Bất ngờ “quay xe”, Mỹ chuẩn bị nhập lượng lớn dầu từ Nga
Tổng thống Donald Trump cho biết ông đã đạt được thỏa thuận nhập dầu diesel từ Nga. Đây là một sự đảo ngược đầy bất ngờ so với chính sách gây sức ép kéo dài của Mỹ đối với Moscow liên quan đến xung đột Ukraine, đồng thời là nỗ lực nhằm giải quyết tình trạng giá nhiên liệu tăng cao trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
Ngày 9/10/2026 (giờ Mỹ), ông Trump chia sẻ trên mạng xã hội rằng ông đã đạt được thỏa thuận trên với Tổng thống Nga Vladimir Putin trong một cuộc điện đàm - cuộc gọi vốn được dự kiến là để thảo luận về một ca nghi nhiễm dịch hạch tại Nga. Ông Trump thông báo rằng Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel, tiếp đó là 500.000 tấn vào tháng 11 và 1 triệu tấn “ngay sau đó”. Ông viết thêm rằng Nga sẽ giao tiếp 3 triệu tấn nữa “trong một khoảng thời gian ngắn” sau đó.
Thông báo gây sốc của ông Trump hoàn toàn trái ngược với đạo luật trừng phạt Nga toàn diện mà chính ông đã ký vào tháng trước, vốn nhằm mục đích cắt giảm nguồn thu của Nga từ dầu khí - nguồn lực cho Nga duy trì “chiến dịch quân sự đặc biệt” tại Ukraine.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi thông báo của ông Trump là “một quyết định yếu kém; thật đáng tiếc, một quyết định yếu kém từ những đối tác mạnh mẽ", theo tuyên bố do Đại sứ quán Ukraine tại Washington đưa ra.
Tổng thống Trump công bố thỏa thuận này đúng vào lúc đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể ông Trump là Jared Kushner đang gặp gỡ các quan chức Ukraine tại Miami (Mỹ) để thảo luận về đề xuất chấm dứt xung đột vũ trang Nga - Ukraine.
“Tôi tin rằng đội ngũ của chúng tôi chỉ đang bị lợi dụng như một tấm bình phong. Và điều đó chắc chắn là không công bằng. Đó chắc chắn không phải là cách các đối tác nên đối xử với nhau”, ông Zelensky nói.
Lợi ích kinh tế trên hết?
Động thái của ông Trump làm dấy lên nghi ngờ về khả năng Nhà Trắng sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Nga, bởi đạo luật được Quốc hội thông qua với đa số áp đảo đã yêu cầu chính quyền nhắm mục tiêu vào các quốc gia mua dầu khí của Nga. Trong tuần này, các nhà lập pháp đã hối thúc chính quyền Trump hành động nhanh chóng, sử dụng các công cụ sẵn có để hỗ trợ Ukraine.
Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer, cùng với Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen (thành viên cấp cao nhất của đảng Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại) và Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren (thành viên cấp cao nhất của đảng Dân chủ tại Ủy ban Ngân hàng), đã gọi tuyên bố mới của ông Trump là hành động phản bội Ukraine, các đồng minh châu Âu và an ninh quốc gia Mỹ.
“Đã đến lúc phải chấm dứt chuyện này”, các thượng nghị sĩ viết. “Tổng thống phải chấm dứt cuộc chiến với Iran thay vì tiếp tục rót tiền cho cỗ máy chiến tranh của Nga”.
Giá nhiên liệu toàn cầu đã tăng vọt khi cuộc chiến liên quan đến Iran gây xáo trộn lĩnh vực năng lượng. Mặc dù giá dầu diesel kỳ hạn có giảm nhẹ vào hôm 9/10 sau khi có tin tức trên, giá trung bình toàn quốc cho mỗi gallon dầu diesel tại Mỹ vẫn ở mức cao là 6,28 USD - theo dữ liệu từ AAA - sau khi chạm mức kỷ lục 6,52 USD vào ngày 22/9.
Ông Trump không đề cập các lệnh trừng phạt hay cuộc chiến do Nga tiến hành, mà thay vào đó ông tuyên bố: “Giảm giá cả cho người dân Mỹ, đặc biệt là những người nông dân, chủ trang trại và tài xế xe tải tuyệt vời của chúng ta, là ưu tiên hàng đầu của tôi”.
