Chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển
Sáng 21/8, theo chương trình điều chỉnh vừa được Quốc hội thông qua, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị.
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, nhiều quốc gia đã thực hiện lấn biển, xây dựng các đảo nhân tạo nhằm khắc phục hạn chế về quỹ đất. Các dự án này thường có quy mô đặc biệt lớn, thời gian thực hiện và thu hồi vốn dài nên được điều chỉnh bằng khuôn khổ pháp lý riêng, ổn định.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển. Trong khi đó, quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp, đặt ra yêu cầu nghiên cứu mở rộng không gian phát triển.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng dự án xây dựng khu đô thị lấn biển có những đặc thù mà pháp luật hiện hành chưa xử lý đầy đủ, như đất chưa hình thành tại thời điểm lập quy hoạch; quy mô dự án lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài và nhu cầu sử dụng khối lượng lớn vật liệu san lấp.
Do đó, cơ chế được Chính phủ đề xuất chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển, không điều chỉnh hoạt động lấn biển nói chung. Sau khi tiếp thu các ý kiến đóng góp, dự thảo đã được thu hẹp đáng kể. Chính phủ lược bỏ toàn bộ chính sách về tài chính, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, hải quan, miễn thị thực và quy định về từ bỏ quyền khởi kiện.
Dự thảo cũng không quy định khác với Luật Đất đai và Luật Địa chất, Khoáng sản; không miễn, giảm các thủ tục về môi trường. Về nguyên tắc, dự án khu đô thị lấn biển phải phù hợp với quy hoạch, bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển, không cản trở hoạt động hàng hải.
Việc quyết định dự án phải dựa trên đánh giá đầy đủ các điều kiện tự nhiên, hải văn, hệ sinh thái, tác động tới khu vực ven biển và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân.
Đối với nhà đầu tư chiến lược, trình tự lựa chọn, điều kiện ưu đãi, nghĩa vụ giải ngân và chế tài được dẫn chiếu theo Điều 35 của luật.
Dự thảo chỉ giữ lại một số nội dung đặc thù, trong đó quy định vốn chủ sở hữu tối thiểu ở mức 15% đối với dự án có tổng mức đầu tư từ 100.000 đến 200.000 tỷ đồng và 10% đối với dự án trên 200.000 tỷ đồng.
Thời gian hoạt động của dự án không quá 70 năm. Trường hợp dự án chưa hoàn thành, nhà đầu tư không được chuyển nhượng toàn bộ dự án; phần diện tích được chuyển nhượng không quá 50% diện tích đã hoàn thành hạ tầng kỹ thuật.
Đề xuất cơ chế đặc thù về quy hoạch, khoáng sản
Về quy hoạch, khoáng sản, Chính phủ đề xuất UBND cấp tỉnh được quyết định một số chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất khi chưa có quy định hoặc yêu cầu cao hơn tiêu chuẩn quốc gia, nhưng phải đáp ứng yêu cầu về hạ tầng.
Dự án được áp dụng cơ chế khai thác khoáng sản như dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia. Đối với khai thác cát biển, nhà đầu tư phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường.
Việc giao khu vực biển trong vùng lãnh hải do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định sau khi có ý kiến của các bộ, ngành liên quan.
Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, Chính phủ dự kiến tiếp tục rà soát các khái niệm về khu đô thị biển, bảo đảm rõ đối tượng và phạm vi áp dụng.
Dự thảo cũng được định hướng không quy định cụ thể tiêu chí về tổng mức đầu tư xây dựng, không xây dựng thành một chương riêng mà tích hợp những nội dung cần thiết vào các điều khoản phù hợp tại Chương II của dự thảo Luật Phát triển đô thị.
Theo Chính phủ, cách tiếp cận này nhằm bảo đảm cùng một vấn đề được điều chỉnh theo một nguyên tắc, một chế độ pháp lý thống nhất trong luật. Chính phủ đề nghị Quốc hội xem xét cho phép xây dựng cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển và xem xét thông qua cùng với dự án Luật Phát triển đô thị.
Cần kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời dự án
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, sau phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 20/8, Chính phủ đã chủ động, tích cực điều chỉnh một số nội dung và thể hiện rõ trong Tờ trình trình Quốc hội.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị.
Theo cơ quan thẩm tra, chính sách này có thể góp phần mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng kinh tế biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng nội dung Chính phủ đề xuất hiện thực chất tập trung vào cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, chưa hình thành đầy đủ cơ chế quản lý, vận hành đối với một loại hình đô thị mới có những yêu cầu đặc thù về quản trị đô thị. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo cần xác định rõ mục đích của việc tích hợp các cơ chế, chính sách này vào dự thảo luật.
Nếu chỉ hướng đến quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo luật hiện nay được đánh giá là đã đủ để bao quát nội dung Chính phủ đề nghị bổ sung.
Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc cách diễn đạt nội dung tích hợp vào Điều 1, tránh cách hiểu khu đô thị lấn biển là một đơn vị hành chính hoặc một cấp chính quyền. Bên cạnh đó, cần xác định rõ liệu chính sách này có được áp dụng đối với các dự án lấn biển có quy mô, tính chất tương tự tại các địa phương khác hay không. Đồng thời, phải đánh giá đầy đủ năng lực, nguồn lực bảo đảm, tác động đến môi trường, hệ sinh thái biển, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
Không để ưu đãi đầu tư đi trước cơ chế kiểm soát
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chỉ quy định trong Luật Phát triển đô thị những nội dung thực sự đặc thù, cần thiết, không quy định lại những vấn đề đã được pháp luật chuyên ngành điều chỉnh hoặc đang được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung.
Cơ quan thẩm tra cơ bản thống nhất với các cơ chế, chính sách đặc thù để triển khai dự án xây dựng khu đô thị lấn biển quy mô lớn, nhưng đề nghị tiếp tục rà soát kỹ từng chính sách.
Các nội dung cần được làm rõ gồm phạm vi, đối tượng, tiêu chí dự án, nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng dự án, thời hạn hoạt động, đặc thù về quy hoạch, khai thác khoáng sản, ưu đãi đầu tư cùng các yêu cầu về quốc phòng, an ninh và môi trường. Đặc biệt, cơ quan thẩm tra lưu ý cần xây dựng cơ chế quản lý, kiểm soát phù hợp để bảo đảm tính hợp lý và khả thi của chính sách.
“Các cơ chế chính sách tập trung nhiều vào ưu đãi hỗ trợ và thu hút đầu tư, trong khi cơ chế bảo đảm quản lý vận hành và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời của dự án chưa được quy định đầy đủ”, Báo cáo thẩm tra nêu.
Từ đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc bổ sung các quy định cần thiết về quản lý, vận hành và kiểm soát rủi ro; đồng thời tích hợp những nội dung thực sự cần thiết vào các điều khoản tương ứng của Chương II.
Việc này nhằm bảo đảm các vấn đề có cùng bản chất được điều chỉnh theo nguyên tắc và hệ thống tiêu chí thống nhất, tránh chồng chéo với pháp luật chuyên ngành và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc triển khai các dự án khu đô thị lấn biển trong thực tế.
