Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày Tờ trình về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, về cơ sở chính trị, việc sửa đổi Luật dựa trên các chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện. Về cơ sở pháp lý, việc sửa đổi Luật dựa trên nền tảng Hiến pháp và các quy định của pháp luật liên quan đến tư pháp hình sự. Về cơ sở thực tiễn, qua hơn 8 năm thi hành, quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn.
Luật được xây dựng và ban hành nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng; kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra; tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.
Quan điểm chỉ đạo sửa đổi Luật là thể chế hoá chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước, cụ thể hoá Hiến pháp năm 2013; kế thừa các quy định còn phù hợp, khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.
Bổ sung thẩm quyền điều tra của các cơ quan điều tra của Công an nhân dân
Bố cục và nội dung cơ bản của dự thảo Luật Dự thảo Luật gồm 8 chương, 52 điều (giảm 21 điều so với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015; trong đó: bỏ 01 chương (Chương IV) và 24 điều; bổ sung 2 điều; giữ nguyên 5 điều; sửa đổi, bổ sung 48 điều).
Thứ nhất, về sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan điều tra, quy định về tổ chức cơ quan điều tra và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân.
Khi không tổ chức cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, bổ sung quy định chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.
Bổ sung thẩm quyền điều tra của các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân đối với các tội phạm khác theo phân công của Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng để giải quyết các vụ án trên thực tế nhằm bảo đảm tính khách quan.
Thứ hai, sửa đổi, bổ sung các quy định về cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và Công an cấp xã. Sửa đổi, bổ sung tên các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, Công an nhân dân và Quân đội nhân dân phù hợp với tổ chức, bộ máy mới.
Sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan Kiểm lâm, Hải quan, Kiểm ngư theo hướng chỉ giữ lại thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 7 ngày.
Sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật của Công an cấp xã khi tiếp nhận thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân để phân loại, xác định tố giác, tin báo về tội phạm.
Thứ ba, sửa đổi, bổ sung các quy định về Điều tra viên. Sửa đổi theo hướng quy định cụ thể về tiêu chuẩn của các ngạch Điều tra viên và giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết.
Hoàn thiện quy định về cơ chế ủy quyền, phân công của Thủ trưởng Cơ quan điều tra cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã.
Bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã khi được Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra phân công giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra.
Thứ tư, sửa đổi quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự Bổ sung nguyên tắc và các quy định có liên quan đến ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động điều tra hình sự.
Đề nghị quy định giới hạn thẩm quyền điều tra của điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng Công an cấp xã
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu Báo cáo thẩm tra dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).
Về tổ chức Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân (Điều 4 và Điều 5), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị quy định cụ thể về tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra của Quân đội nhân dân ngay tại Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự để bảo đảm phù hợp Kết luận số 277-KL/UBTVQH16 ngày 28/9/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, phù hợp với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật, với quy định tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và khoản 2 Điều 5 của Luật Tổ chức Quốc hội, thống nhất, đồng bộ với quy định về tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng đối với việc bỏ thẩm quyền điều tra toàn bộ vụ án hình sự trong thời hạn 1 tháng đối với tội phạm ít nghiêm trọng trong trường hợp phạm tội quả tang, chứng cứ và lai lịch người phạm tội rõ ràng đối với người có thẩm quyền của các cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư. Ngoài ra, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát để đảm bảo đồng bộ, thống nhất về thẩm quyền của các lực lượng này với quy định tại dự thảo của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Về tiêu chuẩn đối với các ngạch điều tra viên, điều tra viên là chức danh tư pháp không những cần được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn mà cần qua cơ chế kiểm tra, sàng lọc, đáp ứng tiêu chuẩn đầu vào trước khi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định. Do đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị giữ lại quy định về thi tuyển đầu vào khi bổ nhiệm vào ngạch điều tra viên, tương tự như quy định đối với kiểm sát viên, thẩm phán trong Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.
Về cơ chế phân công của Thủ trưởng Cơ quan điều tra đối với Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra (Điều 37), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 37 của dự thảo Luật theo hướng quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Phó Thủ trưởng phụ trách lĩnh vực chủ yếu về tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc hoạt động thuộc lĩnh vực được phân công; việc thực hiện các thẩm quyền tố tụng phải tuân theo Bộ luật tố tụng hình sự. Đối với quyền phân công, thay đổi Phó Thủ trưởng khác, kiểm tra các hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra của Phó Thủ trưởng khác và quyền thay đổi, hủy bỏ quyết định tố tụng của Phó Thủ trưởng khác, đề nghị xác định thuộc thẩm quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra.
Về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã (Điều 39), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị quy định giới hạn đối với thẩm quyền điều tra của điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng Công an cấp xã, Phó Trưởng Công an cấp xã theo loại tội và theo lãnh thổ theo đúng quy định của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự. Đồng thời đề nghị loại trừ thẩm quyền “quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt” của Điều tra viên cao cấp, trung cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã để bảo đảm phù hợp với vị trí, vai trò của chức danh này và phù hợp với quy định của dự thảo Bộ Luật Tố tụng hình sự.
