Ngày 20/10/2026, Đài Tiếng nói Việt Nam phát sóng thử nghiệm Kênh VOV Sonata FM89 - Kênh âm nhạc chuyên biệt về giao hưởng, thính phòng, nhạc cổ điển, jazz và các thể loại nhạc không lời. Nhân dịp này, phóng viên Báo điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, về ý nghĩa của sáng kiến đối với việc nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, phát triển công nghiệp văn hóa và đổi mới báo chí trong môi trường số.
VOV Sonata FM89 mở rộng cơ hội thụ hưởng văn hóa chất lượng cho nhân dân
PV:Thưa Phó Giáo sư, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đề ra yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện và môi trường văn hóa nhân văn, lành mạnh. Từ ngày 20/10/2026, Đài Tiếng nói Việt Nam thực hiện kênh âm nhạc chuyên biệt VOV Sonata FM89. Ông đánh giá thế nào về bước phát triển nội dung này của Đài?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng việc Đài Tiếng nói Việt Nam đưa VOV Sonata FM89 vào phát sóng thử nghiệm là một lựa chọn đúng hướng, có ý nghĩa vượt ra ngoài sự ra đời của một kênh phát thanh mới. Điều đáng ghi nhận là một cơ quan truyền thông quốc gia chủ động dành không gian phát sóng ổn định cho những dòng âm nhạc có giá trị nghệ thuật cao, qua đó thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: đa dạng hóa sản phẩm báo chí và mở rộng cơ hội thụ hưởng văn hóa chất lượng cho nhân dân.
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Nghị quyết không chỉ quan tâm đến số lượng hoạt động văn hóa mà nhấn mạnh chất lượng môi trường văn hóa, khả năng tiếp cận bình đẳng và sự phát triển toàn diện con người về đức, trí, thể, mỹ. Nhìn từ tinh thần ấy, VOV Sonata FM89 chính là một cách cụ thể hóa chủ trương bằng một sản phẩm có thể hiện diện trong đời sống hằng ngày của người dân.
Tôi đặc biệt đánh giá cao ý nghĩa phổ cập của kênh. Nhạc giao hưởng, thính phòng hay jazz thường bị nhìn nhận như những thể loại chỉ dành cho một nhóm công chúng chuyên biệt. Thực ra, vấn đề không phải người nghe không có nhu cầu, mà nhiều khi họ chưa có điều kiện, thời gian hoặc một cách tiếp cận phù hợp. Khi tác phẩm có thể đến với người dân qua chiếc radio, điện thoại hoặc thiết bị kết nối Internet, khoảng cách giữa sân khấu hòa nhạc và đời sống thường nhật được rút ngắn. Đây là sự mở rộng cơ hội tiếp cận, chứ không phải sự giản lược giá trị nghệ thuật.
Đặc biệt, âm nhạc không chỉ đáp ứng nhu cầu giải trí mà còn góp phần nuôi dưỡng cảm xúc, năng lực thẩm mỹ, tính sáng tạo và sự tinh tế trong đời sống tinh thần. Nếu được đầu tư bài bản, VOV Sonata FM89 có thể trở thành một thiết chế văn hóa trên sóng phát thanh, đồng thời là một mắt xích kết nối công chúng với các nhà hát, dàn nhạc, cơ sở đào tạo, nghệ sĩ và những tác phẩm âm nhạc Việt Nam có giá trị. Thành công của kênh, vì thế, sẽ cần được nhìn nhận không chỉ qua lượng người nghe, mà còn qua đóng góp lâu dài đối với sự hình thành một công chúng biết thưởng thức và trân trọng nghệ thuật.
Một lựa chọn quan trọng cho hệ sinh thái văn hóa
PV:Sự bùng nổ của các nền tảng giải trị thương mại đang tác động mạnh đến thị hiếu công chúng, có thể làm giảm cơ hội tiếp cận những tác phẩm nghệ thuật có chiều sâu. Ông nhìn nhận thế nào về vai trò, ý nghĩa của một kênh âm nhạc như VOV Sonata FM89 đối với đời sống văn hóa xã hội?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn: Tôi nghĩ cần nhìn nhận sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng giải trí thương mại một cách khách quan. Chúng mang đến nhiều cơ hội tiếp cận, sáng tạo và phổ biến sản phẩm văn hóa; không phải cứ âm nhạc phổ biến hay giải trí đại chúng là thiếu giá trị. Vấn đề nằm ở chỗ khi sự chú ý của công chúng bị chi phối quá nhiều bởi tốc độ, xu hướng nhất thời và các thuật toán đề xuất, những tác phẩm đòi hỏi thời gian lắng nghe, suy ngẫm có thể gặp bất lợi trong việc tiếp cận người thưởng thức.
