Sáng nay (16/7), tiếp tục chương trình phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Đề xuất luật khung, không phát sinh yêu cầu lớn về nguồn lực tài chính
Trình bày tờ trình, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang cho biết, việc xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về quốc phòng an ninh, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế; hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất trước yêu cầu phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống trong tình hình mới.
Bên cạnh đó, đảm bảo thực hiện các cam kết, nghĩa vụ quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt của Việt Nam trong thực hiện các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo luật quy định về nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Dự thảo luật áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam; cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động, cư trú trên lãnh thổ của Việt Nam. Dự thảo luật gồm 4 chương, 37 điều.
Theo Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa 3 chính sách đã được Chính phủ thông qua, kế thừa các quy định còn phù hợp của pháp luật hiện hành, khắc phục những bất cập trong công tác phòng, chống, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đồng thời, bổ sung các quy định mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện điều ước quốc tế, nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và chuẩn mực quốc tế có liên quan.
Nội dung dự thảo luật cũng được rà soát, thiết kế, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với pháp luật về quốc phòng, an ninh, phòng, chống khủng bố; phòng, chống rửa tiền, hóa chất, năng lượng nguyên tử, quản lý ngoại thương, hải quan, khoa học và công nghệ, cũng như các lĩnh vực pháp luật chuyên ngành khác có liên quan.
"Dự án luật được xây dựng theo hướng luật khung, chỉ quy định những vấn đề nền tảng, ổn định lâu dài, thuộc thẩm quyền của Quốc hội, không luật hóa các nội dung kỹ thuật, nghiệp vụ chuyên sâu thường xuyên biến động mà giao Chính phủ và cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, khả thi, phù hợp với thực tiễn và cam kết quốc tế có liên quan", Phó Thủ tướng Phan Văn Giang cho hay.
Đáng chú ý, dự thảo luật định hướng đơn giản hóa thủ tục theo hướng lồng ghép việc cung cấp, khai thác, chia sẻ thông tin với cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin hiện có của các bộ, ngành, địa phương, tăng cường sử dụng phương thức điện tử, áp dụng cơ chế ưu tiên, đơn giản hóa phương thức kiểm tra, giám sát đối với tổ chức, doanh nghiệp có chương trình tuân thủ nội bộ tốt.
Chính phủ cũng khẳng định việc triển khai luật cơ bản kế thừa bộ máy, nhân lực, cơ sở vật chất và cơ sở dữ liệu hiện có nên không phát sinh yêu cầu lớn về nguồn lực tài chính. Dự án luật dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua theo quy trình rút gọn tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vào tháng 8/2026.
Đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng, tránh chồng chéo quản lý
Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, Thường trực Ủy ban Quốc phòng và An ninh nhất trí với sự cần thiết ban hành luật với các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn đã nêu trong tờ trình của Chính phủ. Việc xây dựng luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng, chống phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và thực hiện các điều ước quốc tế, các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc mà Việt Nam là thành viên.
Theo Chủ nhiệm Lê Tấn Tới, hồ sơ dự án luật được chuẩn bị đầy đủ theo quy định và đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Thường trực Ủy ban Quốc phòng và An ninh cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo luật. Song đề nghị tiếp tục hoàn thiện nhiều quy định để bảo đảm tính khả thi. Trong đó, Ủy ban đề nghị làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh, các khái niệm mới như "người sử dụng cuối cùng", "hàng hóa và công nghệ lưỡng dụng", "chủ sở hữu hưởng lợi"…; đồng thời cụ thể hóa tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia, quy định rõ cơ chế xây dựng danh mục kiểm soát, trách nhiệm chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan và phương thức quản lý các đối tượng ngoài danh mục kiểm soát.
"Thường trực Ủy ban nhận thấy, quy định về giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã được xây dựng phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro, đồng bộ với pháp luật về phòng chống rửa tiền và đáp ứng yêu cầu thực thi các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Để đảm bảo tính khả thi, tránh lạm dụng trong thực tiễn, đề nghị quy định rõ trách nhiệm phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan chức năng sau khi tiếp nhận báo cáo", Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới lưu ý.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao việc Bộ Quốc phòng chủ động nâng tầm hành lang pháp lý từ Nghị định 81/2019 lên thành luật là bước đi cần thiết. Theo Chủ tịch Quốc hội, đây không chỉ là đạo luật về quốc phòng, an ninh mà còn góp phần nâng cao uy tín quốc gia, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và tạo niềm tin đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu xây dựng danh mục quốc gia thống nhất về hàng hóa lưỡng dụng, triển khai cơ chế "một cửa" điện tử trong toàn bộ quy trình cấp phép, khai báo và thẩm định đối với hàng hóa lưỡng dụng phải được thực hiện đồng bộ trên Cổng thông tin của quốc gia; xây dựng năng lực phản ứng khẩn cấp bảo vệ lực lượng chuyên dụng…
"Khi được ban hành, luật sẽ là minh chứng rõ nét cho cam kết của Việt Nam trong thực hiện các nghĩa vụ quốc tế, góp phần xây dựng môi trường đầu tư an toàn, minh bạch, hạn chế nguy cơ bị đưa vào các danh sách giám sát quốc tế, đồng thời tạo điều kiện thu hút các dự án công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng mới", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định.
