Công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, phương tiện truyền thông có thể liên tục biến đổi, nhưng cuối cùng chất lượng và chiều sâu của ngoại giao vẫn phụ thuộc vào con người. Một nền ngoại giao văn hóa mạnh phải bắt đầu từ một đội ngũ vừa hiểu rất sâu Việt Nam, vừa hiểu rất rõ thế giới.

Trước hết, cán bộ ngoại giao văn hóa phải có bản lĩnh chính trị, lòng yêu nước, ý thức sâu sắc về lợi ích quốc gia - dân tộc và nền tảng văn hóa vững chắc. Nhưng chỉ như vậy là chưa đủ. Trong môi trường cạnh tranh mới, họ cần có một năng lực liên ngành rất rộng: ngoại ngữ, luật pháp quốc tế, sở hữu trí tuệ, kinh tế, công nghiệp văn hóa, truyền thông, marketing, thương hiệu quốc gia, tâm lý công chúng, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. 

Đặc biệt, cán bộ ngoại giao văn hóa không chỉ “biết văn hóa” mà phải biết kể câu chuyện văn hóa, biết lựa chọn thông điệp phù hợp, hiểu thị trường và có khả năng biến một giá trị văn hóa thành một kết nối thực chất.

Nhà sản xuất phim Bollywood Rahul Bali nhận định: “Các nhà ngoại giao văn hóa của Việt Nam cần phải hơn cả những chuyên gia văn hóa - họ cần trở thành những người kể chuyện toàn cầu, những nhà truyền thông chiến lược và những người kết nối văn hóa”.

Theo ông Bali, Việt Nam nên khuyến khích các chuyên gia văn hóa trẻ tham gia và hỗ trợ tổ chức các lễ hội quốc tế, các chương trình giao lưu văn hóa và các dự án hợp tác sáng tạo như vậy. Điều này sẽ giúp họ có kinh nghiệm thực tiễn trong việc xây dựng quan hệ đối tác quốc tế, giao tiếp xuyên văn hóa và giới thiệu Việt Nam ra thế giới. Những nhà ngoại giao văn hóa của tương lai không chỉ nên nói về Việt Nam mà còn phải tạo ra những trải nghiệm khiến thế giới muốn biết đến, ghé thăm, trải nghiệm và kết nối với Việt Nam.

“Các nhà ngoại giao cần nâng cao năng lực sử dụng công nghệ số, đồng thời nắm được cách thức vận hành của các nền tảng toàn cầu sử dụng thuật toán để hướng nội dung tới những nhóm công chúng cụ thể. Những công nghệ số mới có thể được sử dụng để triển khai các chiến dịch văn hóa, tạo sự quan tâm của công chúng quốc tế đối với Việt Nam với tư cách một quốc gia ngày càng có ảnh hưởng và đóng vai trò xây dựng trong các vấn đề quốc tế”, Giáo sư Carl Thayer, chuyên gia nghiên cứu chính trị và đối ngoại Việt Nam, các vấn đề an ninh Đông Nam Á, Đại học New South Wales (UNSW), Australia chia sẻ

Tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đối ngoại phải mở đường, kết nối và tranh thủ nguồn lực phát triển, đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ có tư duy mới, bản lĩnh, chủ động và khả năng làm chủ những vấn đề của thời đại. Tinh thần đó rất phù hợp với yêu cầu của ngoại giao văn hóa. 

Chiến lược văn hóa đối ngoại đến năm 2045 cũng xác định rõ việc đào tạo cán bộ am hiểu văn hóa dân tộc và văn hóa thế giới, có năng lực đàm phán, truyền thông đa phương tiện, quản trị không gian số và làm chủ AI, Big Data, VR/AR; đồng thời từng bước bố trí Tham tán văn hóa, Tùy viên văn hóa ở những địa bàn chiến lược.

Chúng ta cũng cần thay đổi cách nhìn về nguồn nhân lực. Ngoại giao văn hóa không thể chỉ là công việc của một nhóm cán bộ chuyên trách, mà phải dựa trên một hệ sinh thái nhân lực gồm cán bộ ngoại giao, cán bộ văn hóa, nghệ sĩ, nhà làm phim, nhà thiết kế, doanh nghiệp công nghệ, chuyên gia truyền thông, học giả, nhà sáng tạo nội dung và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. 

