Xì dầu: Gia vị quen thuộc nhưng không nên dùng tùy tiện

Chung Thủy/VOV.VN (Tổng hợp) | 20/11/2026, 10:44

VOVLIVE - Xì dầu là gia vị quen thuộc giúp món ăn thêm đậm đà, nhưng cũng chứa lượng natri đáng kể. Hiểu rõ thành phần dinh dưỡng và cách sử dụng hợp lý sẽ giúp hạn chế nguy cơ tiêu thụ quá nhiều muối, bảo vệ sức khỏe.

Dinh dưỡng và tác động sức khỏe của xì dầu

Xì dầu chủ yếu đóng vai trò tạo hương vị cho món ăn, không phải nguồn cung cấp dinh dưỡng chính. Natri là thành phần đáng chú ý nhất, ngoài ra sản phẩm còn có một lượng nhỏ protein, carbohydrate và các hợp chất tạo mùi vị.

Giá trị dinh dưỡng của nước tương thay đổi tùy nguyên liệu, công thức và quy trình sản xuất. Những sản phẩm có thêm đường hoặc thành phần tạo vị cũng có thể có hàm lượng dinh dưỡng khác với xì dầu truyền thống.

Hàm lượng natri trong xì dầu

Natri giúp duy trì cân bằng dịch và hoạt động của thần kinh, cơ bắp, nhưng tiêu thụ quá nhiều lâu dài có thể làm tăng huyết áp, ảnh hưởng tim mạch. Một muỗng canh xì dầu (khoảng 15 ml) có thể chứa gần 900 mg natri, tùy sản phẩm, trong khi WHO khuyến nghị người trưởng thành dùng dưới 2.000 mg natri mỗi ngày. Cần tính cả natri từ muối, nước mắm, thực phẩm chế biến sẵn và các gia vị khác để tránh vượt mức khuyến nghị.

Protein và các hợp chất tạo hương vị

Được sản xuất từ đậu nành, xì dầu có thể chứa một lượng nhỏ protein và axit amin được hình thành trong quá trình lên men. Trong số đó, glutamate góp phần tạo nên vị umami, thường được cảm nhận là vị ngọt thịt hoặc vị đậm đà.

Nhờ đặc điểm này, nước tương giúp món ăn tăng hương vị mà không nhất thiết phải bổ sung thêm nhiều nguyên liệu. Tuy nhiên, hàm lượng protein trong mỗi khẩu phần thường thấp, không thể thay thế các thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, trứng hay các loại đậu.

Các hợp chất hình thành trong quá trình lên men

Quá trình lên men đậu nành tạo ra các hợp chất góp phần hình thành màu sắc, mùi vị đặc trưng của xì dầu. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận các hợp chất này có khả năng chống oxy hóa, nhưng chưa đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định xì dầu giúp phòng ngừa bệnh. Vì vậy, nên sử dụng xì dầu như một loại gia vị, không xem đây là thực phẩm có tác dụng điều trị hoặc ngăn ngừa bệnh tật.

Ăn xì dầu nhiều có tốt không? 

Xì dầu có thể sử dụng với lượng vừa phải, nhưng dùng quá nhiều có thể làm tăng natri, ảnh hưởng đến huyết áp và tim mạch, đặc biệt ở người mắc bệnh thận hoặc suy tim. Người dị ứng đậu nành, lúa mì và người mắc bệnh celiac cần chú ý thành phần sản phẩm. Ngoài ra, một số loại nước tương sản xuất bằng phương pháp thủy phân axit có thể phát sinh chất 3-MCPD cần được kiểm soát. Người tiêu dùng nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đọc kỹ nhãn thành phần và lượng đường, phụ gia.

Cách sử dụng xì dầu hợp lý để bảo vệ sức khỏe

Để sử dụng xì dầu hợp lý, nên dùng muỗng đong lượng gia vị, tránh kết hợp quá nhiều loại gia vị mặn trong cùng món ăn. Có thể ưu tiên sản phẩm giảm natri, đối chiếu hàm lượng trên nhãn và kết hợp tỏi, gừng, hành, tiêu, chanh hoặc rau thơm để tăng hương vị. Khi chọn mua, cần chú ý nguồn gốc, thành phần và hạn sử dụng; sau khi mở nắp, bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất và không dùng sản phẩm có mùi lạ, nấm mốc hoặc dấu hiệu hư hỏng.

Bài liên quan
Đọc tiếp

(0) Bình luận
Nổi bật VOVLIVE
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump
Sáng ngày 19/11, nhân dịp tham dự Tuần lễ Cấp cao APEC 2026 tại Thâm Quyến, Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc gặp với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump.
Mới nhất