Xanh hóa giao thông, hướng tới không khí sạch
Quá trình đô thị hóa nhanh, mật độ giao thông lớn cùng số lượng phương tiện cá nhân ngày càng tăng đang tạo áp lực lên chất lượng không khí của Thủ đô. Trong bối cảnh đó, vùng phát thải thấp được xem là một trong những giải pháp nhằm từng bước kiểm soát các phương tiện gây ô nhiễm, khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Theo GS.TS Đặng Thị Kim Chi, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, mục tiêu cao nhất của việc xây dựng vùng phát thải thấp và triển khai các giải pháp xanh là cải thiện môi trường sống của Hà Nội, trước hết tại khu vực vùng lõi. Khi chất lượng không khí được nâng lên, sức khỏe người dân được bảo vệ tốt hơn, chất lượng cuộc sống tại Thủ đô cũng được cải thiện. Đây mới là đích đến mà thành phố hướng tới.
Tuy nhiên, theo bà Đặng Thị Kim Chi, khi triển khai một chính sách mới chưa có tiền lệ, sự thận trọng là cần thiết. Việc giới hạn phạm vi thí điểm tại khu vực quận Hoàn Kiếm cũ, tạo khoảng thời gian để người dân hiểu rõ hơn về lợi ích lâu dài của chính sách, đồng thời giúp chính quyền có điều kiện đánh giá thực tế và điều chỉnh các giải pháp hỗ trợ.
Để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, chuyên gia cho rằng Hà Nội cần phân loại sát thực tế từng nhóm đối tượng chịu tác động. Thành phố cần tính toán việc bố trí các bãi giữ xe trung chuyển cho người dân từ bên ngoài vào vùng lõi, bảo đảm phương tiện đưa đón học sinh và đặc biệt quan tâm đến sinh kế của người lao động tự do, tiểu thương.
Chẳng hạn, những người vận chuyển nông sản từ ngoại thành vào nội đô cần có phương tiện chuyển tiếp phù hợp tại ranh giới vùng phát thải thấp. Nếu thiếu phương án thay thế, hoạt động mưu sinh của nhóm lao động này có thể bị gián đoạn.
Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện cần được thiết kế theo hướng nhân văn, có sự phân hóa theo hoàn cảnh kinh tế của từng nhóm người dân. Việc hỗ trợ phù hợp sẽ góp phần tạo sự đồng thuận, bảo đảm mục tiêu môi trường không trở thành gánh nặng quá lớn đối với những người có thu nhập thấp.
Theo PGS.TS Hoàng Anh Lê, giảng viên cao cấp Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, vùng phát thải thấp không đơn thuần là câu chuyện môi trường mà còn liên quan đến sinh kế, giao thông đô thị, quy hoạch và tâm lý xã hội. Chính sách này có thể tác động trực tiếp đến hàng triệu người đang phụ thuộc vào xe máy cũ để mưu sinh, vì vậy việc triển khai cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Dù vậy, PGS.TS Hoàng Anh Lê cho rằng nếu Hà Nội không quyết tâm thực hiện vùng phát thải thấp, mục tiêu giảm ô nhiễm không khí sẽ rất khó đạt được, nhất là khi tốc độ đô thị hóa và số lượng phương tiện cá nhân vẫn tiếp tục gia tăng.
Kinh nghiệm tại các đô thị lớn như London, Paris, Bắc Kinh và Seoul cho thấy việc áp dụng vùng phát thải thấp hoặc các biện pháp hạn chế phương tiện phát thải cao thường đi kèm nhiều tranh luận. Theo nội dung được nêu, khi chính sách được triển khai đồng bộ với các giải pháp hỗ trợ giao thông công cộng, chất lượng không khí có thể cải thiện rõ rệt sau một thời gian thực hiện.
Lộ trình mở rộng vùng phát thải thấp
Luật Thủ đô có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội triển khai các chính sách quản lý giao thông và kiểm soát phát thải. Theo đó, HĐND thành phố được trao quyền quy định chính sách hạn chế phương tiện cá nhân tại khu vực trung tâm, áp dụng phí giảm ùn tắc, phát triển vận tải công cộng khối lượng lớn và hạ tầng logistics hiện đại.
