Khác với vaccine phòng bệnh, vaccine điều trị ung thư được thiết kế nhằm kích hoạt hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư. Trong đó, vaccine cá nhân hóa được sản xuất dựa trên đặc điểm di truyền của khối u ở từng bệnh nhân. Nga hiện tập trung phát triển một số sản phẩm vaccine phòng bệnh và điều trị ung thư. Mỗi loại có công nghệ và đối tượng điều trị khác nhau.
NEOONCOVAC: Vaccine mRNA cá nhân hóa
NEOONCOVAC do Trung tâm Nghiên cứu Y khoa Quốc gia về X-quang Nga phối hợp với Viện Gamaleya phát triển, hướng đến điều trị ung thư hắc tố da. Vaccine được thiết kế dựa trên việc phân tích gene của khối u, sau đó tạo ra công thức mRNA riêng nhằm giúp hệ miễn dịch nhận diện tế bào ung thư.
Ngày 1/4/2026, bệnh nhân đầu tiên, nam giới 60 tuổi mắc ung thư hắc tố, được điều trị tại Viện Ung thư Herzen ở Moscow. Theo hãng thông tấn Interfax ngày 12/11/2026, sau khoảng 4 tháng theo dõi, các tổn thương di căn của bệnh nhân này được thông báo không còn phát hiện trên hình ảnh kiểm tra và chưa ghi nhận khối u mới. Tổng cộng đã có 6 bệnh nhân được điều trị bằng vaccine,
Nga dự kiến triển khai cho khoảng 20 người trong năm 2026. Tuy nhiên, đây mới là kết quả ban đầu trên số lượng bệnh nhân rất nhỏ. Chưa có dữ liệu đầy đủ về tỷ lệ đáp ứng và thời gian sống lâu dài. Vaccine cũng được sử dụng phối hợp với thuốc miễn dịch nên chưa thể xác định riêng hiệu quả của vaccine. Tác dụng phụ được thông báo ở bệnh nhân đầu tiên là những đợt sốt 38 - 38,5 độ C sau tiêm.
ONCORNA và ONCOPEPT: Hướng đến ung thư đại trực tràng
Cơ quan Y sinh Liên bang Nga (FMBA) phát triển hai vaccine cá nhân hóa là ONCORNA và ONCOPEPT. ONCORNA sử dụng công nghệ mRNA, trong khi ONCOPEPT sử dụng các đoạn protein nhỏ (gọi là peptide) để kích hoạt hệ miễn dịch chống lại tế bào ung thư.
Theo FMBA, ONCORNA được cấp phép sử dụng lâm sàng tháng 4/2026, hướng đến bệnh nhân trưởng thành mắc ung thư đại trực tràng di căn đã trải qua ít nhất hai dòng điều trị toàn thân.
ONCOPEPT được cấp phép từ tháng 11/2025. Đến tháng 4/2026, FMBA cho biết đã lựa chọn 24 bệnh nhân để điều trị và bệnh nhân đầu tiên được tiêm ngày 31/3/2026. Dù đã được cấp phép sử dụng lâm sàng tại Nga, hai sản phẩm vẫn cần thêm dữ liệu để xác định tỷ lệ đáp ứng, mức độ an toàn và khả năng kéo dài thời gian sống của bệnh nhân.
EnteroMix: Sử dụng virus để tấn công tế bào ung thư
Khác với vaccine mRNA, EnteroMix sử dụng virus theo hướng tấn công và phá hủy tế bào ung thư, đồng thời kích hoạt phản ứng miễn dịch chống lại khối u. Theo hồ sơ thử nghiệm NCT07584668, EnteroMix đang được nghiên cứu ở giai đoạn I, dự kiến tuyển 24 bệnh nhân trưởng thành mắc các khối u đặc đã hết lựa chọn điều trị tiêu chuẩn.
Mục tiêu hiện nay chủ yếu là đánh giá độ an toàn và khả năng dung nạp. Vì vậy, chưa có đủ dữ liệu để kết luận về tỷ lệ thu nhỏ khối u hoặc khả năng chữa khỏi ung thư. Trung tâm X-quang Nga cũng cảnh báo về các tài khoản Telegram giả mạo rao bán EnteroMix hoặc thu tiền đăng ký thử nghiệm. Sản phẩm hiện chưa được bán thương mại.
CaTeVac: Vaccine tế bào miễn dịch với kết quả nghiên cứu ở ung thư não
CaTeVac do Trung tâm Ung thư N.N. Petrov ở Saint Petersburg phát triển, sử dụng tế bào tua - một loại tế bào miễn dịch có nhiệm vụ giúp cơ thể nhận diện các dấu hiệu bất thường của tế bào ung thư. Ngày 5/11/2026, Phó Thủ tướng Nga Tatyana Golikova cho biết CaTeVac đã hoàn thành nghiên cứu tiền lâm sàng và đang hoàn thiện thủ tục để triển khai lâm sàng từ năm 2027, trước tiên hướng đến bệnh nhân sarcoma mô mềm.
Các nhà nghiên cứu kỳ vọng có thể mở rộng ứng dụng vaccine sang ung thư hắc tố da, ung thư thận, khối u nguyên phát hệ thần kinh trung ương và một số khối u rắn ác tính khác, đặc biệt ở những bệnh nhân không còn đáp ứng với các phương pháp điều trị tiêu chuẩn.
Oncophage: Một trong những vaccine ung thư cá nhân hóa đầu tiên được Nga cấp phép
Trước các chương trình vaccine thế hệ mới, năm 2008, Nga từng cấp phép sử dụng Oncophage (Vitespen) cho một nhóm bệnh nhân ung thư thận sau phẫu thuật. Vaccine này được sản xuất từ protein lấy trong chính khối u của người bệnh, nhằm kích hoạt hệ miễn dịch nhận diện tế bào ung thư. Tuy nhiên, thử nghiệm lâm sàng pha III công bố trên tạp chí The Lancet năm 2008, với 818 bệnh nhân, không chứng minh được hiệu quả kéo dài thời gian không tái phát bệnh trên toàn bộ nhóm nghiên cứu. Trường hợp này cho thấy việc được cấp phép tại một quốc gia không đồng nghĩa vaccine đã chứng minh đầy đủ hiệu quả điều trị.
Những nghiên cứu trên cho thấy xu hướng ứng dụng công nghệ sinh học và miễn dịch học trong điều trị ung thư theo hướng cá nhân hóa. Dù các kết quả ban đầu mở ra nhiều kỳ vọng, những công nghệ này của Nga vẫn cần được tiếp tục thử nghiệm, theo dõi dài hạn và đánh giá độc lập về hiệu quả cũng như độ an toàn trước khi có thể ứng dụng rộng rãi.
