Trong 9 ngày qua, Ukraine đã triển khai một chiến dịch tấn công quy mô lớn bằng máy bay không người lái nhằm vào các tàu của Nga trên Biển Azov. Chiến dịch mang mật danh "MoLoChKa" do Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine triển khai dưới sự chỉ huy của ông Robert "Madyar" Brovdi, tập trung vào cả tàu quân sự lẫn tàu thương mại của Nga. Các mục tiêu bị tấn công gồm tàu chở dầu được cho là thuộc "hạm đội bóng tối" của Nga, tàu chở hàng khô, phà và tàu kéo hoạt động trên một trong những hành lang hàng hải quan trọng của nước này. Theo ông Brovdi, tính đến ngày 14/7, lực lượng Ukraine đã tấn công 116 tàu.
Mục tiêu của chiến dịch
Khác với các chiến dịch trước đây của Ukraine nhằm vào Hạm đội Biển Đen của Nga, vốn chủ yếu tập trung vào các tàu chiến, chiến dịch lần này nhắm vào các tàu thương mại đóng vai trò duy trì chuỗi hậu cần hàng hải của Nga.
Theo ông Brovdi, một trong những mục tiêu trọng tâm là đội tàu chở dầu cỡ nhỏ và trung bình của Nga. Đây là các tàu có mớn nước nông, thường dài khoảng 140 m với trọng tải khoảng 7.000 tấn, chuyên vận chuyển dầu từ các cảng của Nga qua kênh đào Volga-Don và Biển Azov để trung chuyển sang các tàu chở dầu cỡ lớn đang neo đậu ngoài khơi Biển Đen.
Chỉ huy Brovdi tuyên bố, việc làm tê liệt đội tàu chở dầu cỡ nhỏ và trung bình sẽ khiến hoạt động xuất khẩu dầu từ các cảng của Nga qua kênh đào Volga-Don và Biển Azov gặp nhiều trở ngại, qua đó làm gián đoạn một phần chuỗi vận chuyển dầu bằng đường biển của nước này.
Do nhiều cảng của Nga có độ sâu hạn chế và không thể tiếp nhận các tàu chở dầu cỡ lớn, dầu thô thường được vận chuyển bằng các tàu trung chuyển cỡ nhỏ trước khi được bốc sang tàu lớn để xuất khẩu. Theo ông Brovdi, việc vô hiệu hóa các tàu trung chuyển này có thể làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu dầu trên tuyến vận tải này. Ông cho biết một tàu chở dầu cỡ lớn thường nhận hàng từ khoảng 12-15 tàu trung chuyển.
"Việc làm tê liệt đội tàu trung chuyển của Nga về cơ bản khiến hoạt động xuất khẩu 'vàng đen' từ các cảng dầu của Nga qua kênh đào Volga-Don và Biển Azov trở nên khó khăn hơn", ông Brovdi nói.
Ngoài các tàu chở dầu, chiến dịch cũng nhằm vào tàu chở hàng khô, phà và tàu kéo - những phương tiện đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới vận tải biển của Nga. Tàu kéo hỗ trợ việc điều động tàu tại cảng và cứu hộ các tàu gặp sự cố, trong khi các tuyến phà vẫn đảm nhận vận chuyển phương tiện, hàng hóa và vật tư giữa bán đảo Crimea và lãnh thổ Nga.
Tầm quan trọng của Biển Azov đối với Nga
Mặc dù nhỏ hơn nhiều so với Biển Đen, Biển Azov là một trong những hành lang thương mại và quân sự quan trọng nhất của Nga, đóng vai trò như một cầu nối hàng hải, kết nối các vùng nông nghiệp và công nghiệp phía nam nước Nga với các tuyến vận tải quốc tế.
Biển Azov là hành lang hàng hải chiến lược, kết nối miền Nam nước Nga với Biển Đen thông qua eo biển Kerch. Tuyến đường thủy này còn liên kết các cảng của Nga với lưu vực Biển Caspi và mạng lưới vận tải biển quốc tế thông qua kênh đào Don-Azov và hệ thống kênh Volga-Don.
Đây là tuyến vận chuyển quan trọng đối với các mặt hàng xuất khẩu như dầu mỏ, ngũ cốc, thép và nhiều loại hàng hóa khác của Nga. Đối với Moscow, việc duy trì hoạt động của hành lang này là điều cần thiết không chỉ cho xuất khẩu mà còn giúp cung cấp hậu cần cho các hoạt động quân sự liên quan đến Crimea và miền nam Ukraine.
