Cột mốc nợ công mới của nền kinh tế lớn nhất thế giới
Dữ liệu Bộ Tài chính Mỹ công bố ngày 20/8 cho thấy tổng nợ liên bang đang lưu hành là khoảng 40.050 tỷ USD. Trong đó, khoảng 32.270 tỷ USD là nợ do công chúng nắm giữ, còn 7.780 tỷ USD là các khoản nợ nội bộ chính phủ. Đây là lần đầu tiên nợ công Mỹ vượt ngưỡng 40.000 tỷ USD.
Khi ông Donald Trump bước vào nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai, nợ công Mỹ ở mức khoảng 36.220 tỷ USD. Như vậy, chỉ trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ hiện nay, con số này đã tăng thêm 3.830 tỷ USD. Từ năm 2017 đến nay, nợ liên bang đã tăng hơn gấp đôi, phản ánh áp lực tài khóa dài hạn mà Washington chưa tìm được lời giải bền vững.
Gánh nặng không chỉ nằm ở quy mô nợ tuyệt đối. Chi phí trả lãi ngày càng chiếm phần lớn hơn trong ngân sách liên bang, trong khi các khoản chi cho an sinh xã hội, chương trình y tế Medicare và quốc phòng vẫn là những hạng mục lớn, khó cắt giảm. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ dự báo nợ do công chúng nắm giữ sẽ tăng từ khoảng 101% GDP ở năm 2026 lên 120% GDP vào năm 2036.
Tại sao nợ công khó kiểm soát?
Nợ công là tổng số tiền chính phủ liên bang đã vay để bù đắp phần chi tiêu vượt quá phần thu. Khi ngân sách thâm hụt, chính phủ thường sẽ phát hành thêm trái phiếu hoặc tiến hành vay dưới các hình thức khác. Nợ công gia tăng là hệ quả từ chính sách tài khóa, thuế và chi tiêu qua nhiều đời chính quyền và Quốc hội Mỹ. Mức nợ công cũng chịu tác động từ những cuộc khủng hoảng kinh tế, chiến tranh và các chương trình phúc lợi lớn.
Tổng thống Mỹ có ảnh hưởng đáng kể đến xu hướng nợ thông qua các chính sách thuế, chi tiêu công và thúc đẩy tăng trưởng. Trong trường hợp chính quyền tiến hành cắt giảm thuế, có thể kéo theo nguồn thu liên bang giảm nếu không được bù đắp bằng tăng trưởng hoặc giảm chi tiêu. Tuy nhiên, không thể quy trách nhiệm cho riêng một Tổng thống nào về cột mốc nợ công kỷ lục 40.000 tỷ USD. Mức nợ công hiện nay phản ánh các quyết sách của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa trong nhiều năm qua, bao gồm các khoản chi tiêu lớn trong đại dịch Covid-19, các khoản trợ cấp xã hội lâu dài, chi phí y tế cho người cao tuổi và ngân sách khổng lồ cho các chiến dịch quân sự ở nước ngoài.
Cảnh báo từ giới chuyên gia
Ông Mark Williams, giảng viên tài chính tại Trường Kinh doanh Questrom thuộc Đại học Boston nhận định việc nợ liên bang vượt 40.000 tỷ USD cho thấy Nhà Trắng đang phớt lờ một nguyên lý kinh tế cơ bản: nợ cao cuối cùng sẽ kéo theo chi phí lãi vay lớn hơn và làm tăng rủi ro lạm phát. Theo ông, nợ của Mỹ đang tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng GDP, nghĩa là mức vay mượn khổng lồ đang tạo ra lợi ích kinh tế giảm dần.
Ông Williams cho rằng các chính sách thuế hiện nay đang tạo sức ép khiến chính phủ phải vay nhiều hơn để bù thiếu hụt nguồn thu. Khi chính phủ tiếp tục phát hành thêm trái phiếu với lãi suất cao hơn, chi phí vay trong nền kinh tế có thể tăng, làm giảm chi tiêu của người tiêu dùng và lấn át đầu tư tư nhân. Trong kịch bản xấu hơn, tác động này có thể làm chậm tăng trưởng, thậm chí đẩy nền kinh tế vào suy thoái.
Hiện tại, các chuyên gia đánh giá rằng mốc nợ công 40.000 tỷ USD không đồng nghĩa Mỹ sẽ đối mặt lạm phát tăng hoặc suy thoái. Mức độ tác động cụ thể sẽ phụ thuộc vào lãi suất, tốc độ tăng trưởng, niềm tin của nhà đầu tư vào trái phiếu chính phủ Mỹ và khả năng hoạch định chính sách của Washington trong những năm tới.
Áp lực chính trị với ông Trump
Cột mốc nợ công xuất hiện trong thời điểm nhạy cảm đối với Tổng thống Trump, khi các khảo sát gần đây cho thấy tỷ lệ ủng hộ của cử tri đối với cách ông điều hành kinh tế đang suy giảm.
Kết quả một cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos vào đầu tháng 8 này cho thấy tỷ lệ ủng hộ chung dành cho Tổng thống Trump chỉ ở mức 33%, đây là mức thấp nhất kể từ khi ông đảm nhiệm vị trí người đứng đầu Nhà Trắng. Một khảo sát khác cùng thời điểm ghi nhận tỷ lệ ủng hộ ông Trump về kinh tế chỉ ở mức 29%, trong khi 64% không tán thành.
Giá xăng và chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng cao là những mối quan tâm hàng đầu của người dân Mỹ. Nhận định về tình hình kinh tế Mỹ hiện nay, chỉ 27% trong hơn 1.600 người tham gia khảo sát của The Economist/YouGov tiến hành từ 30/7-03/8, đánh giá tình trạng kinh tế là xuất sắc hoặc tốt, trong khi 71% cho rằng kinh tế ở mức trung bình hoặc kém.
Bài toán không của riêng nước Mỹ
Với Mỹ, nợ công cao không chỉ là một con số kế toán, mà còn ảnh hưởng đến niềm tin thị trường, chi phí đi vay của chính phủ, khả năng đầu tư cho an sinh, và năng lực ứng phó với khủng hoảng trong tương lai. Khi chi phí lãi vay tăng, ngân sách dành cho các ưu tiên khác bị thu hẹp, khiến những lựa chọn chính sách trở nên khó khăn hơn.
Dù ông Trump đang chịu sức ép chính trị trực tiếp, bài toán nợ công là vấn đề lưỡng đảng và sẽ còn kéo dài qua nhiều chính quyền. Việc kiểm soát nợ đòi hỏi những quyết định không dễ chịu: điều chỉnh thuế, rà soát chi tiêu, cải cách các chương trình phúc lợi lớn và tìm cách duy trì tăng trưởng đủ mạnh để giảm sức ép tài khóa.
Trong nội bộ nước Mỹ, mốc 40.000 tỷ USD có thể trở thành vũ khí tranh luận trong cuộc chiến chính trị trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Tổng thống tới gần. Nhưng từ góc độ quản trị quốc gia, đây là ví dụ nhắc nhở các nước khác về việc làm thế nào tiếp tục thực thi các cam kết xã hội, tăng cường an ninh và thúc đẩy tăng trưởng, mà không đẩy gánh nặng nợ công sang các thế hệ sau.
