Bảo tồn bài thuốc quý, mở hướng phát triển kinh tế
Được thành lập từ cuối năm 2023, cộng đồng bảo tồn và phát triển thuốc nam cổ truyền của dân tộc Dao đỏ tại xã Phan Thanh tập hợp những thanh viên tâm huyết với việc gìn giữ các bài thuốc của dân tộc. Sáng kiến này được triển khai trên cơ sở thống nhất giữa cấp ủy, chính quyền địa phương và những người cao tuổi có uy tín trong cộng đồng.
Ban đầu, cộng đồng tập trung bảo tồn, phát triển các bài thuốc cổ truyền, giúp thế hệ trẻ tiếp tục học hỏi tri thức của cha ông. Bởi hiện nay, một số tài liệu ghi chép về bài thuốc vẫn được lưu giữ, nhưng chỉ có một bộ phận người cao tuổi trong cộng đồng đọc và hiểu được. Việc tập hợp các thành viên, chia sẻ kinh nghiệm và truyền lại kiến thức vì thế có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn vốn tri thức truyền thống.
Từ mục tiêu gìn giữ di sản, cộng đồng đang từng bước tìm cách phát triển các bài thuốc để phục vụ nhu cầu thị trường. Những sản phẩm được duy trì hiện nay gồm trà thảo dược dùng hằng ngày, các bài thuốc theo kinh nghiệm dân gian hỗ trợ những vấn đề về xương khớp, dạ dày, viêm xoang, viêm mũi dị ứng và lá tắm dành cho người ốm, phụ nữ sau sinh.
Để phát triển sản phẩm, tạo thêm nguồn thu cho các hộ gia đình, cộng đồng định hướng mở rộng vùng trồng cây thuốc nam. Theo đó, mỗi hộ sẽ từng bước xây dựng vườn thuốc tại nhà, đưa cây thuốc từ rừng về trồng và chăm sóc, thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn cây thu hái tự nhiên.
Tuy nhiên, việc đưa cây thuốc từ môi trường rừng về trồng tại vườn không đơn giản. Cây có thể khó thích nghi, sinh trưởng và phát triển, đòi hỏi người trồng phải có kiến thức, kinh nghiệm chăm sóc phù hợp. Cộng đồng đã nghiên cứu, tìm cách áp dụng khoa học kỹ thuật để khắc phục những khó khăn này, đưa cây thuốc về trồng trong vườn nhà.
Gắn cây thuốc với du lịch cộng đồng
Bên cạnh phát triển sản phẩm thuốc nam, cộng đồng bảo tồn và phát triển thuốc nam cổ truyền của dân tộc Dao đỏ được định hướng tham gia chương trình phát triển du lịch của địa phương, trong đó có mô hình homestay gắn với giới thiệu văn hóa của đồng bào Dao đỏ. Đây cũng là cơ hội để những bài thuốc cổ truyền được giới thiệu đến du khách, góp phần nâng cao giá trị tri thức bản địa.
Thông qua hoạt động giới thiệu cây thuốc, cách lưu giữ và sử dụng các bài thuốc theo truyền thống, người dân có thể phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời tìm thêm hướng phát triển kinh tế từ những giá trị sẵn có tại địa phương. Khi được tổ chức phù hợp, du lịch cộng đồng có thể hỗ trợ quảng bá sản phẩm và từng bước xây dựng thương hiệu cho các bài thuốc nam của người Dao đỏ.
Với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, cộng đồng đang tiếp tục bảo tồn tri thức truyền thống, nghiên cứu cách phát triển nguồn cây thuốc và tìm kiếm cơ hội đưa sản phẩm ra thị trường. Đây là hướng đi kết hợp giữa gìn giữ văn hóa và tạo sinh kế, hướng tới cải thiện đời sống người dân, đồng thời góp phần phát triển kinh tế bền vững tại xã vùng biên Phan Thanh.