Trong bối cảnh đó, sự hiện diện của VOV Sonata FM89 góp phần bổ sung một lựa chọn quan trọng cho hệ sinh thái văn hóa. Một xã hội có đời sống văn hóa phong phú phải có chỗ cho cả âm nhạc đại chúng lẫn âm nhạc bác học, cho những sản phẩm được thị trường ưa chuộng và những giá trị cần được bền bỉ gìn giữ, giới thiệu, bồi đắp. Vai trò của phát thanh công cộng không phải cạnh tranh với nền tảng thương mại bằng mọi giá, mà là cung cấp những giá trị thị trường chưa chắc tự mình đáp ứng đầy đủ, nhất là tính đa dạng, chiều sâu, khả năng tiếp cận rộng rãi và trách nhiệm giáo dục thẩm mỹ.
Chúng ta vẫn nói đến xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Theo tôi, môi trường ấy không thể chỉ hình thành bằng việc ngăn chặn sản phẩm tiêu cực, mà trước hết phải được bồi đắp bằng những sản phẩm tích cực, hấp dẫn, có chất lượng. Muốn công chúng yêu cái đẹp thì phải tạo điều kiện cho họ được gặp cái đẹp một cách thường xuyên. Một chương trình âm nhạc tốt đôi khi không cần những lời diễn giải lớn lao; chính sự hiện diện đều đặn, chọn lọc và có định hướng của nó sẽ góp phần hình thành thói quen nghe, khả năng phân biệt và nhu cầu thưởng thức ngày càng cao.
Lấy người dân làm trung tâm theo tinh thần Nghị quyết 80
PV:VOV Sonata FM89 lấy giá trị thụ hưởng của công chúng làm trung tâm, lựa chọn âm nhạc theo nhịp sinh hoạt trong ngày, đồng thời giới thiệu, giải thích tác phẩm nhẹ nhàng, dễ hiểu dưới sự tư vấn của chuyên gia. Ông đánh giá ra sao về phương thức tiếp cận thính giả này?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn: Điểm mới mà tôi đánh giá cao ở cách làm của VOV Sonata FM89 là chuyển từ tư duy “có tác phẩm hay thì phát” sang tư duy “công chúng tiếp nhận tác phẩm ấy như thế nào”. Đây chính là cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm mà Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh. Giá trị nghệ thuật không tự động chuyển thành giá trị thụ hưởng; giữa tác phẩm và người nghe cần có sự kết nối phù hợp về thời gian, cách giới thiệu, bối cảnh và chất lượng trải nghiệm.
Lựa chọn chương trình theo nhịp sinh hoạt trong ngày là một ý tưởng đáng chú ý. Buổi sáng, người nghe có thể đón nhận những giai điệu tươi sáng, giàu năng lượng; buổi trưa là không gian nhẹ nhàng, thư thái; buổi tối có thể dành nhiều hơn cho việc thưởng thức những tác phẩm có cấu trúc, chiều sâu. Tuy nhiên, đây nên được xem là nguyên tắc biên tập linh hoạt, có kiểm chứng bằng phản hồi của thính giả, chứ không phải một công thức cứng nhắc hoặc một lời hứa về tác dụng trị liệu của âm nhạc.
Tôi cũng rất đồng tình với chủ trương giải thích tác phẩm nhẹ nhàng, dễ hiểu, có sự tham gia của chuyên gia. Để người nghe đến gần nhạc cổ điển, chúng ta không nhất thiết bắt đầu bằng những thuật ngữ phức tạp. Đôi khi chỉ cần một câu chuyện về hoàn cảnh ra đời tác phẩm, về nhạc cụ đang cất tiếng, về cảm xúc của người sáng tác hoặc một chủ đề giai điệu dễ nhận biết là đã có thể mở cánh cửa đầu tiên. Điều quan trọng là lời dẫn vừa đủ, chính xác, gợi tò mò nhưng không áp đặt cách cảm thụ; để âm nhạc được nói bằng chính ngôn ngữ của nó.
