Các quan chức Mỹ đang thăm dò khả năng Nga chấp nhận những bảo đảm an ninh dành cho Ukraine như một phần của thỏa thuận hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài. Đề xuất được đưa ra trước thềm các cuộc đàm phán ba bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Tờ Politico dẫn lời hai quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết, Washington trước đây từng đề cập ý tưởng áp dụng các bảo đảm an ninh tương tự NATO cho Ukraine. Tuy nhiên, lần này, Mỹ sẽ chính thức đề nghị Moscow xem xét phương án – một bước đi chưa từng có trong các cuộc trao đổi trước đây.
“Chúng tôi đã đề nghị phía Nga cho phép Mỹ cung cấp cho Ukraine những bảo đảm an ninh tương tự Điều 4 và Điều 5, đồng thời NATO cũng đưa ra những bảo đảm tương tự”, một quan chức cấp cao Mỹ cho biết.
Đề xuất này được đánh giá là đáng chú ý bởi Mỹ đang yêu cầu Nga chấp nhận một cơ chế bảo vệ an ninh cho Kiev, trong đó có thể bao gồm sự tham gia của Mỹ và các đồng minh NATO.
Tuy nhiên, cách thức triển khai những bảo đảm này vẫn chưa rõ ràng. Ukraine được dự báo sẽ tiếp tục đứng ngoài NATO, trong khi các bên đàm phán chưa tìm được tiếng nói chung về những yêu cầu lãnh thổ mới của Nga.
Mô hình Điều 4 và Điều 5 của Hiệp ước NATO
Điều 4 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) quy định các thành viên sẽ tham vấn, chia sẻ thông tin và thảo luận các biện pháp ứng phó khi một thành viên cảm thấy an ninh, độc lập chính trị hoặc toàn vẹn lãnh thổ bị đe dọa.
Trong khi đó, Điều 5 thiết lập nguyên tắc phòng thủ tập thể, theo đó một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên được xem là cuộc tấn công nhằm vào toàn bộ liên minh. Các thành viên NATO có nghĩa vụ hỗ trợ quốc gia bị tấn công bằng những hành động mà mỗi nước cho là cần thiết, bao gồm cả việc sử dụng lực lượng quân sự.
Điều 5 mới chỉ được NATO kích hoạt một lần, sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ. Sau đó, các nước thành viên đã đóng góp lực lượng chiến đấu cho chiến dịch quân sự tại Afghanistan trong khuôn khổ cơ chế này.
Việc Mỹ đề xuất những bảo đảm tương tự cho Ukraine đặt ra câu hỏi về phạm vi và mức độ cam kết của Washington cùng các đồng minh châu Âu. Nếu Ukraine không gia nhập NATO nhưng vẫn nhận được những bảo đảm an ninh có tính ràng buộc, cơ chế này có thể trở thành một cấu phần quan trọng trong thỏa thuận hậu xung đột.
Tuy nhiên, Tổng thống Nga Vladimir Putin khó có thể chấp nhận một đề xuất mà Moscow cho rằng sẽ làm gia tăng sự hiện diện quân sự của phương Tây tại các quốc gia ở sườn phía Tây của biên giới Nga.
Nga lâu nay yêu cầu Ukraine từ bỏ mục tiêu gia nhập NATO và chấp nhận những giới hạn nghiêm ngặt về quy mô lực lượng vũ trang. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã kiên quyết bác bỏ các yêu cầu này.
Châu Âu có thể tham gia tiến trình đàm phán?
Các cuộc đàm phán 3 bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine tại Abu Dhabi dự kiến kéo dài hai ngày 10 và 11/11, với sự tham gia của Mỹ, Nga và Ukraine. Đây là lần đầu tiên kể từ tháng 2, ba nước cùng tập trung vào một vòng tiếp xúc trực tiếp nhằm thảo luận về cuộc chiến. Xung đột tiếp tục gây thương vong lớn cho cả hai bên.
Đáng chú ý, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã mời các đồng minh châu Âu tham gia tiến trình đàm phán lần này. Một quan chức Mỹ nhấn mạnh Washington cho rằng sự tham gia của châu Âu là cần thiết nếu muốn chấm dứt chiến tranh. Quan chức này cũng đánh giá tích cực cuộc điện đàm gần đây có sự tham gia của Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre.
Một quan chức Ukraine cho biết cuộc điện đàm đã được phối hợp với Kiev. Trong khi đó, tại châu Âu, nhiều nhà lãnh đạo đang thúc đẩy xây dựng một kênh ngoại giao trực tiếp với Moscow, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nỗ lực tiếp xúc của Washington.
Ông Joel Linnainmäki, cựu quan chức Phần Lan, nhận định châu Âu đang bước vào một giai đoạn mới khi các nhà lãnh đạo bắt đầu mở lại kênh liên lạc trực tiếp với Tổng thống Putin, chấm dứt dần chính sách hạn chế tiếp xúc trước đây. Theo ông, châu Âu không còn chỉ dựa vào Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Jared Kushner và Tổng thống Donald Trump để duy trì liên lạc với Moscow. Những cuộc điện đàm tương tự có thể tiếp tục diễn ra trong thời gian tới.
Một quan chức chính quyền Mỹ hôm 9/11 bày tỏ sự lạc quan thận trọng về tiến triển của các cuộc đàm phán, đồng thời để ngỏ khả năng tổ chức thêm những cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong tương lai.
Việc Washington đề nghị Moscow chấp nhận bảo đảm an ninh cho Ukraine cho thấy vấn đề an ninh hậu chiến đang trở thành một trong những nội dung trọng tâm của tiến trình thương lượng. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các yêu cầu của Nga và Ukraine, đặc biệt về quy chế an ninh, quy mô quân đội và lãnh thổ, vẫn là những trở ngại lớn đối với một thỏa thuận toàn diện.
