Ngày mai (20/10), Đài Tiếng nói Việt Nam sẽ thử nghiệm phát sóng Kênh VOV Sonata FM89 - kênh âm nhạc chuyên biệt về giao hưởng, thính phòng, nhạc cổ điển, jazz và các thể loại nhạc không lời.
Với người nghe, trải nghiệm có thể đơn giản chỉ là bật tần số FM 89 MHz và để âm nhạc nối tiếp nhau trong ngày. Nhưng để tạo nên một dòng chảy âm thanh liên tục, không bị ngắt quãng và phù hợp với từng thời điểm, phía sau là khối lượng công việc lớn của đội ngũ biên tập viên, kỹ sư, kỹ thuật viên.
Không đơn thuần là tập hợp những bản nhạc hay thành một danh sách phát, mỗi tác phẩm phải được cân nhắc về thời lượng, sắc thái, cấu trúc và vị trí trong cả một ngày phát sóng. Trong khi đó, một kênh hoạt động 24/24 giờ cũng đặt ra những yêu cầu khác biệt về sản xuất, truyền âm, lưu trữ dữ liệu, thiết bị dự phòng và nhân sự trực vận hành.
BTV nghe nhạc cả ngày để chọn tác phẩm
BTV Anh Tuấn, Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc (VOV3), cho biết một trong những công việc khó nhất của các biên tập viên VOV Sonata FM 89 là lựa chọn tác phẩm sao cho phù hợp với từng khung giờ. Âm nhạc cổ điển có nhiều dòng, nhiều thể loại, trong khi tâm trạng và nhu cầu nghe nhạc của thính giả cũng thay đổi theo từng thời điểm trong ngày. Vì thế, một tác phẩm phù hợp vào buổi sáng chưa chắc đã thích hợp với khoảng nghỉ trưa hay vào buổi tối.
“Âm nhạc cổ điển có rất nhiều dòng nhạc, nhiều thể loại. Lựa chọn thế nào để phù hợp với từng khung giờ, từng thời điểm buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều, buổi tối là một nhiệm vụ rất lớn đối với các biên tập viên. Chúng tôi phải nghe rất nhiều, có khi nghe cả ngày để lựa chọn được những tác phẩm phù hợp”, BTV Anh Tuấn chia sẻ.
Theo cách xây dựng của ê-kíp, 24 giờ phát sóng được tổ chức theo nhịp sinh hoạt và mạch cảm xúc của người nghe.
Từ 6h đến 9h là khung “Thanh âm mặt trời”, ưu tiên những tác phẩm cổ điển tươi sáng, dễ tiếp cận, tạo sự gợi mở cho một ngày mới. Nội dung không bó hẹp ở một giai đoạn mà trải rộng từ những tác phẩm cổ điển, lãng mạn đến đương đại, với nhiều hình thức như piano, độc tấu hay dàn nhạc giao hưởng.
Ở khung này, lời dẫn của MC được tiết chế. Thay vì xuất hiện dày đặc để giải thích, người dẫn chủ yếu đóng vai trò kết nối ngắn gọn, nhường phần lớn không gian cho âm nhạc.
Từ 9h đến 12h, màu sắc thay đổi với “Giai điệu huyền thoại”. Đây là thời điểm những tác phẩm có quy mô lớn hơn được đưa vào chương trình, từ các bản giao hưởng đến concerto hay những tác phẩm dài thuộc kho tàng âm nhạc cổ điển.
Một bản giao hưởng hoàn chỉnh có thể gồm bốn chương, kéo dài hơn nhiều so với một ca khúc thông thường. Vì vậy, bài toán không chỉ nằm ở việc lựa chọn tác phẩm mà còn ở cách sắp xếp để thính giả có thể theo được một chương trình dài mà không cảm thấy nặng nề.
Theo BTV Anh Tuấn, bên cạnh những tác phẩm lớn, các biên tập viên sẽ xen kẽ những tác phẩm ngắn, có màu sắc tươi vui hơn nhằm duy trì dòng chảy âm nhạc và tạo cảm giác đồng hành với người nghe.
“Những tác phẩm có quy mô lớn thường kéo dài, nhưng đây chính là chương trình cốt lõi để thính giả có thể hiểu hơn về âm nhạc của những nhà soạn nhạc nổi tiếng cũng như các nghệ sĩ nổi tiếng trên thế giới. Bên cạnh đó, để thính giả có thể thưởng thức một ‘món ăn chính’ kéo dài như vậy, chúng tôi cũng xen kẽ những tác phẩm ngắn, tươi vui để duy trì dòng chảy âm nhạc”, anh Anh Tuấn nói.
Đến khung 12h-14h, khi nhiều người bước vào khoảng nghỉ giữa ngày, chương trình chuyển sang những tác phẩm ngắn, nhẹ nhàng, du dương. Lời dẫn tiếp tục được hạn chế để tạo không gian thư giãn cho thính giả.