Cần có cơ chế đào tạo liên ngành, luân chuyển cán bộ, đưa người làm ngoại giao tiếp xúc với doanh nghiệp sáng tạo và thị trường, đồng thời đưa các chủ thể sáng tạo tham gia sâu hơn vào hoạt động đối ngoại. Có thể khái quát yêu cầu đối với đội ngũ này bằng bốn chữ: hiểu Việt Nam, hiểu thế giới, làm chủ công nghệ và biết kết nối.

Ngoại giao văn hóa không phải là phần “trang trí” cho ngoại giao chính trị hay ngoại giao kinh tế, mà phải ngày càng trở thành một nguồn lực trực tiếp của phát triển. Mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao đòi hỏi Việt Nam phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng, tài sản trí tuệ, thương hiệu và chất lượng thể chế. Trong mô hình đó, văn hóa và sức mạnh mềm có vai trò ngày càng rõ.

Trước hết, ngoại giao văn hóa làm gia tăng giá trị của thương hiệu quốc gia. Một quốc gia được tin cậy, yêu mến và đánh giá cao về văn hóa sẽ có lợi thế lớn hơn trong thu hút đầu tư, khách du lịch, nhân tài, sinh viên quốc tế; đồng thời tạo “giá trị cộng thêm” cho hàng hóa, dịch vụ và doanh nghiệp của chính quốc gia đó. Niềm tin quốc tế là một loại vốn, và ngoại giao văn hóa là một trong những con đường bền vững nhất để tích lũy loại vốn này.

Thứ hai, ngoại giao văn hóa phải trở thành lực lượng mở đường cho công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo Việt Nam đi ra thế giới. Các cơ quan đại diện không chỉ quảng bá mà cần tham gia kết nối thị trường, đối tác, nhà phân phối, quỹ đầu tư, festival, nền tảng số cho điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, thời trang, thủ công, xuất bản, game và nội dung số. Mỗi hoạt động ngoại giao văn hóa nên được đặt thêm một câu hỏi rất thực tế: sau hoạt động này, sản phẩm Việt nào có thể vào thị trường mới, doanh nghiệp nào tìm được đối tác, điểm đến nào có thêm khách quốc tế, nghệ sĩ nào có thêm cơ hội hợp tác? Khi đó, hiệu quả ngoại giao văn hóa có thể được đo bằng những kết quả phát triển cụ thể.

Thứ ba, ngoại giao văn hóa giúp thu hút tri thức, sáng tạo và mạng lưới con người cho phát triển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu xác định ngoại giao phục vụ phát triển là trung tâm, chuyển hóa quan hệ đối ngoại thành nguồn lực thực chất và để mỗi việc làm ở nước ngoài có thể quy đổi thành cơ hội cho người dân trong nước. Với ngoại giao văn hóa, điều đó có nghĩa là không chỉ đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới mà còn phải đưa tri thức, công nghệ sáng tạo, kinh nghiệm quản trị, nguồn vốn, tài năng và cơ hội hợp tác của thế giới trở lại phục vụ Việt Nam.

Cuối cùng, một quốc gia thu nhập cao không thể chỉ là một quốc gia giàu hơn về vật chất. Đó phải là một đất nước có bản sắc, có năng lực sáng tạo, có uy tín, có những sản phẩm và giá trị được thế giới tôn trọng. Chiến lược văn hóa đối ngoại đặt tầm nhìn đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm văn hóa và sáng tạo hàng đầu khu vực, phát triển bứt phá sức mạnh mềm trên nền tảng kinh tế số và xã hội số. Nếu thực hiện tốt, ngoại giao văn hóa sẽ tạo ra một vòng tuần hoàn rất tích cực: giá trị Việt Nam tạo ra thiện cảm và niềm tin; niềm tin tạo ra thị trường, hợp tác và cơ hội; những nguồn lực đó lại quay trở lại nuôi dưỡng sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia. Nếu ngoại giao kinh tế giúp đưa hàng hóa Việt Nam ra thế giới, thì ngoại giao văn hóa phải giúp đưa giá trị Việt Nam vào trái tim thế giới.

Giáo sư Carl Thayer đánh giá, ngoại giao văn hóa hoàn toàn có thể góp phần giúp Việt Nam đạt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045 theo hai phương diện chính.

Thứ nhất, quảng bá bản sắc riêng của Việt Nam sẽ thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp sáng tạo trong nước, qua đó đóng góp trực tiếp về mặt kinh tế. Các ngành công nghiệp sáng tạo của Việt Nam có thể tạo doanh thu từ việc kinh doanh các sản phẩm nghệ thuật, âm nhạc và phim ảnh. Việc xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng đẳng cấp quốc tế để giới thiệu và quảng bá di sản văn hóa sẽ giúp thu hút khách du lịch, đặc biệt là những du khách có mức chi tiêu cao. Việc phát triển quan hệ hợp tác thương mại giữa khu vực công và khu vực tư nhân cũng sẽ thúc đẩy sản xuất và kinh doanh các sản phẩm văn hóa hiện đại.