Đáng chú ý, cơ chế xây dựng vùng phát thải thấp được quy định rõ, tạo điều kiện để Hà Nội từng bước hạn chế phương tiện gây ô nhiễm và thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Theo lộ trình được cung cấp, từ năm 2027, Hà Nội sẽ mở rộng vùng phát thải thấp ra toàn bộ phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Xe ôm công nghệ chạy xăng bắt đầu bị hạn chế trong khu vực; ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch muốn lưu thông phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 trở lên.
Trong giai đoạn 2028-2029, vùng phát thải thấp dự kiến mở rộng trên toàn bộ vành đai 1. Xe máy không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 3 và ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 sẽ không được phép lưu thông trong khu vực. Từ năm 2030, thành phố tiếp tục duy trì mô hình, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh hoặc mở rộng phù hợp với điều kiện thực tế.
Lộ trình này đặt ra yêu cầu chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, phương tiện thay thế và cơ chế thực thi. Thành công của vùng phát thải thấp không chỉ nằm ở số lượng phương tiện bị hạn chế, mà còn ở khả năng cung cấp cho người dân những lựa chọn đi lại thuận tiện, hợp lý về chi phí, từ đó khuyến khích họ tự nguyện thay đổi thói quen.
Công khai dữ liệu, kiểm soát ô nhiễm từ sớm
Cùng với giải pháp giao thông, tăng cường quan trắc và công khai thông tin môi trường được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong công tác quản lý của Hà Nội.
Ngày 13/9/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 352/KH-UBND triển khai Chỉ thị số 18-CT/TU ngày 26/6/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy về tăng cường trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trong giải quyết 5 điểm nghẽn trên địa bàn. Kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát, đánh giá và xử lý trách nhiệm, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý, điều hành.
Trong lĩnh vực môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao hướng dẫn, kiểm tra việc phân loại chất thải tại nguồn, thu gom, vận chuyển, trung chuyển và xử lý chất thải; tăng cường quan trắc, cảnh báo và công khai thông tin về chất lượng môi trường, nhất là chất lượng không khí, nước mặt và tình trạng ô nhiễm tại các khu vực trọng điểm.
Theo TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Hội Không khí sạch Việt Nam, dữ liệu quan trắc là nền tảng của công tác quản lý môi trường hiện đại. Hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và kịp thời giúp cơ quan quản lý theo dõi diễn biến chất lượng không khí, đưa ra cảnh báo sớm và xây dựng biện pháp kiểm soát ô nhiễm hiệu quả hơn.
Để hệ thống quan trắc phát huy tác dụng, chuyên gia cho rằng, cần xây dựng cơ chế vận hành ổn định, đầu tư thêm các trạm tại khu vực ô nhiễm trọng điểm, đồng thời chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin. Khi dữ liệu liên tục và đáng tin cậy, công tác quản lý có thể chuyển từ bị động xử lý sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm từ sớm, từ xa.
Hà Nội cũng đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 có trên 80% số ngày trong năm đạt chỉ số chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình, theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố đề ra cơ chế phối hợp liên ngành. Sở Xây dựng quản lý hạ tầng và dữ liệu kiểm định; Công an thành phố kết nối cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý phương tiện, kiểm tra và xử lý vi phạm; Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì theo dõi chất lượng không khí, đánh giá tác động môi trường và xã hội. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Sở Công Thương kiểm soát chất lượng nhiên liệu, chuẩn hóa thiết bị đo lường; Sở Tài chính phối hợp xây dựng chính sách ưu đãi về tài chính, thuế và phí.
"Có thể thấy, vùng phát thải thấp là một phần trong chiến lược chuyển đổi giao thông xanh và phát triển đô thị bền vững của Hà Nội. Để chính sách đi vào cuộc sống, hạn chế phương tiện phát thải cao cần được thực hiện song song với nâng cấp hạ tầng, phát triển giao thông công cộng, minh bạch dữ liệu môi trường và hỗ trợ phù hợp cho những nhóm chịu tác động. Khi người dân có phương án đi lại thuận tiện, chi phí chuyển đổi phù hợp và sinh kế được quan tâm, quá trình thay đổi thói quen giao thông sẽ có cơ sở diễn ra tự nhiên hơn. Đây cũng là điều kiện để Hà Nội tiến gần hơn tới mục tiêu không khí sạch, đô thị văn minh, hiện đại và phát triển lấy người dân làm trung tâm.
.jpeg "Dự án xuất khẩu điện Việt Nam – Malaysia – Singapore đạt dấu mốc quan trọng tại SIEW 2026")
