Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, chia sẻ những kết quả nổi bật, những đổi mới trong xây dựng thể chế cũng như những nút thắt cần tiếp tục tháo gỡ để pháp luật thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.
Mọi chính sách phải được thiết kế để khơi thông nguồn lực
PV: Thưa bà, sau hơn 1 triển khai, Nghị quyết 66-NQ/TW đã tạo sự chuyển biến như thế nào trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật?
ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh: Sau hơn một năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW, điều quan trọng nhất mà Nghị quyết mang lại không chỉ là số lượng văn bản được ban hành mà là sự thay đổi về tư duy xây dựng pháp luật.
Trước đây, pháp luật chủ yếu được xây dựng theo hướng quản lý, kiểm soát và xử lý các vấn đề phát sinh. Nghị quyết số 66-NQ/TW đặt ra yêu cầu mới: Pháp luật phải đi trước một bước, trở thành động lực phát triển, mọi chính sách phải được thiết kế để khơi thông nguồn lực, tạo không gian đổi mới sáng tạo, giảm chi phí tuân thủ và thúc đẩy tăng trưởng.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, tinh thần này được triển khai rất sớm và rất quyết liệt. Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, Thành ủy đã ban hành Chương trình hành động số 01-CTrHĐ/TU, UBND Thành phố ban hành Kế hoạch triển khai số 63/KH-UBND với 47 nhiệm vụ cụ thể, giao rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị; đồng thời, ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-UBND về Quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật mới và Chỉ thị số 04/CT-UBND về nâng cao chất lượng tham mưu xây dựng thể chế để chuẩn hóa toàn bộ quy trình xây dựng pháp luật của Thành phố.
Công tác xây dựng pháp luật đã thực sự trở thành nhiệm vụ chính trị trọng tâm của cả hệ thống chính trị, không còn là nhiệm vụ riêng của ngành tư pháp. Từ cấp ủy, chính quyền đến các sở, ngành đều trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, chịu trách nhiệm về chất lượng thể chế trong lĩnh vực mình quản lý. Công tác kiểm soát quyền lực; phòng, chống lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật cũng được tăng cường theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW.
PV: Nghị quyết số 66-NQ/TW xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là giải pháp “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế? Vậy sự đột phá này thời gian qua đã thể hiện cụ thể ra sao, thưa bà?
ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh: Đối với TP.HCM, sự “đột phá của đột phá” thể hiện rõ nét nhất là quá trình tham gia xây dựng dự án Luật Phát triển đô thị.
Trên cơ sở chủ trương định hướng của Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, Thành phố đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp và các bộ, ngành xây dựng dự án luật theo nguyên tắc phân quyền triệt để và toàn diện cho chính quyền thành phố trong hầu hết các lĩnh vực (trừ an ninh, quốc phòng, đối ngoại và tôn giáo).
Với sự phân quyền triệt để và toàn diện đó, thành phố được chủ động xây dựng các cơ chế, chính sách, thiết kế không gian thể chế để phát huy tối đa lợi thế và nguồn lực cho sự phát triển. Song song đó, thành phố phải khẩn trương chuẩn bị toàn bộ điều kiện để luật có thể đi ngay vào cuộc sống. Ngay trong quá trình xây dựng dự án luật, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND thành phố xây dựng Kế hoạch triển khai thi hành và rà soát sơ bộ hơn 180 nội dung giao quy định chi tiết cùng 93 nội dung cá biệt cần ban hành ngay sau khi Quốc hội thông qua luật. Điều này thể hiện rõ tinh thần mà Nghị quyết số 66-NQ/TW yêu cầu là gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật, không để xảy ra khoảng trống pháp lý sau khi luật được ban hành.
Bên cạnh đó, thành phố cũng đang xây dựng Đề án mô hình xây dựng pháp luật theo hình thức tập trung, huy động luật sư, chuyên gia, nhà khoa học tham gia ngay từ đầu vào quá trình xây dựng chính sách. Đây là cách làm mới nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng và rút ngắn thời gian xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật trong giai đoạn phát triển mới của thành phố.
Đó chính là biểu hiện sinh động nhất của tinh thần “đột phá của đột phá” mà Nghị quyết số 66-NQ/TW đã đặt ra.
Xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại, ổn định, minh bạch, có tính dự báo cao
PV: Theo bà, khi thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW, đâu là những “nút thắt” về tư duy, cơ chế hay nguồn lực vẫn cần tiếp tục tháo gỡ?
ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh: Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, nhưng để Nghị quyết số 66-NQ/TW thực sự phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục tháo gỡ các nút thắt sau:
Thứ nhất là về nhận thức và tư duy: Đổi mới tư duy là nội dung khó nhất, phải là quá trình thay đổi nhận thức, từ quản lý sang kiến tạo phát triển. Thực tiễn vẫn còn tâm lý e ngại trách nhiệm, sợ rủi ro, lựa chọn phương án an toàn thay vì mạnh dạn đề xuất chính sách mới. Điều này có thể làm giảm tính sáng tạo của thể chế.
Thứ hai là về tổ chức xây dựng pháp luật: Yêu cầu xây dựng thể chế hiện nay ngày càng cao, trong khi nhiều chính sách có phạm vi điều chỉnh rất rộng, liên ngành, liên vùng và đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về kinh tế, công nghệ, tài chính, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế. Nếu vẫn tổ chức xây dựng pháp luật theo phương thức truyền thống thì sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu mới. Vì vậy, thành phố đang nghiên cứu mô hình xây dựng pháp luật tập trung, huy động đội ngũ chuyên gia, luật sư, nhà khoa học tham gia sâu vào toàn bộ quá trình xây dựng chính sách để nâng cao tính chuyên nghiệp.
Thứ ba là về nguồn lực thực thi: Một đạo luật tốt chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tổ chức thực hiện tốt. Do đó, cùng với việc hoàn thiện pháp luật, cần tiếp tục quan tâm đầu tư cho đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế, tăng cường chuyển đổi số trong xây dựng và thi hành pháp luật, bảo đảm nguồn lực tài chính, cơ sở dữ liệu và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan. Đây cũng là lý do thành phố chủ động chuẩn bị các văn bản quy định chi tiết ngay từ khi dự thảo Luật Phát triển đô thị còn đang được hoàn thiện, để khi Luật được Quốc hội thông qua có thể triển khai ngay, không để chính sách bị chậm đi vào cuộc sống.
Tôi tin rằng, với tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và quyết tâm của Trung ương cũng như Thành phố Hồ Chí Minh, những “nút thắt” này sẽ từng bước được tháo gỡ. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm nhiều văn bản quy phạm pháp luật, mà quan trọng hơn là xây dựng được một hệ thống pháp luật hiện đại, ổn định, minh bạch, có tính dự báo cao, đủ sức dẫn dắt phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó Luật Phát triển đô thị sẽ là một minh chứng tiêu biểu cho quá trình thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng thành pháp luật, đưa Nghị quyết số 09-NQ/TW vào cuộc sống bằng những cơ chế, chính sách cụ thể và khả thi.
PV: Xin cảm ơn bà!