Sau đó, khi rời Nhà Trắng để đến dự một cuộc mít tinh vận động tranh cử, ông Trump bày tỏ sự cảm kích đối với thỏa thuận này. “Tôi muốn cảm ơn Tổng thống Putin. Thành thật mà nói, chúng ta đang nhập một lượng lớn dầu vào đất nước, và đó là dầu diesel - loại nhiên liệu mà chúng ta mong muốn. Vì vậy, xin cảm ơn”, ông Trump nói. Ông đã không trả lời các câu hỏi được hét lớn từ phía phóng viên về những lời chỉ trích của ông Zelensky.
Washington và Moscow hé lộ rất ít thông tin về thỏa thuận
Nhà Trắng không phản hồi ngay lập tức các câu hỏi về việc ai sẽ chi trả cho lô dầu diesel từ Nga hoặc khi nào nguồn cung này sẽ có sẵn.
Một tuyên bố từ Tổng thống Nga Putin, do điện Kremlin công bố hôm 9/10, cho biết trong cuộc điện đàm, ông và Tổng thống Trump đã dành “sự quan tâm đáng kể đến triển vọng giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine”, đồng thời thảo luận về “tình hình liên quan đến Iran và các khía cạnh khác nhau trong quan hệ song phương”.
Ông Putin khẳng định Nga “sẵn sàng cung cấp dầu và các sản phẩm dầu mỏ cho thị trường Mỹ cũng như thị trường toàn cầu”. Ông nói: “Tôi tin tưởng rằng điều này sẽ mang lại tác động tích cực cho toàn bộ nền kinh tế thế giới”.
Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov, khi trao đổi với báo giới sau đó, đã không tiết lộ liệu Mỹ có đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào để đổi lấy nguồn cung này hay không, hoặc Nga được hứa hẹn điều gì (nếu có) để đổi lại.
Phản ứng dữ dội từ nội bộ Mỹ và từ Ukraine
Trong một bài đăng dài trên mạng internet để phản hồi về thỏa thuận này, Tổng thống Zelensky cho rằng Nga sẽ đáp lại bằng những hành động mà ông mô tả là gia tăng sự ác liệt trên chiến trường và đi ngược lại mong muốn của Mỹ. Ông coi đây là một khoản đầu tư cho cuộc chiến, tạo điều kiện để xung đột Ukraine kéo dài.
Ông Zelensky nói: “Việc này có lợi cho Nga, cho phép họ gây thêm thương vong, kéo dài thời gian chiến sự, coi thường nước Mỹ hơn nữa, cũng như gây ra những tổn thất và thiệt hại lớn hơn cho thế giới”.
Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Richard Blumenthal, người đồng bảo trợ đạo luật trừng phạt Nga, cho rằng quyết định của ông Trump “khiến chúng ta trở thành kẻ đồng lõa với cuộc chiến chống Ukraine”. Trong tuyên bố đầy gay gắt của mình, ông Blumenthal đã nhắc đến Thượng nghị sĩ Lindsey Graham - một đồng minh của ông Trump và là người có quan điểm cứng rắn với Nga - nhân vật mà đạo luật này được đặt tên theo.
Ông Blumenthal nói: "Thỏa thuận với Putin là sự xúc phạm đến di sản của Lindsey Graham, và đi ngược lại hoàn toàn với ý định của Quốc hội Mỹ trong dự luật trừng phạt mang tính lưỡng đảng của chúng ta”.
Nghị sĩ Don Beyer, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ tại Hạ viện trong Ủy ban Kinh tế hỗn hợp, đã gọi thông báo của ông Trump là điều “gây phẫn nộ”. “Đây chính là điều chúng tôi đã cảnh báo bất cứ ai chịu lắng nghe: Ông Trump hoàn toàn không đáng tin cậy khi nói đến vấn đề Nga”, ông Beyer phát biểu trong một thông báo trên nền tảng mạng xã hội X.
Đạo luật mà ông Trump ký vào tháng 9/2026 quy định các biện pháp trừng phạt nhắm vào quan chức, ngân hàng và đội tàu chở dầu “bóng tối” của Nga, đồng thời cấm mọi hoạt động đầu tư mới của Mỹ vào Nga cũng như việc xử lý nợ công của nước này.