Theo Reuters, ngày 10/7, Nga đã tạm thời đình chỉ hoạt động hàng hải qua kênh đào Don-Azov sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, khiến một trong những tuyến xuất khẩu quan trọng của nước này bị gián đoạn. Các chuyên gia trong ngành ước tính khoảng 25% lượng lúa mì xuất khẩu của Nga thường được vận chuyển qua Biển Azov trước khi ra Biển Đen.
Ukraine muốn gì?
Theo các chuyên gia Ukraine, các cuộc tấn công trên Biển Azov là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của Ukraine nhằm cô lập bán đảo Crimea bằng cách làm suy yếu các tuyến hậu cần quân sự và thương mại phục vụ khu vực này.
Ông Anton Zemlianyi, nhà phân tích cấp cao tại Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine, cho rằng chiến dịch trên Biển Azov là sự tiếp nối của các đòn tấn công trước đó của Ukraine nhằm vào mạng lưới hậu cần của Crimea. Điều này sẽ khiến việc bảo đảm nguồn cung nhiên liệu cho Crimea trở nên khó khăn hơn, từ đó ảnh hưởng đến cả hoạt động kinh tế lẫn các chiến dịch quân sự của Nga tại khu vực.
Theo ông Zemlianyi, mục tiêu của Ukraine không chỉ giới hạn ở Crimea mà còn nhằm gây sức ép kinh tế đối với Nga bằng cách làm gián đoạn một trong những hành lang xuất khẩu quan trọng của nước này.
"Ukraine đang tấn công các tàu của Nga trên Biển Azov - khu vực mà Nga coi là vùng nội thủy sau khi kiểm soát một phần miền Nam Ukraine. Điều này cũng làm giảm năng lực xuất khẩu của Nga và gây thêm thiệt hại về kinh tế", ông nói.
Tuy nhiên, ông Zemlianyi cho rằng còn quá sớm để đánh giá hiệu quả lâu dài của chiến dịch. Theo ông, nếu nhịp độ tấn công hiện nay được duy trì, các cuộc tập kích có thể từng bước làm suy giảm năng lực vận tải biển của Nga khi buộc nhiều tàu phải đưa vào sửa chữa trong thời gian dài, qua đó làm giảm số lượng cũng như quy mô tàu có thể hoạt động trên Biển Azov.
Nga quyết giữ huyết mạch sống còn
Khi các cuộc tấn công leo thang, Nga đã tạm thời ngừng hoạt động vận chuyển bằng cách đóng cửa eo biển Don-Azov, nối Biển Azov với mạng lưới sông nội địa của Nga, cũng như hạn chế di chuyển qua eo biển Kerch, đoạn đường hẹp nối Biển Azov và Biển Đen.
Bộ Nông nghiệp Nga đang đánh giá các tuyến đường vận chuyển thay thế để giảm thiểu sự gián đoạn. Tuy nhiên, các quan chức khẳng định nguồn cung cấp lương thực trong nước và các cam kết xuất khẩu vẫn được đảm bảo bất chấp các cuộc tấn công đang diễn ra.
Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov cho biết các cuộc tấn công nhằm mục đích làm tê liệt hoạt động xuất khẩu của Nga và làm gián đoạn việc cung cấp nhiên liệu cho Crimea. "Tổng thống Putin đang nỗ lực để ngăn chặn điều này", ông Lavrov nói. Ông nói thêm rằng Nga sẽ tiếp tục thực hiện các cam kết cung cấp lương thực cho các quốc gia châu Phi thông qua cả các thỏa thuận thương mại và viện trợ nhân đạo.
Giao tranh lan rộng ra ngoài chiến tuyến
Các cuộc tấn công mới nhất cho thấy cả Nga và Ukraine đang ngày càng nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng và các tuyến đường thương mại tạo ra doanh thu và duy trì hậu cần thời chiến.
Trong khi Ukraine tăng cường các cuộc tấn công vào tàu thuyền của Nga, Moscow đồng thời cũng tăng cường các cuộc tấn công vào các cảng Biển Đen của Ukraine và các tàu thương mại sử dụng Odessa để xuất khẩu ngũ cốc và các sản phẩm nông nghiệp khác.
Xung đột đã làm dấy lên những lo ngại mới trong ngành vận tải biển toàn cầu. Rủi ro an ninh ngày càng gia tăng đã khiến một số chủ tàu tránh các cảng của Ukraine, trong khi một số nhà kinh doanh hàng hóa đã tạm dừng mua hàng trong bối cảnh bất ổn.
Diễn biến leo thang trên biển gần đây cho thấy cuộc chiến ngày càng lan rộng ra ngoài chiến trường, với các tuyến vận tải biển, hành lang xuất khẩu và tuyến đường cung cấp năng lượng trở thành những mặt trận quan trọng trong cuộc xung đột.
