Vì sao nên bắt đầu chuẩn bị tuổi già từ năm 40 tuổi?
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, trong đó đề xuất trang bị kiến thức, kỹ năng cho người từ 40 tuổi để chuẩn bị cho tuổi già, góp phần thích ứng với tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh ở Việt Nam.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, giảng viên cao cấp, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM, hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo của trường, việc lựa chọn mốc 40 tuổi không phải ngẫu nhiên mà dựa trên những căn cứ khoa học và y tế công cộng rất rõ ràng.
Từ khoảng 40 tuổi, cơ thể bắt đầu bước vào giai đoạn suy giảm sinh lý tự nhiên. Khối cơ giảm dần, mật độ xương thấp hơn, thành mạch kém đàn hồi, trong khi nhiều bệnh mạn tính không lây như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 hay rối loạn mỡ máu cũng âm thầm hình thành. Đây là thời điểm quan trọng để thay đổi lối sống và tầm soát sức khỏe, bởi bệnh vẫn đang ở giai đoạn tiền lâm sàng. Nếu được phát hiện sớm, nhiều nguy cơ có thể được kiểm soát, thậm chí làm chậm đáng kể quá trình tiến triển.
Xét dưới góc độ y tế công cộng và kinh tế y tế, giai đoạn từ 40 đến 60 tuổi được xem là khoảng thời gian "vàng" để đầu tư cho sức khỏe. Hai mươi năm đủ dài để mỗi người thay đổi lối sống, cải thiện các chỉ số sức khỏe và giảm nguy cơ khuyết tật khi bước vào tuổi già.
Theo chuyên gia, chi phí dành cho dự phòng và can thiệp sớm ở giai đoạn này thấp hơn rất nhiều so với điều trị các bệnh mạn tính hoặc biến cố tim mạch khi đã ngoài 65 tuổi.
Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, việc xác định mốc 40 tuổi mới chỉ là cơ sở về mặt dịch tễ học. Nếu chỉ dừng ở những khuyến cáo chung mà không đi kèm các gói khám, tầm soát và theo dõi sức khỏe cụ thể, thông điệp này rất dễ bị người dân bỏ quên.
Người tuổi 40 cần gì để thực sự thay đổi hành vi?
Ở độ tuổi 40, người Việt Nam đang chịu "áp lực kép" vừa tập trung phát triển sự nghiệp, vừa lo nuôi con nhỏ và chăm sóc cha mẹ già. Họ rất ít khi nghĩ đến bản thân khi về già vì các nguy cơ này còn quá xa tầm mắt. Để việc chuẩn bị cho tuổi già trở thành nhu cầu tự thân thay vì chỉ là một lời khuyến cáo, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận theo ba hướng.
Theo chuyên gia nên chuyển từ "truyền thông đe dọa" sang "kích hoạt giá trị bản thân". Thay vì nói về tuổi già bằng sự ốm đau, gánh nặng hay sự phụ thuộc, hãy định hình việc chuẩn bị từ tuổi 40 là "đầu tư cho sự tự chủ và tự do" - giúp họ duy trì phong độ làm việc, không trở thành gánh nặng tài chính, chăm sóc cho con cái trong tương lai, và tận hưởng cuộc sống trọn vẹn hơn.
Hướng tiếp theo là ứng dụng kinh tế học hành vi và công nghệ số. Thay vì phát tài liệu giấy, hãy đưa các công cụ tự đánh giá lên ứng dụng di động (như VNeID hay Sổ sức khỏe điện tử). Cho phép người dân 40 tuổi tự tính toán: "Tuổi sinh học" (Biological Age) so với tuổi thực tế, "Chỉ số sẵn sàng cho tuổi già" (Ageing Readiness Score) về cả sức khỏe và tài chính. Khi nhìn thấy con số cảnh báo trực quan của chính mình, nhu cầu hành động sẽ tự xuất hiện.
Gắn liền "chuẩn bị cho bản thân" với "chăm sóc cha mẹ". Ở tuổi 40, đa số người dân đang trực tiếp chứng kiến cha mẹ mình (65-70 tuổi) suy giảm sức khỏe và gặp các vướng mắc về BHYT, tài chính. Đây là trải nghiệm thực tế mạnh mẽ nhất. Bằng cách hướng dẫn họ chăm sóc cha mẹ già đúng cách hôm nay, chúng ta giúp họ nhận ra bài học trực quan cho chính bản thân mình 20 năm sau.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, nếu chương trình chỉ dừng ở việc biên soạn tài liệu, in ấn hay tập huấn theo cách làm truyền thống thì rất khó tạo ra thay đổi thực chất.
"Bằng chứng từ y tế công cộng cho thấy, kiến thức không tự chuyển hóa thành hành vi nếu thiếu hạ tầng dịch vụ và các đòn bẩy kinh tế", ông nói.
3 điều kiện tiên quyết
Để tạo ra sự thay đổi hành vi thực chất, cần 3 điều kiện tiên quyết. Đầu tiên là dịch vụ phải sẵn có và được hỗ trợ tài chính. Người dân 40 tuổi không thể thay đổi hành vi nếu chỉ đọc tờ rơi. Họ cần một gói dịch vụ khám dự phòng mốc 40 tuổi do Bảo hiểm Y tế (BHYT) chi trả hoặc ngân sách nhà nước trợ cấp (tầm soát đường huyết, mỡ máu, chức năng thận, nguy cơ tim mạch). Khi dịch vụ y tế đi kèm lợi ích tài chính rõ ràng, hành vi mới được kích hoạt.
Thứ hai là số hóa và cá thể hóa dữ liệu sức khỏe. Phải đưa công tác quản lý về y tế cơ sở thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR) liên thông (như tích hợp trên VNeID). Mỗi người dân tuổi 40 cần biết rõ "mức độ rủi ro sức khỏe" của riêng mình thay vì đọc những thông điệp chung cho toàn dân.
Thứ ba là thoát khỏi tư văn truyền thông "đơn độc" của ngành y tế. Theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, chuẩn bị cho tuổi già không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn cần các chính sách về bảo hiểm xã hội, ưu đãi thuế đối với bảo hiểm hưu trí và chương trình đào tạo lại kỹ năng cho lao động trung niên.
.jpg "Vùng Cảnh sát biển 2: Bền bỉ vun đắp \"thế trận lòng dân trên biển\"")
