Từ “tan băng” đến tái kết nối
Quan hệ Anh - EU đang đứng trước cơ hội cải thiện đáng kể sau nhiều năm căng thẳng thời hậu Brexit. Dưới thời cựu Thủ tướng Keir Starmer, London và EU đã đạt được một số tiến triển về thương mại, nông sản và năng lượng. Chính phủ mới của Thủ tướng Burnham được kỳ vọng tiếp nối tiến trình này, dù ông chưa thể hiện rõ mức độ tham vọng đối với quan hệ với EU. Tuy nhiên, những khác biệt về thị trường chung và sức ép chính trị trong nước đang đặt ra không ít thách thức đối với chính phủ của ông Burnham.
Ông Burnham vốn được đánh giá là một trong những Thủ tướng Anh có quan điểm thân châu Âu nhất trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, Brexit vẫn là vấn đề nhạy cảm trong đời sống chính trị Anh. Vì vậy, dù muốn đưa London trở lại gần hơn với châu Âu, Thủ tướng Burnham nhiều khả năng sẽ tránh những tuyên bố có thể bị diễn giải là tìm cách đảo ngược Brexit.
Động lực thúc đẩy hai bên xích lại gần nhau không chỉ đến từ nhu cầu kinh tế. Chính sách thương mại quyết liệt của Tổng thống Mỹ Donald Trump và những bất ổn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang khiến Anh và EU có thêm lý do để tăng cường hợp tác. London và EU dự kiến hướng tới một hội nghị thượng đỉnh trước cuối năm 2026 nhằm củng cố các thỏa thuận hiện có và tạo động lực mới cho quan hệ song phương.
Lợi ích thương mại lớn nhưng không dễ đạt được
Thương mại vẫn là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất trong quá trình hàn gắn quan hệ Anh - EU. Brexit đã làm gia tăng các rào cản đối với hoạt động xuất khẩu của Anh sang thị trường châu Âu, đồng thời tác động đến năng suất và tăng trưởng việc làm. Một số nghiên cứu ước tính chi phí kinh tế dài hạn của Brexit có thể tương đương 4-6% GDP Anh, dù con số này vẫn gây tranh luận.
Chính phủ Burnham có cách tiếp cận hơi khác so với người tiền nhiệm. Nếu chính phủ Starmer coi việc giảm các rào cản do Brexit tạo ra là một phần trong chiến lược thúc đẩy tăng trưởng, thì ông Burnham nhấn mạnh nhiều hơn đến cải cách trong nước, phân quyền và củng cố năng lực sản xuất.
Điều này tưởng như tạo khoảng cách với chương trình hợp tác châu Âu nhưng trên thực tế lại có thể mở ra điểm giao thoa mới. Anh và EU đều ngày càng quan tâm đến việc củng cố chuỗi cung ứng, tăng năng lực sản xuất trong nước và nâng cao “năng lực chủ quyền” kinh tế. Đây có thể là cơ sở để London tham gia sâu hơn vào các sáng kiến công nghiệp của châu Âu.
Tuy nhiên, khả năng hợp tác kinh tế vẫn bị giới hạn bởi những “lằn ranh đỏ” của Công đảng. Chính phủ Burnham khó có khả năng đưa Anh trở lại Thị trường chung, Liên minh Hải quan hay khôi phục tự do đi lại trong EU. Lập trường này giúp giảm lo ngại tại Brussels rằng London muốn tiếp cận sâu hơn thị trường châu Âu nhưng không chấp nhận đầy đủ các quy định của khối.
Trao đổi thanh niên - phép thử chính trị với London
Nếu thương mại là bài toán kinh tế, việc trao đổi thanh niên có thể là phép thử chính trị khó khăn nhất đối với chính phủ Burnham. EU muốn xây dựng một cơ chế cho phép thanh niên trong độ tuổi 18-35 của hai bên có thể sang sinh sống, học tập và làm việc ngắn hạn. Anh từng đề xuất giới hạn số thị thực dành cho thanh niên châu Âu ở mức dưới 50.000 người, trong khi EU muốn con số cao hơn đáng kể. Hai bên cũng chưa giải quyết được vấn đề học phí đại học đối với sinh viên EU tại Anh.
Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm bởi bất kỳ động thái nới lỏng thị thực nào cũng có thể bị phe cánh hữu cáo buộc là bước quay lại chính sách “tự do đi lại” trước Brexit. Trong bối cảnh đảng Cải cách Vương quốc Anh của ông Nigel Farage đang cạnh tranh với Công đảng trong các cuộc thăm dò, dư địa nhượng bộ của chính phủ Burnham càng bị thu hẹp.
Do đó, London sẽ phải chứng minh rằng mọi thỏa thuận với Brussels đều mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân Anh, đặc biệt là các cộng đồng từng cảm thấy bị bỏ lại phía sau trong quá trình hội nhập châu Âu. Đây có thể trở thành nguyên tắc chính trị quan trọng chi phối cách chính phủ Burnham xử lý quan hệ với EU.
Quốc phòng có thể là “cánh cửa” dễ mở nhất
Trong khi thương mại và chương trình trao đổi thanh niên còn nhiều tranh cãi, quốc phòng và an ninh lại có thể trở thành lĩnh vực giúp Anh và EU vượt qua những khác biệt hậu Brexit. Tân Thủ tướng Burnham từng đề cập việc củng cố “trụ cột châu Âu” trong NATO, khôi phục khuôn khổ hợp tác E3 giữa Anh, Pháp và Đức, đồng thời tháo gỡ các rào cản đối với hợp tác công nghiệp quốc phòng với các nước châu Âu.
Anh là một trong hai cường quốc hạt nhân của châu Âu và sở hữu năng lực quân sự mà nhiều quốc gia EU không có. Trong bối cảnh châu Âu ngày càng thúc đẩy khả năng tự chủ về quốc phòng, năng lực của Anh có thể trở thành lợi thế quan trọng trong quá trình London tái kết nối với Brussels.
Đáng chú ý, chính phủ Burnham có xu hướng kết hợp hợp tác an ninh với chính sách công nghiệp. Điều này tạo ra khả năng kết nối giữa mục tiêu tái công nghiệp hóa của Anh và nhu cầu tăng cường năng lực quốc phòng của châu Âu.
Đàm phán về việc Anh tham gia chương trình SAFE trị giá 150 tỷ euro của EU từng gặp trở ngại do bất đồng về mức đóng góp tài chính. Tuy nhiên, nếu được nối lại, đây có thể trở thành một bước tiến đáng kể không chỉ đối với ngành công nghiệp quốc phòng mà còn đối với chiến lược tái kết nối rộng hơn giữa Anh và châu Âu.
Khó trở lại “châu Âu như trước Brexit”
Về Ukraine và an ninh châu Âu, chính sách của London nhìn chung không thay đổi đáng kể. Tuy nhiên, Thủ tướng Burnham chưa thể hiện vai trò nổi bật như ông Starmer từng làm cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong các nỗ lực ngoại giao liên quan đến Ukraine và Trung Đông. Trong khi đó, những thay đổi chính trị tại Pháp và châu Âu cũng có thể tác động đến triển vọng hợp tác dài hạn giữa London với các đối tác chủ chốt.
Nhìn tổng thể, chính phủ Burnham đang đứng trước một bài toán kép. Về kinh tế và an ninh, Anh có nhiều lý do để tiến gần EU hơn; nhưng về chính trị trong nước, Brexit, vấn đề nhập cư và tâm lý hoài nghi EU vẫn là những giới hạn khó vượt qua.
Vì vậy, hội nghị thượng đỉnh Anh - EU dự kiến vào cuối năm 2026 có thể chưa tạo ra bước ngoặt lịch sử. Tuy nhiên, đây sẽ là phép thử quan trọng đối với khả năng biến quá trình “tan băng” hiện nay thành một khuôn khổ hợp tác ổn định và thực chất hơn.
Thách thức lớn nhất với Thủ tướng Burnham không phải là lựa chọn giữa Anh và châu Âu, mà là tìm cách xích lại gần EU mà không tạo cảm giác London đang đảo ngược Brexit. Nếu giải được bài toán này, Anh có thể bước vào một giai đoạn hợp tác thực dụng hơn với Brussels, tận dụng lợi ích kinh tế và an ninh từ châu Âu nhưng vẫn duy trì những cam kết chính trị trong nước.
