Iran gia cố "pháo đài urani"
Theo một số nguồn thạo tin liên hệ với tình báo Mỹ, trong những tuần gần đây Iran đã tăng cường đáng kể các biện pháp bảo vệ kho urani làm giàu ở mức cao. Theo đó, Tehran được cho là đã cho làm sập một số đường hầm tiếp cận và bố trí vật liệu nổ tại các lối vào.
Các nguồn tin cho biết việc tiếp cận khoảng nửa tấn urani làm giàu gần cấp độ chế tạo vũ khí của Iran hiện trở nên khó khăn, nguy hiểm và mất nhiều thời gian hơn đáng kể so với một tháng trước. Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát tín hiệu rằng ông có thể cân nhắc sử dụng quân đội để kiểm soát số vật liệu hạt nhân nói trên.
Những biện pháp gia cố mới của Iran được cho là làm tăng thêm độ phức tạp đối với đề xuất của chính quyền ông Trump về việc thu hồi và tiêu hủy kho urani làm giàu của Tehran, đồng thời đặt ra câu hỏi về bên sẽ chịu trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ thu gom và vận chuyển số vật liệu này.
Phái bộ Iran tại Liên Hợp Quốc chưa đưa ra bình luận về các thông tin trên. Nhà Trắng cũng chưa phản hồi yêu cầu bình luận từ truyền thông Mỹ.
Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định việc bảo đảm an toàn đối với kho urani của Iran là một trong những ưu tiên hàng đầu trong các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa hai nước nhằm chấm dứt xung đột và khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ cho biết Washington và Tehran đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận, trong đó Iran sẽ bàn giao urani làm giàu. Theo phương án đang được thảo luận, số vật liệu này trước tiên sẽ bị vô hiệu hóa hoặc tiêu hủy tại chỗ trước khi đưa ra khỏi lãnh thổ Iran.
Tuy nhiên, các quan chức Mỹ và Iran hiện vẫn đưa ra những thông tin khác nhau về nội dung của thỏa thuận sơ bộ, khiến các điều khoản cuối cùng vẫn chưa rõ ràng. Hôm 12/6, một văn bản được cho là dự thảo thỏa thuận đã bị rò rỉ, khiến Tổng thống Trump phản ứng mạnh trên mạng xã hội.
Theo một số nguồn tin, ngay cả đối với phía Iran, việc tiếp cận và di dời kho urani hiện cũng trở nên phức tạp hơn do cần sử dụng thiết bị đào bới hạng nặng và tiến hành rà phá vật liệu nổ tại khu vực lưu trữ.
Ông Scott Roecker, người từng đứng đầu Văn phòng Loại bỏ Vật liệu Hạt nhân thuộc Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ giai đoạn 2017-2021, nhận định rằng nếu các thông tin trên là chính xác, quá trình thu hồi urani làm giàu cao sẽ trở nên khó khăn hơn đáng kể.
Theo ông Roecker, nếu các nhà đàm phán yêu cầu Iran tập trung toàn bộ lượng urani làm giàu về một địa điểm để kiểm kê, kiểm tra và cuối cùng là loại bỏ hoặc pha loãng, Tehran sẽ phải chứng minh khả năng tiếp cận và bàn giao toàn bộ số vật liệu này.
Tuy nhiên, Iran có thể từ chối với lý do một phần urani làm giàu cao không thể thu hồi được do điều kiện lưu trữ hoặc các yếu tố kỹ thuật khác. “Điều này có thể làm dấy lên lo ngại rằng một phần vật liệu vẫn có thể nằm ngoài khả năng kiểm chứng hoàn toàn của cộng đồng quốc tế”, ông Roecker nhận định.
Thách thức đối với việc xử lý urani của Iran
Theo các đánh giá quốc tế, phần lớn kho urani làm giàu của Iran được cho là đang được lưu giữ trong các đường hầm tại khu phức hợp hạt nhân Isfahan ở miền Trung nước này, trong khi một phần khác được cất giữ tại các địa điểm chưa được công bố.
Vào giữa tháng 5/2026, quân đội Mỹ đã xem xét một phương án nhằm kiểm soát kho vật liệu hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, kế hoạch này được đánh giá là quá rủi ro và cuối cùng không được triển khai. Kể từ đó, Iran được cho là tiếp tục tăng cường các biện pháp bảo vệ tại những địa điểm được cho là nơi lưu trữ urani làm giàu cao dưới lòng đất.
Tổng thống Donald Trump trước đây cũng thừa nhận việc thu hồi số vật liệu này bằng biện pháp quân sự là một nhiệm vụ phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong cuộc phỏng vấn báo chí, ông bày tỏ hoài nghi về khả năng Iran có thể tiếp cận hoặc di chuyển số vật liệu hạt nhân được cất giữ dưới lòng đất mà không bị tình báo Mỹ phát hiện.
“Chúng tôi biết chính xác điều gì đang diễn ra. Chưa ai tiếp cận được địa điểm đó”, ông Trump nói trong cuộc trao đổi với người dẫn chương trình Sean Hannity.
Tuy nhiên, theo hai nguồn tin, việc Tổng thống Trump công khai đề cập đến kho urani như một mục tiêu tiềm năng có thể đã thúc đẩy Tehran đẩy mạnh các biện pháp bảo vệ đối với những cơ sở lưu trữ chiến lược này.
Ngay cả trong trường hợp Tehran và Washington đạt được thỏa thuận trong thời gian tới, các bên vẫn được cho là sẽ phải tiến hành thêm nhiều vòng đàm phán kỹ thuật nhằm làm rõ các chi tiết liên quan đến tương lai của chương trình hạt nhân Iran.
Các chuyên gia nhận định việc thu hồi và xử lý urani làm giàu có thể đòi hỏi triển khai một cơ sở xử lý urani lưu động chuyên dụng do Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ thiết lập.
Các nhà đàm phán hàng đầu của Mỹ, trong đó có ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff, đã tới thăm mô hình các cơ sở kiểu này hồi đầu tháng 6/2026 nhằm tìm hiểu các phương án kỹ thuật liên quan đến việc xử lý vật liệu hạt nhân. Tuy nhiên, ngay cả với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu thế giới về giải trừ hạt nhân, quá trình thu hồi và xử lý urani vẫn được đánh giá là nhiệm vụ phức tạp và tốn thời gian.
