Không ít người chỉ nghĩ đến tăng huyết áp khi xuất hiện những cơn đau đầu dữ dội, choáng váng hay mệt lả. Thực tế, các bác sĩ Viện Tim mạch Việt Nam (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết phần lớn người bệnh không có dấu hiệu điển hình trong thời gian dài. Trong quãng thời gian âm thầm ấy, huyết áp cao vẫn liên tục làm tổn thương mạch máu và các cơ quan quan trọng như tim, não, thận, mắt.
Khi nào được xác định tăng huyết áp?
Tăng huyết áp là tình trạng áp lực dòng máu tác động lên thành động mạch duy trì ở mức cao kéo dài. Kết quả đo huyết áp gồm hai chỉ số: huyết áp tâm thu - áp lực khi tim co bóp và huyết áp tâm trương - áp lực khi tim nghỉ giữa hai nhịp.
Theo tiêu chuẩn y khoa, một người được chẩn đoán tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên.
Khoảng 90-95% trường hợp thuộc nhóm tăng huyết áp nguyên phát, tức không xác định được một nguyên nhân cụ thể. Bệnh hình thành do nhiều yếu tố kết hợp như tuổi tác, di truyền cùng lối sống thiếu lành mạnh. Chế độ ăn nhiều muối, ít vận động, hút thuốc, uống nhiều rượu bia và căng thẳng kéo dài đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Khoảng 5-10% còn lại là tăng huyết áp thứ phát. Đây là tình trạng huyết áp tăng do một bệnh lý khác như viêm cầu thận mạn, hẹp động mạch thận, cường giáp, hội chứng Cushing, u tủy thượng thận hoặc do tác dụng phụ của một số loại thuốc. Khi điều trị được nguyên nhân, huyết áp có thể trở về bình thường.
Đừng đợi cơ thể phát tín hiệu
Tăng huyết áp được gọi là “kẻ sát nhân thầm lặng” bởi đa số người bệnh không nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào ở giai đoạn đầu.
Khi huyết áp tăng cao hơn, cơ thể có thể xuất hiện một số dấu hiệu cảnh báo như đau đầu âm ỉ, căng tức vùng sau gáy vào buổi sáng, hoa mắt, chóng mặt hoặc ù tai.
Do tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu qua hệ mạch có áp lực cao, người bệnh dễ cảm thấy mệt, khó thở khi gắng sức, hồi hộp hoặc đau tức ngực.
Huyết áp tăng kéo dài cũng có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở mắt, gây nhìn mờ, xuất huyết kết mạc hoặc chảy máu cam. Trong trường hợp tăng huyết áp cấp cứu, người bệnh có thể buồn nôn, nôn, tê bì tay chân do áp lực nội sọ tăng cao và cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.
Đo huyết áp tại nhà thế nào cho đúng?
Theo các chuyên gia, theo dõi huyết áp tại nhà giúp đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm những biến động bất thường.
Người mới được chẩn đoán tăng huyết áp nên đo hai lần mỗi ngày, vào buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ. Khi huyết áp đã ổn định, có thể duy trì đo 2-3 lần mỗi tuần vào cùng khung giờ. Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường, cần đo ngay và lưu lại kết quả.
Trước khi đo, nên nghỉ ngơi ít nhất 15 phút, ngồi thoải mái, cánh tay đặt ngang mức tim. Bao đo cần quấn vừa khít, mép dưới cách nếp khuỷu khoảng 2 cm.
Trong suốt quá trình đo, không nói chuyện, không cử động và ghi đầy đủ cả hai chỉ số huyết áp, chẳng hạn 126/82 mmHg, thay vì tự làm tròn số.
Lối sống quyết định hiệu quả kiểm soát bệnh
Thuốc giúp kiểm soát huyết áp nhưng chỉ phát huy hiệu quả tối đa khi đi cùng với thay đổi lối sống.
Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người chỉ nên tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày, hạn chế đồ ăn chế biến sẵn, thực phẩm muối chua và thức ăn nhanh.
Thực đơn nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, thịt nạc, tôm và sữa tách béo; đồng thời giảm mỡ động vật, phủ tạng, đồ ngọt, rượu bia và bỏ thuốc lá.
Bên cạnh đó, duy trì cân nặng hợp lý với BMI từ 18,5 đến 22,9 kg/m², vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ, kết hợp tập luyện đều đặn, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng sẽ giúp huyết áp ổn định hơn.
Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên người bệnh cần điều trị lâu dài. Việc tự ý ngừng thuốc hoặc giảm liều khi thấy huyết áp trở về bình thường có thể khiến bệnh tái phát và làm tăng nguy cơ biến chứng.
Theo các chuyên gia Viện Tim mạch Việt Nam, chủ động theo dõi huyết áp tại nhà, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh vẫn là ba yếu tố quan trọng nhất để ngăn ngừa những biến chứng nặng như đột quỵ, suy tim hay suy thận.
