Ngăn chặn ma túy, vũ khí "núp bóng" bưu kiện
Đóng góp ý kiến về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) quan tâm đến việc tăng cường phòng, chống hành vi lợi dụng hoạt động bưu chính để vi phạm pháp luật.
Đưa ra con số dẫn chứng, đại biểu cho biết dự kiến năm 2025, lượng bưu gửi đạt khoảng 4,2 tỷ, trung bình mỗi ngày 11,5 triệu bưu gửi. "Nếu chỉ cần 1 phần triệu trong đó bị lợi dụng để vận chuyển vũ khí, ma túy, hàng cấm thì mỗi năm chúng ta đã có khoảng 4.200 vụ", đại biểu Nguyễn Trung Kiên lưu ý.
"Một khẩu súng có 10 chi tiết, tội phạm tháo rời và gửi lẫn vào các linh kiện điện tử, dụng cụ cơ khí, đến nơi tiếp nhận mới lắp ráp lại thành nguyên khẩu súng; hay trong hàng triệu viên thuốc Aspirin có khoảng 10% là viên hồng phiến thì rất khó để kiểm soát", theo ông Nguyễn Trung Kiên
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 40 dự thảo luật quy định: Doanh nghiệp bưu chính có trách nhiệm xây dựng quy trình nhận diện, cảnh báo rủi ro, kịp thời thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện bưu gửi có dấu hiệu chứa hàng cấm, vật phẩm nguy hiểm; bảo toàn dữ liệu truy vết. Đồng thời, Điều 43 cần quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ quan công an trong xử lý các vụ việc liên quan đến tội phạm.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên đề nghị cần hoàn thiện hành lang pháp lý về sử dụng thiết bị không người lái (UAV, ô tô, tàu thuyền không người lái) trong hoạt động bưu chính. Việc này nhằm phù hợp với chỉ đạo của Bộ Chính trị về phát triển "kinh tế không gian tầm thấp" và không gian biển cả, đặc biệt hữu ích khi áp dụng tại miền núi, hải đảo, khu dân cư thưa thớt hoặc tàu thuyền đang di chuyển trên biển.
Đại biểu kiến nghị bổ sung quy định: Doanh nghiệp chỉ được sử dụng thiết bị không người lái khi đáp ứng điều kiện pháp luật, có trách nhiệm bảo đảm an toàn bưu gửi, lưu trữ thông tin hành trình, bồi thường thiệt hại và tuân thủ các quy định về bảo đảm quốc phòng an ninh, an toàn hàng không, đường thủy.
Bên cạnh đó, để bảo đảm mạng lưới bưu chính phục vụ nhân dân, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo được tiếp cận dịch vụ bưu chính phổ cập (Điều 27). Cần tổ chức các điểm bưu chính đa năng kết hợp dịch vụ công, thương mại điện tử (Điều 28) và có cơ chế đặt hàng, hỗ trợ kinh phí duy trì điểm phục vụ thiết yếu, không làm gián đoạn khả năng tiếp cận của người dân khi phải di dời điểm bưu chính (Điều 29).
Ai chịu trách nhiệm nếu thông tin bị lộ lọt?
Cùng mối quan tâm về sự phát triển của thương mại điện tử và bưu chính số, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH tỉnh Thừa Thiên Huế) đặt vấn đề về quyền riêng tư và bí mật thông tin bưu gửi. Đại biểu chỉ ra thực tế, thông tin cá nhân của người mua hàng hiện bị truyền qua quá nhiều chủ thể (người bán, nền tảng số, doanh nghiệp bưu chính, đơn vị trung chuyển, người giao hàng).
"Ai được quyền tiếp nhận, thu thập, sử dụng, lưu giữ thông tin và ai chịu trách nhiệm nếu bị lộ lọt?", đại biểu đặt câu hỏi.
Để giải quyết vấn đề trên, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị xác định rõ phạm vi dữ liệu được thu thập. Bởi, quy định "dữ liệu bưu chính gồm thông tin về nội dung bưu gửi" là quá rộng. Khai báo về hàng hóa khác hoàn toàn với nội dung bên trong thư từ, tài liệu. Do đó, cần giới hạn phạm vi thu thập chỉ bao gồm: thông tin mô tả, khai báo về bưu gửi do người gửi cung cấp và thông tin cần thiết phục vụ dịch vụ. Việc thu thập thông tin bên trong bưu gửi chỉ thực hiện khi có căn cứ theo thẩm quyền pháp luật. Điều 6 cũng cần sửa đổi để bảo vệ cả "bí mật thư, bưu gửi" lẫn "thông tin về sử dụng dịch vụ bưu chính".
Đại biểu cũng nhấn mạnh không thể áp dụng chung một quy trình xác thực phức tạp cho mọi đơn hàng bình thường. Doanh nghiệp chỉ nên thu thập thông tin trong "phạm vi tối thiểu cần thiết". Việc kiểm tra, xác thực bổ sung phải căn cứ vào mức độ rủi ro (thấp, trung bình, cao), phạm vi dịch vụ và tính chất bưu gửi. Đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết các tiêu chí rủi ro này.
Ngoài ra, quy định chặt chẽ thời hạn lưu trữ và xóa dữ liệu. Đại biểu cảnh báo tình trạng giao dịch đã hoàn tất, không còn tranh chấp nhưng thông tin cá nhân vẫn bị lưu trữ quá lâu, dẫn đến nguy cơ truy cập trái phép. Do đó, khi hết thời hạn hoặc hết mục đích xử lý, doanh nghiệp phải xóa, hủy, ẩn danh dữ liệu (trừ trường hợp phải giữ để giải quyết khiếu nại, điều tra). Đồng thời, các cơ quan nhà nước khi yêu cầu cung cấp dữ liệu phải nêu rõ căn cứ pháp lý, sử dụng đúng mục đích và chịu trách nhiệm về an toàn dữ liệu.
