Chiếc Không lực Một mới mà Tổng thống Mỹ Donald Trump sử dụng trong chuyến công du Thổ Nhĩ Kỳ đầu tuần này không được trang bị đầy đủ các hệ thống phòng vệ từng có trên mẫu Không lực Một trước đây, trong đó có năng lực phòng thủ trước tên lửa tiên tiến. Thông tin được nhiều quan chức nắm rõ quá trình cải tạo chiếc máy bay này tiết lộ.
Theo các chuyên gia, việc thiếu những năng lực phòng vệ nói trên có thể làm gia tăng rủi ro khi tổng thống di chuyển ở nước ngoài. Điều này được cho là thể hiện rõ qua quyết định bất ngờ hôm 8/7, khi Cơ quan Mật vụ Mỹ khuyến nghị Tổng thống Trump rời Thổ Nhĩ Kỳ trên chiếc chuyên cơ cũ thay vì sử dụng máy bay mới.
Sự việc làm gia tăng những tranh luận xung quanh quyết định của ông Trump trong việc thúc đẩy quá trình cải tạo khẩn cấp chiếc Boeing 747-8 được Qatar tặng để sớm đưa vào thay thế đội chuyên cơ tổng thống đã cũ. Thời gian qua, ông Trump nhiều lần hối thúc đưa chiếc máy bay mới vào sử dụng càng sớm càng tốt, đồng thời thường xuyên phàn nàn rằng chuyên cơ tổng thống cũ không đủ hiện đại và ấn tượng trong các chuyến thăm nước ngoài.
Không lực Một mới gây tranh cãi về năng lực phòng vệ
Các nghị sĩ Mỹ đã yêu cầu chính quyền công bố liệu quá trình nâng cấp chiếc máy bay của Qatar, do Không quân Mỹ giám sát trong suốt năm qua, có đáp ứng đầy đủ các yêu cầu an ninh hay không. Vấn đề này được đánh giá đặc biệt quan trọng bởi ngoài tổng thống, chuyên cơ còn chở nhiều nhân viên Nhà Trắng, mật vụ, phóng viên và khách mời trong mỗi chuyến công du.
Ngày 9/7, Nhà Trắng không trả lời trực tiếp các câu hỏi liên quan đến năng lực phòng vệ của chiếc máy bay mới, song khẳng định đây là một chuyên cơ an toàn. Giám đốc Truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung cho biết trong một tuyên bố: “Không lực Một mới là máy bay hiện đại, được trang bị các quy trình bảo mật ở mức cao nhằm bảo đảm an toàn cho tổng thống và đội ngũ tháp tùng. Như tổng thống đã nhiều lần nhấn mạnh gần đây, nước Mỹ có nhiều đối thủ đang nhằm vào ông và chúng tôi sử dụng mọi biện pháp hiện có để ứng phó với các mối đe dọa đó”.
Không quân Mỹ từ chối bình luận về các hệ thống an ninh cụ thể được lắp đặt trên chiếc Boeing 747-8 do Qatar tặng. Đây là máy bay được sử dụng như một giải pháp chuyển tiếp trong thời gian chờ 2 chuyên cơ thế hệ mới do Boeing chế tạo hoàn thiện.
Tuy nhiên, trong tuyên bố thông báo chiếc máy bay đã sẵn sàng phục vụ tổng thống hôm 19/6, Không quân Mỹ thừa nhận phiên bản tạm thời này không được trang bị đầy đủ mọi hệ thống vốn có trên Không lực Một. “Các yêu cầu về an ninh, an toàn và thông tin liên lạc phục vụ nhiệm vụ đều không bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, nhóm thực hiện đã phải điều chỉnh một số năng lực nhiệm vụ ít được sử dụng hơn, vốn sẽ được Boeing hoàn thiện trên các máy bay phục vụ trong 40 năm tới”, tuyên bố của Không quân Mỹ nêu rõ.
Không quân Mỹ không giải thích cụ thể cụm từ “các năng lực nhiệm vụ ít được sử dụng hơn” có ý nghĩa gì. Trong khi đó, nhiều quan chức được thông báo về quá trình cải tạo chiếc máy bay được Qatar tặng cho biết chuyên cơ này không sở hữu các hệ thống phòng vệ tương đương phiên bản Không lực Một trước đây.
Chuyến công du làm dấy lên lo ngại an ninh
Hai cựu quan chức Không quân Mỹ từng tham gia chương trình thay thế đội chuyên cơ tổng thống cho biết, họ bất ngờ khi thấy ông Trump sử dụng chiếc máy bay mới trong các chuyến công du nước ngoài, nơi mức độ rủi ro an ninh thường cao hơn. Thổ Nhĩ Kỳ - nơi ông Trump tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO - nằm sát Iran, quốc gia vừa hứng chịu các đợt không kích mới của Mỹ trong tuần này. Tiến độ gấp rút khiến dự án khó có đủ thời gian để hoàn tất toàn bộ các hạng mục nâng cấp an ninh vốn là tiêu chuẩn đối với một chuyên cơ tổng thống.
