Ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường cho biết, giám định tư pháp trong lĩnh vực môi trường cung cấp căn cứ chuyên môn, khoa học phục vụ giải quyết các vụ việc. Mỗi kết quả phân tích phải phản ánh trung thực mẫu được lấy, được kiểm soát chất lượng và có đầy đủ hồ sơ để kiểm tra, đối chiếu, truy xuất.
Theo ông Nguyễn Xuân Hải, sai sót trong lấy mẫu, bảo quản hoặc xử lý số liệu có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá bản chất vụ việc, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Chất lượng cần được bảo đảm xuyên suốt từ lập kế hoạch, quan trắc hiện trường, phân tích trong phòng thí nghiệm đến sử dụng kết quả ban hành kết luận. Trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân phải được thể hiện rõ trong hồ sơ.
Ông Nguyễn Xuân Hải lưu ý, mẫu phải có tính đại diện cho đối tượng, thời điểm và phạm vi cần đánh giá. Việc lựa chọn phương pháp, kiểm soát chất lượng và lưu giữ dữ liệu gốc phải đi cùng việc xác định giới hạn sử dụng kết quả, tránh đưa ra nhận định vượt quá những gì dữ liệu có thể chứng minh.
Ông Hà Thanh Liêm, Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc cho rằng, độ tin cậy của kết quả được hình thành từ toàn bộ chuỗi công việc và hồ sơ minh chứng. Khi tiếp nhận trưng cầu, đơn vị cần nghiên cứu hồ sơ, làm rõ nội dung, phạm vi và điều kiện chuyên môn trước khi xây dựng phương án.
Tại hiện trường, đoàn giám định phải đối chiếu hồ sơ với nguồn thải thực tế, ghi nhận tình trạng hoạt động của cơ sở, thời điểm xả thải và điều kiện lấy mẫu. Nếu thực tế khác phương án, đơn vị phải lập biên bản, trao đổi đúng thẩm quyền trước khi thay đổi. Khi mẫu, niêm phong hoặc điều kiện bảo quản có bất thường, cần đánh giá ảnh hưởng và lưu hồ sơ giải trình.
Trong phòng thí nghiệm, nếu mẫu kiểm soát chất lượng hoặc dữ liệu phân tích không đạt yêu cầu, đơn vị không được tự ý phát hành số liệu bị ảnh hưởng. Việc điều tra nguyên nhân, xử lý và xác nhận kết quả phải có hồ sơ; mỗi kết quả cần truy xuất được về mẫu, thiết bị và quá trình phân tích.
Theo ông Nguyễn Đức Thành, Trung tâm Quan trắc môi trường miền Bắc, giai đoạn 2023-2026, Trung tâm thực hiện nhiệm vụ theo 26 quyết định trưng cầu, với các đối tượng gồm nước thải, khí thải, chất thải công nghiệp và môi trường đất.
Một khó khăn lớn là hiện trạng tại thời điểm giám định có thể khác thời điểm xảy ra vụ việc. Trong vụ việc liên quan khai thác, chế biến quặng đất hiếm tại Yên Bái và các cơ sở liên quan, phạm vi giám định trải trên 7 địa điểm thuộc 5 địa phương theo hồ sơ. Các cơ sở đã dừng hoạt động, bị niêm phong nên không thể lấy mẫu nước thải, khí thải. Hiện trạng môi trường thay đổi, thiếu số liệu nền và tài liệu về nguồn gốc vật chất gây khó khăn cho việc đánh giá ảnh hưởng môi trường.
Đơn vị giám định thống nhất với cơ quan điều tra lấy mẫu chất thải để phân định, lấy mẫu môi trường xung quanh để đánh giá theo quy chuẩn, đồng thời đề nghị bổ sung tài liệu về quy trình sản xuất, nguyên liệu và nguồn phát sinh chất thải.
Tại Bắc Giang, bốn chai mẫu nước thải được lưu giữ hơn 5 tháng. Sau khi xem xét hồ sơ và tình trạng mẫu, các bên xác định mẫu chưa bảo đảm điều kiện giám định, thống nhất lập biên bản bàn giao lại. Đơn vị tiếp tục lấy mẫu trực tiếp tại cửa xả để thực hiện nội dung còn đủ điều kiện. Tuy nhiên, kết quả mẫu mới chỉ phản ánh thời điểm lấy mẫu mới, không thay thế được căn cứ liên quan đến nhóm mẫu cũ.
Tại một trạm xử lý nước thải sinh hoạt ở Hà Nội, lưu lượng đo tại hiện trường chỉ phản ánh thời điểm quan trắc, chưa đủ căn cứ xác định tổng lượng nước thải trong ngày do hệ thống xả theo mẻ. Muốn xác định lượng thải theo ngày hoặc theo kỳ, cần bổ sung thông tin về thời gian bơm, số mẻ và chu kỳ xả.
Ông Thành nhấn mạnh kết luận phải gắn với vị trí, thời điểm và phạm vi đại diện của mẫu, nêu rõ nội dung xác định được và nội dung chưa đủ cơ sở. Từ thực tiễn trên, ông Nguyễn Xuân Hải đề nghị các đơn vị làm rõ vướng mắc ở từng khâu, nguyên nhân và hướng xử lý; xác định trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan trưng cầu với tổ chức giám định. Việc hoàn thiện hướng dẫn, chuẩn hóa quy trình cần gắn với quản lý chặt chẽ hồ sơ, mẫu vật và dữ liệu, bảo đảm mỗi nhận định đều có căn cứ kiểm chứng, góp phần nâng cao độ tin cậy của hoạt động giám định tư pháp môi trường.
.jpeg "Dự án xuất khẩu điện Việt Nam – Malaysia – Singapore đạt dấu mốc quan trọng tại SIEW 2026")