Ngoài những khung chương trình này, “Nhà hát âm nhạc” - Concert Hall được xây dựng với mong muốn đưa người nghe đến gần không khí của các nhà hát, không gian hòa nhạc trên thế giới. Jazz Club lại mở ra một màu sắc khác, giới thiệu những tác phẩm jazz của Việt Nam và thế giới, trải rộng qua nhiều thời kỳ, phong cách, nền văn hóa và cách tổ chức ban nhạc.
Điểm chung của cách xây dựng này là hạn chế sự chia cắt. Thay vì phát sóng theo cấu trúc nhiều chương trình nhỏ bị ngắt quãng liên tục bởi lời nói, VOV Sonata - FM89 được định hướng như một dòng chảy âm nhạc xuyên suốt.
“Chúng tôi tiết chế tối đa lời dẫn của MC để nhường không gian cho âm nhạc cất lời”, BTV Anh Tuấn cho biết.
Theo anh, mỗi khung giờ không được sắp xếp ngẫu nhiên mà cần tương thích với nhịp sinh hoạt của người nghe: sáng sớm tươi trẻ, giờ làm việc cần những giai điệu hỗ trợ sự tập trung, khoảng tan tầm chuyển sang trạng thái thư giãn và đêm muộn là những sắc thái trầm lắng hơn.
Một kênh nhạc 24 giờ không chỉ là câu chuyện của biên tập viên
Nếu người làm nội dung phải tính toán để các tác phẩm nối nhau hợp lý, phía sau phòng thu, đội ngũ kỹ thuật lại đối diện với một bài toán khác: làm thế nào để chất lượng âm thanh đủ tốt với những tác phẩm có nhiều lớp âm thanh, đồng thời duy trì phát sóng liên tục 24/24 giờ.
Ông Huỳnh Thăng Long, Phó Giám đốc Trung tâm Sản xuất và Lưu trữ chương trình, phụ trách công tác sản xuất và truyền âm của Trung tâm, cho biết sau khi có chủ trương xây dựng VOV Sonata - FM89, đơn vị đã chuẩn bị riêng về hạ tầng kỹ thuật phục vụ kênh.
“Đội ngũ kỹ sư của chúng tôi đã xây dựng, thiết kế và lắp đặt một phòng thu, truyền âm mới với những công nghệ mới, nhằm bảo đảm việc truyền âm các chương trình có chất lượng cao nhất. Bởi đây là dòng âm nhạc mang tính hàn lâm, đối tượng nghe cũng có yêu cầu rất cao về chất lượng âm thanh”, ông Huỳnh Thăng Long chia sẻ.
Theo ông, những thiết bị hiện đại được đưa vào phục vụ quá trình sản xuất và truyền âm. Với giao hưởng, thính phòng, yêu cầu về âm thanh trở thành một phần quan trọng trong trải nghiệm của thính giả, bởi tác phẩm có nhiều sắc thái, lớp âm thanh và nhạc cụ khác nhau.
Bài toán tiếp theo là tính liên tục. Một kênh phát 24 giờ mỗi ngày đồng nghĩa hệ thống không thể chỉ vận hành trong giờ hành chính. Các thiết bị được lắp đặt phải có tính dự phòng; nhân sự phải được chia ca, chia kíp để trực vận hành và xử lý ngay khi xuất hiện sự cố.
“Tất cả các thiết bị khi lắp đặt đều có tính dự phòng. Kênh phát sóng 24/24 giờ trong tuần nên chúng tôi phải phân ca, phân kíp trực để bảo đảm vận hành toàn bộ hệ thống. Khi xảy ra sự cố, đội ngũ trực phải ứng phó kịp thời để kênh không bị gián đoạn”, ông Huỳnh Thăng Long nói.
Không chỉ khâu phát sóng, chính quá trình sản xuất cũng khác biệt so với nhiều chương trình phát thanh thông thường. Do đặc thù nhạc thính phòng, jazz và các thể loại nhạc không lời, nhiều chương trình có thời lượng dài. Việc thu, kiểm tra dữ liệu, kiểm tra file âm thanh, lựa chọn và biên tập vì thế cũng mất nhiều thời gian hơn.
Từng file phải được đưa vào đúng vị trí trong một khung chương trình, các chương trình lại phải kết nối với nhau trong dòng phát sóng liên tục. Chỉ một sai lệch trong quá trình dàn dựng, thời lượng hay dữ liệu cũng có thể ảnh hưởng đến sự liền mạch mà kênh hướng tới. Để hỗ trợ công việc này, ngoài hệ thống sản xuất hiện có, đội ngũ kỹ thuật còn phải xây dựng thêm công cụ phục vụ việc tiếp nhận và quản lý nguồn âm thanh.
Ông Huỳnh Thăng Long cho biết các chương trình VOV Sonata hiện được sản xuất trên phần mềm Dalet Galaxy, phục vụ việc sản xuất, biên tập và truyền âm phát sóng. Bên cạnh đó, đơn vị còn xây dựng thêm một phần mềm để tải các file âm thanh từ bên ngoài vào, sắp xếp dữ liệu và tạo điều kiện cho biên tập viên truy cập, khai thác file phục vụ dàn dựng.
Theo đó, thay vì mỗi biên tập viên tự quản lý một lượng lớn file rời rạc, dữ liệu được tập trung để có thể nghe, lựa chọn và đưa vào từng khung sóng.