Tôi mong VOV Sonata FM89 dành sự quan tâm thích đáng đến thính giả trẻ, gia đình và nhà trường; có những nội dung nhập môn ngắn gọn, các cuộc trò chuyện với nghệ sĩ và những chương trình giới thiệu tác phẩm Việt Nam trong tương quan với tinh hoa thế giới. Một kênh phát thanh có chất lượng không chỉ phục vụ những người đã yêu nhạc cổ điển, mà còn phải khơi dậy tình yêu ấy ở những người chưa từng có cơ hội tiếp cận. Theo tôi, thước đo thuyết phục nhất của đổi mới là người nghe muốn quay lại, muốn tìm hiểu thêm và dần hình thành năng lực tự mình khám phá nghệ thuật.
Xây dựng hệ sinh thái nội dung âm nhạc
PV:VOV Sonata FM89 không chỉ phát trên sóng FM truyền thống mà còn được định hướng phân phối trên các nền tảng số của Đài. Theo Phó Giáo sư, chiến lược này có ý nghĩa thế nào đối với vai trò của báo chí chính thống trên không gian mạng?
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn: Đây là một định hướng rất quan trọng, bởi chuyển đổi số báo chí không đơn thuần là đưa nguyên nội dung trên sóng phát thanh lên Internet. Điều quan trọng hơn là đổi mới cách sáng tạo, tổ chức, phân phối và kết nối với công chúng. Sóng FM vẫn có thế mạnh về tính ổn định, thói quen sử dụng và khả năng phục vụ rộng rãi; trong khi nền tảng số giúp người nghe vượt qua giới hạn về thời gian, địa điểm, có thể nghe trực tiếp, nghe lại, tìm kiếm tác phẩm và tương tác với chương trình. Hai phương thức ấy cần bổ trợ cho nhau, không thay thế cơ học cho nhau.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 80-NQ/TW, đặt ra yêu cầu xây dựng hạ tầng, dữ liệu và nội dung số có chất lượng, phát triển môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng. Đặc biệt, tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam ngày 13/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu “chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển văn hóa trong cả không gian thực và không gian số”. Theo tôi, VOV Sonata FM89 có thể là một ví dụ thiết thực để hiện thực hóa định hướng đó bằng sản phẩm cụ thể.
Báo chí chính thống muốn phát huy vai trò trên không gian mạng thì phải hiện diện ở nơi công chúng đang hiện diện, nhưng quan trọng hơn là hiện diện bằng nội dung đáng tin cậy, giàu bản sắc và thực sự hấp dẫn. Trong môi trường cạnh tranh của các nền tảng, sức mạnh của báo chí không chỉ nằm ở khả năng thông tin nhanh, mà còn ở năng lực lựa chọn, thẩm định, kiến tạo và lan tỏa những giá trị tích cực. Một kênh âm nhạc có bản sắc biên tập, bảo đảm chất lượng âm thanh, tôn trọng bản quyền và được tổ chức chuyên nghiệp sẽ góp phần củng cố uy tín của cơ quan báo chí quốc gia trong môi trường số.
Tôi cho rằng VOV có thể tiến thêm một bước, xây dựng từ kênh phát thanh này một hệ sinh thái nội dung âm nhạc: phát trực tiếp, chương trình nghe lại, podcast giải thích tác phẩm, những câu chuyện về nghệ sĩ, kho dữ liệu âm nhạc có bản quyền và các hình thức tương tác phù hợp. Đồng thời, cần lắng nghe phản hồi, phân tích nhu cầu công chúng một cách có trách nhiệm, bảo vệ dữ liệu cá nhân và mở rộng khả năng tiếp cận của thính giả ở các vùng miền. Hiệu quả cuối cùng không chỉ là thêm một kênh trên nền tảng số, mà là gia tăng sự hiện diện của những giá trị văn hóa tốt đẹp trong đời sống số của người Việt Nam.
PV: Xin trân trọng cảm ơn Phó Giáo sư.