Đạo luật cũng yêu cầu ông Trump áp thuế lên tới 100% đối với 5 quốc gia nhập khẩu dầu hoặc khí đốt tự nhiên hàng đầu từ Nga, ngoại trừ những nước nhập khẩu dưới 15% lượng khí đốt xuất khẩu của Nga và đã thực hiện các bước đi đáng kể nhằm cắt giảm lượng nhập khẩu này.
Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ, nước này đã ngừng nhập khẩu dầu và khí đốt của Nga từ năm 2022, thời điểm chính quyền Tổng thống Biden ban hành lệnh cấm nhập khẩu để đáp trả việc Nga tấn công Ukraine.
Mỹ nới lỏng trừng phạt đối với dầu diesel của Nga xuất ra thế giới
Ngay sau khi ông Trump đưa ra thông báo, Bộ Tài chính Mỹ cho biết họ sẽ lập tức cấp giấy phép tạm thời cho phép cung cấp dầu diesel của Nga ra thị trường toàn cầu. Đây là giấy phép mới nhất mà Bộ Tài chính Mỹ cấp liên quan đến các lô hàng nhiên liệu của Nga kể từ khi xung đột tại Ukraine nổ ra vào đầu năm 2022. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên lệnh trừng phạt đối với dầu diesel được nới lỏng với thời hạn dài hơn mức 30 ngày thông thường.
Giấy phép này đồng nghĩa với việc các lệnh trừng phạt của Mỹ sẽ chưa áp dụng cho đến tháng 4/2027 đối với các lô hàng dầu diesel của Nga đã được bốc lên tàu chở dầu tính đến ngày 9/10.
Việc gia hạn này cho thấy những tác động từ cuộc xung đột tại Ukraine đã thúc đẩy khả năng của Moscow thu lời từ hoạt động xuất khẩu năng lượng.
Hiện chưa rõ động thái này sẽ ảnh hưởng thế nào đến giá dầu.
“Điều này tác động thế nào đến giá cả? Tôi nghĩ có lẽ không nhiều”, ông Clayton Seigle, chuyên gia chiến lược về năng lượng tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), nhận định.
Tuy nhiên, ông Seigle cho rằng thỏa thuận mới mang lại “lợi ích to lớn cho Nga và ông Putin” - những người đang nỗ lực giải phóng lượng dầu diesel loại dùng cho mùa hè để chuyển sang các loại dầu nặng hơn dùng cho mùa đông và vùng Bắc cực - những loại dầu họ sẽ cần trong những tháng tới.
“Việc này chẳng khác nào sắp xếp lại ghế trên tàu Titanic”, ông Michael Lynch thuộc Quỹ Nghiên cứu chính sách năng lượng (EPRF) - một tổ chức nghiên cứu phi đảng phái chuyên về năng lượng và kinh tế - ví von.
“Nếu chúng ta nhập dầu diesel từ Nga, về cơ bản điều đó có nghĩa là các khách hàng hiện tại của họ sẽ không nhận được hàng và buộc phải tìm nguồn cung khác; hệ quả là giá cả về cơ bản sẽ vẫn giữ nguyên như hiện tại”, ông Lynch dự báo.
Nga, vốn là nước xuất khẩu dầu diesel lớn, đã cấm xuất khẩu mặt hàng này từ tháng 7 do gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu nội địa sau các cuộc tập kích liên tiếp của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cho biết sản lượng dầu diesel của Nga đã giảm khoảng 30%.
Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak phát biểu với hãng thông tấn nhà nước TASS rằng Nga sẽ “ngay lập tức bắt đầu dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu dầu diesel sớm hơn kế hoạch”. Ông cho biết, Moscow có thể bắt đầu cung cấp hàng cho Mỹ ngay trong tháng 10 này, đồng thời thị trường nội địa Nga cũng sẽ được “đảm bảo nguồn cung đầy đủ” về dầu diesel.
Xem thêm:
>>Giải Nobel Hòa bình 2026 đề cao luật pháp quốc tế trong chấm dứt xung đột
>>Giải mã phòng không Nga đánh chặn hiệu quả hàng loạt UAV Ukraine
>>Nguy cơ chiến tranh Mỹ - Âu ở Bắc cực và thế thượng phong của Nga, Trung Quốc
