Rà soát đồng bộ hơn 50 luật liên quan
Sáng 21/8, Quốc hội thảo luận về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, đa số ý kiến thống nhất với 7 nhóm chính sách và sự cần thiết phải sửa đổi Luật Đất đai nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, việc sửa đổi Luật Đất đai còn nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21 về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; đồng thời phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, trong hai ngày 19 và 21/8, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại tổ và hội trường, đóng góp nhiều ý kiến đối với định hướng chính sách cũng như trực tiếp vào các nội dung của dự thảo Luật Đất đai sửa đổi.
“Cơ quan chủ trì soạn thảo xin nghiêm túc tiếp thu đầy đủ, nghiên cứu thấu đáo để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai sửa đổi”, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nói.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, các nhóm vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm tập trung vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tài chính đất đai, giá đất; quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất; cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai; đồng thời sửa đổi căn cơ, toàn diện Luật Đất đai và các luật có liên quan, tránh tình trạng “luật này thông mà các luật khác lại nghẽn”.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan rà soát hệ thống pháp luật để bảo đảm tính thống nhất.
“Dự kiến sau khi Luật Đất đai được thông qua sẽ có khoảng trên 50 luật được sửa đổi, bổ sung để đồng bộ với Luật Đất đai”, Bộ trưởng cho biết.
Một trong những vấn đề được đại biểu quan tâm là yêu cầu công chứng trong các giao dịch về đất đai. Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho rằng công chứng về bản chất là một thủ tục và không nhất thiết phải quy định tất cả nội dung này trong Luật Đất đai.
Theo Bộ trưởng, các nội dung liên quan đã được nghiên cứu trong dự thảo nghị định. Nhà nước vẫn phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, cũng như các quyền tài sản, tín dụng trong giao dịch dân sự.
“Công chứng chỉ là một thủ tục, một thủ tục hành chính thì không nhất thiết phải chuyển tải vào trong luật”, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nói.
Bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh cần nghiên cứu kỹ mối quan hệ giữa Luật Đất đai và Luật Công chứng để có quy định hài hòa, phù hợp, vừa bảo đảm quyền lợi của người dân vừa thực hiện mục tiêu giảm thủ tục hành chính theo tinh thần Nghị quyết số 21.
Chuyển từ “bồi thường tài sản” sang “tái thiết cuộc sống”
Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành Phiên họp cho biết, đã có 30 đại biểu phát biểu trực tiếp, 14 đại biểu đăng ký nhưng chưa được phát biểu. Hầu hết ý kiến thống nhất với định hướng chính sách và sự cần thiết, cấp bách phải sửa đổi toàn diện Luật Đất đai năm 2024.
Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ và cụ thể hóa các chính sách trong dự thảo Luật Đất đai, trong đó quán triệt sâu sắc quan điểm của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, nhất là Nghị quyết số 21.
Một trong những định hướng được nhấn mạnh là thay đổi tư duy quản lý hành chính về đất đai sang quản trị hiện đại, từ quản lý an toàn sang kiến tạo phát triển, lấy hiệu quả sử dụng đất làm thước đo chính sách.
Theo định hướng này, đất đai được xác định là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, tư liệu sản xuất đặc biệt và nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước. Quyền sử dụng đất là yếu tố đầu vào quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.
Quốc hội yêu cầu việc sửa đổi Luật Đất đai phải giải quyết căn bản các điểm nghẽn từ thực tiễn, xác định đúng nguyên nhân và vấn đề cần sửa đổi. Việc sửa luật không chỉ nhằm xử lý những tình huống trước mắt mà phải có tầm nhìn dài hạn, đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật để tạo nền tảng thể chế đồng bộ, liên thông, thống nhất, minh bạch, ổn định và khả thi.
Đối với chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, định hướng được đưa ra là phải quy định rõ trong luật các tiêu chí cụ thể để xác định dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất nhằm phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, qua đó hạn chế tối đa việc vận dụng chủ quan, tùy tiện.
Quốc hội cũng đề nghị rà soát chặt chẽ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và trường hợp thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư.
Đặc biệt, chính sách mới cần nghiên cứu thể chế hóa quan điểm chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống” cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất.
Việc tái thiết cuộc sống cần được cụ thể hóa bằng những yếu tố có thể kiểm tra, đánh giá như chỗ ở, hạ tầng tái định cư, trường học, y tế, giao thông, dịch vụ, sinh kế, việc làm và thu nhập của người dân.
Giá đất cần bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý
Về giá đất và tài chính đất đai, Quốc hội định hướng tiếp tục thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Trung ương. Giá đất do Nhà nước quyết định cần căn cứ mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho sản xuất, kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, định hướng là tiếp tục nghiên cứu hướng tới một quy hoạch thống nhất trên phạm vi một đơn vị hành chính, bảo đảm tích hợp đồng bộ với hệ thống quy hoạch, tránh chồng lấn và không chẻ nhỏ các chỉ tiêu.
Đối với phân loại đất, chính sách sửa đổi được định hướng theo hướng chỉ phân loại thành những loại đất hợp lý, cần thiết để phục vụ công tác quản lý theo chỉ tiêu.
Trong giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu, Quốc hội đề nghị tiếp tục làm rõ nội hàm chính sách, quy định cụ thể trường hợp phải đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất. Việc giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu cũng cần được thiết kế phù hợp, vừa bảo đảm chống thất thoát, lợi ích nhóm, vừa không làm chậm quá trình phê duyệt, triển khai những dự án có tác động lan tỏa lớn.
Một nội dung khác được lưu ý là các công cụ tài chính nhằm điều tiết địa tô chênh lệch đối với phần thặng dư trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế đối với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng.
Mục tiêu là phát huy hiệu quả sử dụng đất, chống lãng phí, hạn chế đầu cơ và thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững.
Đẩy mạnh phân cấp, chuyển đổi số trong quản lý đất đai
Quốc hội cũng yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính và ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý đất đai, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền và phân định lại thẩm quyền, gắn với việc phân bổ nguồn lực phù hợp cho chính quyền địa phương.
Đối với các quy định chuyển tiếp, định hướng được nêu là không hồi tố đối với chính sách xử lý các trường hợp tồn tại lịch sử và việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bảo đảm đúng tinh thần Nghị quyết số 21 của Ban Chấp hành Trung ương.
Kết luận phiên thảo luận, Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ các chính sách, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và yêu cầu phát triển; tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai nhưng vẫn bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước.
Sau phiên họp, Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổng hợp đầy đủ ý kiến của đại biểu Quốc hội tại tổ, hội trường và bằng văn bản để gửi Chính phủ.
Trên cơ sở đó, Chính phủ tiếp tục chỉ đạo tiếp thu, hoàn thiện chính sách, làm cơ sở xây dựng hồ sơ dự án Luật Đất đai trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến và trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.
