Doanh nghiệp trốn đóng, người lao động bị khấu trừ tiền lương vẫn trắng tay?
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 9/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; việc xem xét, giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định cụ thể về chế độ, chính sách và các điều kiện bảo đảm hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.
Phát biểu thảo luận về các quy định bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng trong dự thảo luật bản ngày 6/11. Dự thảo đã sửa đổi hướng bổ sung trách nhiệm nộp hồ sơ đúng thời hạn, trách nhiệm bồi thường thiệt hại và xác định rõ thời điểm phát sinh hành vi vi phạm khi không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ người tham gia BHXH.
Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Văn Huy chỉ rõ một "khoảng trống pháp lý" nhức nhối chưa được xử lý triệt để: “Người lao động đã làm việc thực tế, đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội nhưng doanh nghiệp lại không nộp hoặc chậm nộp số tiền đó thì quyền lợi của họ sẽ được bảo vệ như thế nào?”.
Theo đại biểu, đây không đơn thuần là tranh chấp tài chính giữa doanh nghiệp và cơ quan BHXH. Hệ quả trực tiếp là người lao động bị gián đoạn quá trình đóng, không đủ điều kiện giải quyết chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp hoặc mất quyền lợi hưu trí. “Người lao động không có lỗi nhưng lại có nguy cơ phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của người sử dụng lao động. Không thể để người lao động phải chờ doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ vi phạm rồi mới được bảo đảm quyền lợi chính đáng!”, đại biểu Huy nhấn mạnh và đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ, ghi nhận ngay thời gian thực tế làm việc đã bị trừ lương, đồng thời buộc doanh nghiệp phải đền bù thiệt hại.
Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Văn Huy cũng lưu ý về tiến trình chuyển đổi số trong ngành BHXH. Dù ủng hộ chủ trương cấp sổ BHXH điện tử và chi trả qua tài khoản, đại biểu cảnh báo nguy cơ tạo ra rào cản đối với người cao tuổi, người khuyết tật hay đồng bào vùng sâu, vùng xa chưa có tài khoản ngân hàng. Đại biểu đề nghị lấy tài khoản làm ưu tiên nhưng bắt buộc duy trì hình thức chi trả trực tiếp hoặc qua dịch vụ ủy quyền để bảo đảm chính sách an sinh thuận tiện nhất cho người dân.
Cân bằng giữa an toàn vốn và hiệu quả tăng trưởng bền vững
Theo hồ sơ thẩm tra, đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội là hơn 1,5 triệu tỷ đồng; lãi suất đầu tư bình quân năm 2025 đạt 3,72%, không cao hơn nhiều so với mức tăng chỉ số giá tiêu dùng cùng năm là 3,31%. Đại biểu Dương Khắc Mai, đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cho rằng điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả đầu tư, nhưng đồng thời phải kiểm soát chặt chẽ rủi ro, bởi đây là nguồn tài chính bảo đảm các chế độ bảo hiểm xã hội lâu dài cho người lao động.
Theo đại biểu, việc một ngân hàng đáp ứng các tiêu chí an toàn tại thời điểm nhận tiền gửi chưa đủ để bảo đảm an toàn cho toàn bộ danh mục đầu tư. Nếu nguồn vốn tập trung quá lớn vào một ngân hàng hoặc nhóm ngân hàng có liên quan thì khi phát sinh rủi ro, quỹ có thể gặp khó khăn trong việc thu hồi vốn và đáp ứng nghĩa vụ chi trả.
Vì vậy, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện khoản 1 Điều 121 theo hướng bổ sung nguyên tắc phân tán rủi ro và bảo đảm khả năng thanh toán của quỹ. Trên cơ sở đó, Chính phủ quy định cụ thể tại văn bản hướng dẫn thi hành khoản 4 Điều 122 về giới hạn tiền gửi tại từng ngân hàng, nhóm ngân hàng có liên quan; cơ chế giám sát trong suốt thời gian gửi tiền và trách nhiệm xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện an toàn.
"Việc xác định những nguyên tắc này ngay trong luật sẽ tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ quy định các biện pháp kiểm soát rủi ro phù hợp, đồng thời bảo đảm Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện đầy đủ trách nhiệm đối với nguồn quỹ được giao quản lý", đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh.
Đề nghị người từ đủ 70 tuổi trở lên được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội
Theo quy định hiện hành, người từ đủ 75 tuổi mới được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; riêng người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo thì được hưởng từ đủ 70 tuổi. Nhấn mạnh đề nghị hạ độ tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phản ánh qua tiếp xúc, cử tri cho rằng trong điều kiện tuổi thọ bình quân của người dân ngày càng tăng, nhưng không phải người cao tuổi nào cũng có điều kiện sống và sức khỏe tốt, việc duy trì ngưỡng tuổi 75 mới được tiếp cận chính sách là tương đối muộn.
Thực tế, từ độ tuổi 70 trở đi, nhiều người đã suy giảm đáng kể sức khỏe, khả năng lao động và tạo thu nhập. Không ít người không có lương hưu, không có tích lũy, phải sống dựa vào con cháu hoặc tiếp tục lao động để trang trải cuộc sống. Đối với người nghèo, người cận nghèo, hoàn cảnh này càng khó khăn hơn. Nếu phải chờ đến 75 tuổi mới được hưởng chính sách hỗ trợ thì một bộ phận người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn sẽ phải trải qua một khoảng thời gian khá dài mà chưa được tiếp cận chính sách an sinh này.
Tại khoản 3 Điều 21 của luật hiện hành có quy định giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội trên cơ sở đề nghị của Chính phủ phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng của ngân sách nhà nước từng thời kỳ. Căn cứ quy định trên, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ xem xét điều chỉnh theo hướng: người từ đủ 70 tuổi trở lên được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; trường hợp thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo thì từ đủ 65 tuổi.
"Đây là chính sách đầu tư cho an sinh xã hội, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với những người đã dành phần lớn cuộc đời đóng góp cho gia đình và xã hội. Để bảo đảm tính khả thi, Chính phủ cần đánh giá đầy đủ số lượng đối tượng, khả năng cân đối ngân sách và xây dựng lộ trình thực hiện phù hợp. Đồng thời, có thể nghiên cứu cơ chế điều chỉnh mức hưởng theo khả năng ngân sách và điều kiện kinh tế - xã hội từng thời kỳ", đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đề nghị.