Ông Frank Kendall, cựu Bộ trưởng Không quân Mỹ, người từng phụ trách chương trình thúc đẩy Boeing đẩy nhanh tiến độ bàn giao hai chuyên cơ Không lực Một mới, nhận định: “Thời gian không đủ để hoàn thành toàn bộ các cải tiến tiêu chuẩn dành cho Không lực Một, vì vậy máy bay hiện thiếu một số năng lực về an ninh, thông tin liên lạc và hỗ trợ”. Theo ông Kendall, trong bối cảnh căng thẳng với Iran, đây là điều đáng lo ngại và ông rất bất ngờ khi chiếc máy bay này được sử dụng ngoài lãnh thổ Mỹ.
Ông Andrew P. Hunter, cựu Trợ lý Bộ trưởng Không quân Mỹ phụ trách chương trình Không lực Một dưới thời Tổng thống Joe Biden, cũng cho rằng để cải tạo hoàn chỉnh một chiếc Boeing 747 thành chuyên cơ tổng thống sẽ cần hơn một năm làm việc.
Quốc hội Mỹ yêu cầu làm rõ quá trình nâng cấp
Một ngày trước khi ông Trump lên đường tới Thổ Nhĩ Kỳ, các thượng nghị sĩ đảng Dân chủ đã gửi thư tới Không quân Mỹ yêu cầu giải trình về quá trình cải tạo chiếc máy bay mà Qatar tặng, đồng thời đặt câu hỏi liệu máy bay đã được trang bị đầy đủ các hệ thống an ninh cần thiết hay chưa.
Trong bức thư do Thượng nghị sĩ Christopher S. Murphy cùng 12 thượng nghị sĩ khác ký tên, các nghị sĩ cho rằng những phát biểu của ông Trump, trong đó có việc ca ngợi chiếc máy bay sở hữu “mức độ sang trọng chưa từng có”, cho thấy các quyết định liên quan đến việc cải tạo chuyên cơ đã ưu tiên sự tiện nghi và sở thích cá nhân của tổng thống hơn là lợi ích an ninh quốc gia.
Các chuyên cơ Không lực Một đời cũ đều được trang bị hệ thống phòng vệ có khả năng đánh chặn tên lửa tầm nhiệt. Ba cựu quan chức Lầu Năm Góc cho biết năng lực này cũng sẽ được tích hợp trên 2 chuyên cơ mới đang được Boeing chế tạo.
Theo một cựu quan chức khác của Không quân Mỹ, nhiều bộ phận của hệ thống phòng vệ trên Không lực Một cũ có thể quan sát thấy dưới cánh và phần đuôi máy bay, trong khi những bộ phận này không xuất hiện trên các bức ảnh của chiếc máy bay mà Qatar tặng.
Dù hệ thống phòng thủ tên lửa trên Không lực Một hiếm khi phải sử dụng trong thực tế, giới chức Mỹ từ lâu vẫn coi đây là một trong những lớp bảo vệ quan trọng nhất của chuyên cơ tổng thống.
Các tài liệu kỹ thuật do Lầu Năm Góc công bố đối với 2 chiếc Boeing đang được chế tạo cho thấy chúng sẽ được trang bị “hệ thống tự vệ” và “hệ thống thông tin liên lạc phục vụ nhiệm vụ”, cùng nhiều nâng cấp khác nhằm bảo đảm tổng thống có thể thực hiện đầy đủ vai trò nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu cơ quan hành pháp và tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang.
Khuyến nghị từ Mật vụ Mỹ
Giới chức Mỹ nhiều lần cho biết Iran đã đưa ông Trump vào danh sách mục tiêu kể từ sau vụ không kích khiến Tướng Qassim Suleimani thiệt mạng năm 2020. Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, Cơ quan Mật vụ Mỹ cũng tăng cường bảo vệ ông Trump do xuất hiện thông tin tình báo về âm mưu từ phía Tehran.
Tuy nhiên, theo các quan chức Mỹ, hiện chưa có dấu hiệu Iran đang lên kế hoạch ám sát ông Trump, bởi Tehran hiểu rằng bất kỳ hành động nào như vậy cũng sẽ vấp phải phản ứng quân sự mạnh từ Washington. Dù vậy, Cơ quan Mật vụ Mỹ vẫn lo ngại về yếu tố an ninh khi ông Trump có mặt tại Ankara, gần Iran, nên đã đề nghị tổng thống chuyển sang sử dụng chiếc Không lực Một cũ trong hành trình rời Thổ Nhĩ Kỳ.
Khi thông báo về việc thay đổi máy bay, Tổng thống Trump giải thích rằng ông sử dụng chiếc Không lực Một cũ để chiếc máy bay mới có thể khởi hành sớm hơn, ghé thăm các căn cứ quân sự Mỹ và giới thiệu với binh sĩ vì đây là một chuyên cơ “tuyệt vời”.
Một cựu quan chức cấp cao Nhà Trắng từng tham gia xây dựng kế hoạch sử dụng máy bay quân sự cho các chuyến công du của tổng thống cho biết giữa Nhà Trắng với các cố vấn quân sự và Cơ quan Mật vụ thường xuyên xảy ra bất đồng khi phát sinh những quan ngại về an ninh. Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp, khi chuyên gia quân sự yêu cầu thay đổi phương án di chuyển để giảm thiểu rủi ro, Nhà Trắng đều chấp thuận và triển khai các phương án thay thế nhằm bảo đảm an toàn tối đa cho tổng thống.