Từ khi có chủ trương đến thời điểm thử nghiệm phát sóng ngày 20/10, các công việc được triển khai trong khoảng thời gian hơn hai tháng. Ngoài sản xuất nội dung và hoàn thiện hệ thống kỹ thuật, Trung tâm còn phải lập lịch phát sóng, bố trí nhân sự trực, kiểm tra toàn bộ thiết bị truyền âm và chuẩn bị phương án để hệ thống tiếp tục vận hành ổn định trong giai đoạn thử nghiệm, trước khi hướng tới phát sóng chính thức.
Từ những tác phẩm dễ nghe đến một thói quen thưởng thức
Phía sau câu chuyện kỹ thuật và biên tập còn là một câu hỏi lớn hơn: Một kênh chuyên về giao hưởng, thính phòng sẽ tiếp cận công chúng như thế nào khi những thể loại này lâu nay vẫn được xem là tương đối kén người nghe?
Theo ông Tạ Ngọc Hưng, Phó Trưởng Ban Văn học - Nghệ thuật - Âm nhạc (VOV3), việc xây dựng VOV Sonata - FM89 gắn với mục tiêu phổ cập tinh hoa âm nhạc của thế giới và Việt Nam tới đông đảo khán, thính giả, góp phần nâng cao thẩm mỹ và kiến thức về âm nhạc, văn hóa, nghệ thuật. Vì thế, cách đưa âm nhạc đến với công chúng không phải bắt đầu ngay bằng những tác phẩm đồ sộ hay yêu cầu người nghe phải có kiến thức chuyên môn.
“Ban đầu là những tác phẩm đơn giản, những tác phẩm nổi tiếng. Khi thính giả chưa biết hoàn cảnh ra đời, ý nghĩa hay mục đích của tác phẩm, họ sẽ được dẫn giải để hiểu hơn. Sau đó sẽ là những tác phẩm lớn, đồ sộ của thế giới”, ông Tạ Ngọc Hưng chia sẻ.
Cách tiếp cận từng bước cũng lý giải vì sao lời dẫn trên VOV Sonata được tiết chế nhưng không bị loại bỏ hoàn toàn. Với những tác phẩm cần thêm thông tin, phần giới thiệu đóng vai trò giúp người nghe có một điểm tựa để bước vào thế giới của tác phẩm. Khi đã quen hơn, âm nhạc sẽ tự đảm nhiệm phần lớn vai trò dẫn dắt.
Ông Tạ Ngọc Hưng cho rằng khi âm nhạc được phát 24/24 giờ và có sự dẫn dắt phù hợp, việc nghe có thể dần trở thành một thói quen. Khi đó, giao hưởng, thính phòng không chỉ tồn tại trong những phòng hòa nhạc hay dành cho một nhóm khán giả nhất định mà có cơ hội đi vào đời sống thường nhật.
Một nền tảng quan trọng khác để duy trì kênh là nguồn tác phẩm. Theo ông Tạ Ngọc Hưng, trong quá trình chuẩn bị, Đài Tiếng nói Việt Nam đã đầu tư mua khối lượng lớn bản quyền âm nhạc và các quyền liên quan. Kho nhạc hiện có gần 10.000 bản và tiếp tục được bổ sung. Ông nhấn mạnh vấn đề bản quyền không chỉ liên quan tới hoạt động sản xuất, phát sóng mà còn là sự tôn trọng đối với nhạc sĩ, nghệ sĩ và những người biểu diễn đã tạo nên các tác phẩm.
Nguồn dữ liệu lớn cũng mở rộng khả năng lựa chọn của biên tập viên. Khi phải xây dựng một dòng âm nhạc kéo dài cả ngày, kho tác phẩm đủ phong phú giúp đội ngũ có thêm phương án để thay đổi màu sắc, tránh lặp lại và tạo ra những kết nối khác nhau giữa các bản nhạc.
Sau hơn hai tháng chuẩn bị, ngày 20/10/2026 mới là thời điểm bắt đầu giai đoạn phát sóng thử nghiệm của VOV Sonata - FM89. Phía sau 24 giờ âm nhạc tưởng như chỉ là sự nối tiếp của các bản thu là công việc của nhiều bộ phận: người nghe và chọn tác phẩm, người tính toán từng khung giờ, người dàn dựng, quản lý dữ liệu, truyền âm, trực hệ thống và xử lý sự cố.
Từ một bản nhạc được lựa chọn cho buổi sáng đến một bản giao hưởng dài nhiều chương vào giờ làm việc hay những giai điệu nhẹ hơn giữa trưa, tất cả đều phải tìm được vị trí phù hợp trong dòng chảy chung. Và cũng từ dòng chảy ấy, mục tiêu mà những người thực hiện hướng tới không chỉ là tạo thêm một kênh để nghe nhạc. Đó còn là quá trình từng bước đưa giao hưởng, thính phòng, jazz đến gần hơn với đời sống hằng ngày, để việc thưởng thức những thể loại từng được cho là kén người nghe có thể dần trở thành một thói quen.
