liên quan đến việc AI phải trả bản quyền cho dữ liệu đầu vào. Theo tôi, đó mới là điều thực sự công bằng đối với những người làm nghệ thuật.
AI có thể tạo ra một bản nhạc rất nhanh. Chỉ cần vài câu lệnh là có thể tạo ra rất nhiều bài nhạc với nhiều màu sắc và chất liệu khác nhau. Nhưng tôi vẫn giữ quan điểm rằng AI không thể bằng âm nhạc do con người sáng tạo. Âm nhạc của con người mang giá trị cảm xúc lớn hơn và dễ đi vào lòng người hơn. Cảm xúc giữa con người với con người luôn dễ đồng điệu hơn. Trong khi đó, nhạc AI nhiều khi vẫn có những đoạn nghe khá vô lý, tạo cảm giác không thật.
Dù biết hiện nay vẫn còn những điều chưa công bằng, tôi tin rằng trong tương lai sẽ có những chính sách để cân bằng mối quan hệ giữa âm nhạc do con người sáng tạo và âm nhạc do AI tạo ra, để mọi thứ phù hợp hơn.
PV:Xin cảm ơn anh!
