Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Kết luận số 769/KL-TTCP ngày 28/10/2026 về thanh tra chuyên đề diện rộng hoạt động kinh doanh xăng dầu. Cuộc thanh tra được thực hiện tại 260 doanh nghiệp, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối, từ ngày 10/7 đến 5/10/2026.
58 doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm điều kiện kinh doanh
Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, có 58/260 doanh nghiệp (chiếm 22%) có dấu hiệu vi phạm điều kiện kinh doanh xăng dầu về cửa hàng, hệ thống phân phối và kho.
Cụ thể, 1 thương nhân đầu mối và 38 thương nhân phân phối không có đủ số cửa hàng bán lẻ tối thiểu; 2 thương nhân đầu mối và 17 thương nhân phân phối không đủ số lượng tổng đại lý, đại lý, thương nhân nhận quyền bán lẻ. Ngoài ra, 23 thương nhân phân phối không duy trì đủ kho, bể có dung tích tối thiểu 2.000m³. Thanh tra Chính phủ đã lập biên bản và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
70% doanh nghiệp có dấu hiệu không duy trì dự trữ bắt buộc
Kết quả thanh tra cho thấy 182/260 doanh nghiệp (chiếm 70%), gồm 14 thương nhân đầu mối và 168 thương nhân phân phối, có dấu hiệu không duy trì mức dự trữ xăng dầu bắt buộc tối thiểu theo quy định.
Đối với thương nhân đầu mối, hành vi này bị xử phạt từ 120-140 triệu đồng. Tuy nhiên, quy định hiện hành chưa có chế tài xử phạt tương ứng đối với thương nhân phân phối. Ngoài ra, 188/260 doanh nghiệp có một hoặc nhiều ngày trong tháng 3/2026 tồn kho xăng dầu vượt 150% mức tồn kho trung bình của 3 tháng liền kề trước đó, có dấu hiệu găm hàng theo quy định.
Đáng chú ý, 19/19 thương nhân đầu mối cho rằng không nên áp dụng ngưỡng tồn kho này đối với thương nhân đầu mối.
Nhiều dấu hiệu vi phạm về thuế
Về thuế bảo vệ môi trường, Thanh tra Chính phủ xác định 2 doanh nghiệp đầu mối có dấu hiệu kê khai thiếu khoảng 40 tỷ đồng; 12 doanh nghiệp có dấu hiệu kê khai không đúng đối tượng với tổng số tiền khoảng 3.226 tỷ đồng.
Đáng chú ý, 15 doanh nghiệp đầu mối cùng các chi nhánh, công ty con chưa nộp ngân sách Nhà nước khoảng 6.500 tỷ đồng, gồm khoảng 3.869 tỷ đồng tiền thuế bảo vệ môi trường và 2.110 tỷ đồng tiền chậm nộp. Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, có 1 doanh nghiệp trích lập, chi sử dụng sai kỳ tính quỹ với số tiền khoảng 6,63 tỷ đồng. Doanh nghiệp đã khắc phục bằng cách nộp số tiền vào quỹ.
Ngoài ra, 20 doanh nghiệp đầu mối trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá khoảng 2.209 tỷ đồng theo thời điểm lập hóa đơn bán hàng, trong khi xăng dầu chưa được tiêu thụ. Thanh tra Chính phủ chưa xác định được lỗi cố ý hay vô ý và thiệt hại cụ thể.
Nhiều vụ việc có dấu hiệu vi phạm hình sự
Thanh tra Chính phủ phát hiện 6 hành vi có dấu hiệu vi phạm hành chính tại 40 doanh nghiệp, liên quan đến mua bán xăng dầu ngoài hệ thống phân phối, không đăng ký hệ thống phân phối, ngừng bán hàng không đúng quy định và ký hợp đồng đại lý với thương nhân chưa đủ điều kiện.
Đáng chú ý, tại Công ty TNHH Kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình và 12 doanh nghiệp liên quan, cơ quan thanh tra phát hiện dấu hiệu sử dụng hóa đơn của các doanh nghiệp không có giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh xăng dầu, không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2026, Công ty TNHH Kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình sử dụng 4.692 hóa đơn giá trị gia tăng đầu vào của 12 công ty này, với lượng xăng dầu khoảng 2,6 tỷ lít, trị giá khoảng 42.600 tỷ đồng, để hợp thức hóa lượng hàng bán ra khoảng 2,8 tỷ lít, trị giá khoảng 46.000 tỷ đồng.
Tại Công ty TNHH Đầu tư P.A.S và 4 đơn vị trực thuộc, từ tháng 7-10/2024, doanh nghiệp sử dụng 4.187 hóa đơn đầu vào của 8 công ty có dấu hiệu là công ty “ma”, với lượng hàng khoảng 150 triệu lít, trị giá khoảng 3.300 tỷ đồng. Số hóa đơn này được sử dụng để hợp thức hóa lượng xăng dầu bán ra khoảng 142,4 triệu lít, trị giá khoảng 2.210 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện dấu hiệu vi phạm tại Công ty TNHH Xăng dầu Tây Nam S.W.P, Công ty cổ phần Nhiên liệu Phúc Lâm, Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Thương mại PLI, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ và Công ty cổ phần Vận tải và Sản xuất Long Phú.
Các dấu hiệu vi phạm liên quan đến sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, mua bán xăng dầu không có hóa đơn chứng minh nguồn gốc, kê khai thuế, vi phạm quy định về kế toán và có dấu hiệu trốn thuế.
Thanh tra Chính phủ đã ban hành Văn bản số 730/TTCP-C.XI ngày 14/10/2026, kiến nghị Cơ quan Cảnh sát điều tra - Bộ Công an tiếp nhận, khởi tố và xử lý các vụ việc theo quy định.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu, bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống; tập trung phát triển các thương nhân đầu mối có quy mô lớn, tiềm lực tài chính và mạng lưới phân phối rộng.
Bộ Công an được kiến nghị chỉ đạo Cơ quan Cảnh sát điều tra tiếp nhận hồ sơ, xem xét các hành vi có dấu hiệu tội phạm.
UBND các tỉnh, thành phố có trách nhiệm chỉ đạo cơ quan chức năng rà soát, kiểm tra, xử lý vi phạm trên địa bàn; chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
