Chuyển mạnh sang tư duy phân cấp
Trình bày Tờ trình tóm tắt về Dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được xây dựng theo tư duy lập pháp mới tại Nghị quyết số 66 Nghị quyết Trung ương. Luật chỉ quy định các vấn đề khung mang tính nguyên tắc; những nội dung thường xuyên biến động hoặc liên quan đến trình tự, thủ tục chi tiết được giao cho Chính phủ, bộ, ngành và địa phương quy định.
Dự thảo luật tinh gọn còn 13 chương, 115 điều (giảm đáng kể so với 16 chương, 260 điều của Luật Đất đai năm 2024), tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn. Trong đó, trọng tâm là nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, bồi thường tái định cư; cải cách tài chính đất đai và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo xin ý kiến về 2 nội dung còn nhiều quan điểm khác nhau. Thứ nhất là nội dung về phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai: Phương án 1 quy định cụ thể thẩm quyền quản lý nhà nước của từng cấp ngay trong Luật; Phương án 2 giao Chính phủ quy định thẩm quyền này.
Thứ hai là về công chứng hợp đồng đất đai: Phương án 1 quy định bắt buộc công chứng, chứng thực đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; Phương án 2 giao Chính phủ quy định cụ thể các loại hợp đồng bắt buộc phải công chứng.
Loại bỏ “chỉ tiêu cứng”, quản lý theo định hướng phát triển
Báo cáo thẩm tra dự thảo luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề xuất đổi mới mạnh mẽ công tác phân loại và quản lý đất đai. Nội dung quản lý đất đai trong quy hoạch phải lấy các định hướng phát triển kinh tế - xã hội làm trung tâm.
Ủy ban kiến nghị, ngoài các loại đất cần kiểm soát đặc biệt nghiêm ngặt vì an ninh lương thực và quốc phòng (như đất trồng lúa, đất rừng, đất quốc phòng - an ninh), các loại đất còn lại không nên quản lý bằng “chỉ tiêu cứng” mà quản lý mềm dẻo theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã, cơ quan thẩm tra đề nghị đơn giản hóa tối đa, không biến thành một hình thức quy hoạch thu nhỏ hay điều kiện pháp lý để duyệt dự án, mà chỉ mang tính chất tổng hợp nhu cầu sử dụng đất để theo dõi tiến độ công việc.
Hạn chế thu hồi đất ở để đấu giá, bảo vệ quyền lợi người dân
Về chính sách thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ ràng các tiêu chí dự án thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đặc biệt, cần hạn chế tối đa việc thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm mục đích đấu giá tạo nguồn thu ngân sách.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cân nhắc việc thu hồi đất ở để làm dự án tái định cư độc lập trước khi triển khai dự án chính, tránh tình trạng thu hồi đất 2 lần gây tốn kém chi phí xã hội và ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người dân.
Trong trường hợp đặc thù thực hiện thu hồi đất trước khi hoàn thành phê duyệt phương án bồi thường, tái định cư, Luật cần quy định rõ ràng các cơ chế bảo vệ như: phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, bố trí tạm cư và ràng buộc trách nhiệm pháp lý về cam kết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Về tài chính đất đai, giá đất, Thường trực Ủy ban đề nghị Luật quy định rõ các nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và tỷ lệ bồi thường (có tăng, có giảm theo mục tiêu phát triển của từng thời kỳ). Chính phủ sẽ chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết để các địa phương áp dụng linh hoạt, vừa thu hút đầu tư, vừa bảo đảm đồng thuận xã hội.
