Không để nguồn lực công thành “tài sản chết”
Trao đổi với báo chí về kết quả sắp xếp tài sản công, trụ sở dôi dư vào ngày 1/6/2026, lãnh đạo Bộ Tài chính thông tin, theo tổng hợp báo cáo của các địa phương tính đến ngày 27/5/2026, số cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý chưa hoàn thành việc xử lý hoặc chưa được đưa vào khai thác triệt để là 11.412 cơ sở. Nhà, đất đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà, tổ chức phát triển quỹ đất của địa phương quản lý, khai thác là 5.492 cơ sở; trong đó chưa hoàn thành đưa vào khai thác hoặc xử lý là 5.329 cơ sở.
Việc xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đã có nền tảng từ hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cùng các văn bản hướng dẫn liên quan. Đặc biệt, ngày 24/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP quy định các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính.
TS. Hoàng Ngọc Hải, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng: “Những “tài sản chết” nếu không được sắp xếp, xử lý kịp thời, minh bạch, nghiêm minh và hiệu quả sẽ trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho tham nhũng, tiêu cực và lãng phí nghiêm trọng, trực tiếp triệt tiêu giá trị cốt lõi của cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy. Đây không chỉ là vấn đề quản lý tài sản công thuần túy mà là cuộc chiến bảo vệ nguồn lực quốc gia, bảo vệ lòng tin của nhân dân, bảo vệ sự liêm chính của bộ máy nhà nước”.
Theo TS. Hoàng Ngọc Hải, những quy định hiện có đã thể hiện sự tiến bộ rõ rệt của lập pháp Quốc hội khóa XV, gắn chặt việc tinh gọn bộ máy với kiểm soát quyền lực, minh bạch tài sản công và liêm chính công vụ.
Tuy nhiên, thực tiễn thi hành vẫn còn những khoảng trống lớn: cơ chế xử lý “đa cửa” giữa các bộ, ngành, địa phương gây chậm trễ; giám sát bằng công nghệ số và sự tham gia của nhân dân chưa thực chất; chế tài xử lý trách nhiệm người đứng đầu chưa đủ mạnh và đồng bộ; thiếu quy định chuyên ngành riêng về “tài sản công trong bối cảnh tinh gọn bộ máy”, dẫn đến áp dụng chung chung, dễ phát sinh lợi ích nhóm và thất thoát.
Gỡ “nút thắt”, biến nhà đất dôi dư thành nguồn lực phát triển
Thời gian qua một số địa phương đã có cách làm hiệu quả trong xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp. Hải Phòng chuyển đổi nhiều trụ sở cũ thành trường học, trung tâm học tập cộng đồng, không gian cây xanh hoặc bàn giao cho lực lượng quân sự. Bắc Ninh triển khai cho thuê có thời hạn, chuyển đổi một số cơ sở thành khu tái định cư, vừa hạn chế lãng phí, vừa tạo thêm nguồn thu. Quảng Ninh ưu tiên khai thác trụ sở dôi dư phục vụ giáo dục, du lịch và an sinh xã hội. Tuy nhiên, tại một số địa phương, nhiều trụ sở cũ vẫn bỏ không, xuống cấp hoặc sử dụng sai mục đích.
Theo TS. Hoàng Ngọc Hải, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đưa ra mục tiêu về kinh tế phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên; cùng với việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số quốc gia, công tác sắp xếp, xử lý tài sản công trong tinh gọn bộ máy hành chính không còn là nhiệm vụ thông thường mà đã trở thành khâu đột phá chiến lược, có vai trò then chốt để khơi thông nguồn lực, chống thất thoát và xây dựng chính quyền liêm chính, hiệu quả.
Từ thực tế đó, TS. Hoàng Ngọc Hải đề xuất 5 nhóm giải pháp đột phá, đồng bộ nhằm biến thách thức thành cơ hội, bảo đảm tài sản công thực sự phục vụ phát triển bền vững và dân sinh.
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế “một cửa, một cửa sổ” theo hướng chuyên ngành và có thời hạn bắt buộc. Cần ban hành nghị định chuyên ngành “Quản lý, xử lý tài sản công trong sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước”, trong đó quy định rõ quy trình một cửa, một cửa sổ liên thông giữa Bộ Tài chính - Sở Tài chính - UBND tỉnh - cơ quan chủ quản.
Thứ hai, áp dụng chuyển đổi số toàn diện, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công dôi dư theo mô hình “chính phủ tinh gọn”. Ngay trong năm 2026, Bộ Tài chính cần hoàn thiện và vận hành cơ sở dữ liệu quốc gia tích hợp thời gian thực, kết nối với hệ thống thanh tra, Kiểm toán Nhà nước và Cổng thông tin điện tử Chính phủ cho phép người dân, Mặt trận Tổ quốc giám sát trực tuyến mọi phương án xử lý (bán đấu giá, chuyển công năng, thanh lý). Cơ sở dữ liệu không chỉ cập nhật “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền) mà còn công khai mọi thông tin định giá, đấu giá trên nền tảng số, kết nối với sàn giao dịch tài sản công điện tử.
Thứ ba, tăng cường trách nhiệm người đứng đầu thông qua cơ chế gắn kết chặt chẽ với đánh giá cán bộ và thi đua. Việc xử lý tài sản công phải trở thành chỉ tiêu thi đua, đánh giá cán bộ hằng năm theo quy định của Đảng và Nhà nước; đồng thời áp dụng nguyên tắc cứng “nếu để lãng phí trên 500 triệu đồng mà không có lý do chính đáng thì người đứng đầu phải bị cách chức”.
“Kỷ luật đảng và kỷ luật hành chính phải được thực thi nghiêm minh đối với cá nhân, tập thể lơ là gây lãng phí, đặc biệt là trách nhiệm người đứng đầu” là yêu cầu then chốt nhằm khắc phục tâm lý “an toàn” và thiếu trách nhiệm hiện nay. Việc luân chuyển, điều động cán bộ quản lý tài sản công cũng cần được thực hiện thường xuyên hơn, kết hợp kiểm tra đột xuất của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, tạo áp lực liên tục để người đứng đầu phải hành động quyết liệt ngay từ năm 2026”, TS. Hoàng Ngọc Hải nhấn mạnh.
Thứ tư, mở rộng hình thức xử lý sáng tạo, ưu tiên phục vụ dân sinh và kinh tế tư nhân dưới giám sát chặt chẽ. Ưu tiên hàng đầu là chuyển đổi công năng tài sản dôi dư thành tài sản phục vụ dân sinh. Các tài sản không thể tái sử dụng sẽ được đấu giá công khai qua sàn giao dịch điện tử quốc gia hoặc liên doanh công - tư (PPP) với sự giám sát của thanh tra, kiểm toán và nhân dân.
Thứ năm, tích hợp kiểm soát quyền lực vào mọi khâu của quá trình tinh gọn bộ máy. Nội dung phòng, chống tham nhũng và lãng phí trong xử lý tài sản công phải được đưa vào tiêu chí đánh giá hiệu quả tinh gọn bộ máy.
“5 nhóm giải pháp trên khi được thực hiện triệt để sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%/năm, xây dựng bộ máy hành chính “tinh gọn, mạnh, hiệu quả, liêm chính” và củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước trong kỷ nguyên mới”, TS. Hoàng Ngọc Hải nêu ý kiến.