Thứ hai, thúc đẩy ngoại giao văn hóa kết hợp với chuyển đổi số, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (big data), như một thành tố quan trọng của sức mạnh mềm sẽ đóng góp trực tiếp vào mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045. Điều này là bởi ngoại giao văn hóa sẽ tiếp tục nâng cao thương hiệu Việt Nam với tư cách một đối tác kinh tế đáng tin cậy, năng động, hiện đại và uy tín.

“Tháng 10/2025, tôi đã có lần thứ 50 tới thăm Việt Nam. Mỗi lần đến Việt Nam, tôi đều chủ động hỏi những du khách khác đến từ Australia về lý do họ lựa chọn Việt Nam. Tôi thường nhận được 4 nhóm câu trả lời.

Nhóm thứ nhất là những người đang làm việc tại Việt Nam. Nhóm thứ hai là những du khách lần đầu đến Việt Nam. Nhóm thứ ba là những người quay trở lại Việt Nam du lịch. Nhóm thứ tư là những người quá cảnh tại Thành phố Hồ Chí Minh để tiếp tục bay sang châu Âu”.

Theo ông Thayer, những người được hỏi đều lựa chọn Việt Nam bởi thương hiệu Việt Nam có sức hấp dẫn và uy tín. Ba nhóm đầu tiên đánh giá cao sự hiếu khách của người Việt Nam, ẩm thực và các điểm đến nghỉ dưỡng. Nhóm thứ tư lựa chọn quá cảnh tại Việt Nam nhờ uy tín, chất lượng dịch vụ, đội máy bay hiện đại và giá vé cạnh tranh của Hãng hàng không quốc gia Việt Nam.

“Đó chính là những đóng góp của ngoại giao văn hóa đối với quá trình Việt Nam vươn lên trong kỷ nguyên mới”, Giáo sư Thayer chia sẻ.

Đồng quan điểm với giáo sư Thayer, nhà sản xuất phim Bollywood Rahul Bali bày tỏ tin tưởng chắc chắn rằng ngoại giao văn hóa có thể trở thành một trong những tài sản chiến lược mạnh mẽ nhất của Việt Nam trên con đường trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Ông Bali cho biết: “Phát triển kinh tế không chỉ là về GDP, cơ sở hạ tầng và đầu tư. Nó còn là về cách một quốc gia được thế giới nhìn nhận, tin tưởng và trải nghiệm. Ngoại giao văn hóa có thể giúp xây dựng niềm tin toàn cầu đó.

Việt Nam có thể tận dụng văn hóa, điện ảnh, ẩm thực, di sản, các ngành công nghiệp sáng tạo và các liên hoan quốc tế để củng cố thương hiệu toàn cầu, thu hút du lịch và đầu tư, quảng bá doanh nghiệp Việt Nam và tạo ra những cơ hội mới cho nền kinh tế sáng tạo”.

“Tôi đã tận mắt chứng kiến ​​điện ảnh và các liên hoan phim có thể trở thành những cầu nối mạnh mẽ như thế nào. Một bộ phim có thể đưa phong cảnh và câu chuyện của Việt Nam đến với hàng triệu người, trong khi một lễ hội như Namaste Vietnam có thể quy tụ văn hóa, du lịch, kinh doanh và ngoại giao trên cùng một nền tảng.

Quan trọng hơn cả, ngoại giao văn hóa tạo dựng niềm tin giữa người dân hai nước. Khi mọi người hiểu về một quốc gia, trải nghiệm văn hóa của quốc gia đó và phát triển mối liên hệ tình cảm với người dân, nhiều khả năng họ sẽ đến thăm, đầu tư, hợp tác và xây dựng các mối quan hệ lâu dài hơn”, ông Bali nói thêm.

Nhà sản xuất phim Ấn Độ nhấn mạnh: “Khi Việt Nam hướng tới mục tiêu năm 2045, tôi không cho rằng ngoại giao văn hóa chỉ là một hoạt động hỗ trợ mà là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển quốc gia của Việt Nam”.

Tác giả: Hùng Cường, Hoàng Phạm, Lê Hoàng, Phan Tùng/VOV.VN