Sáng 24/8 tại Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về việc xây dựng Đề án “Chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, chiến lược phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững”.
Tại cuộc làm việc, người đứng đầu Đảng, Nhà nước đã nhấn mạnh sự đổi mới tư duy "huy động trí tuệ Việt Nam toàn cầu"; "gắn thu hút với trọng dụng và môi trường làm việc"; đồng thời nêu rõ: Chiến lược mới yêu cầu phải "trao quyền chọn cộng sự, khoán chi theo sản phẩm và chấp nhận rủi ro khoa học".... Tư duy đổi mới này được đông đảo nhà khoa học đón nhận và cho rằng những điều này sẽ giúp cởi trói cơ chế, tạo sức mạnh nội sinh đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, tự chủ và thịnh vượng.
Trong bài phát biểu về Chiến lược quốc gia về phát triển thu hút, trọng dụng nhân tài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trân trọng nhắc đến hành trình lặng lẽ cống hiến, vượt qua khó khăn để xây dựng các công trình khoa học tại Việt Nam của GS Trần Thanh Vân - người đã dành trọn hơn nửa thế kỷ cống hiến cho Vật lý đỉnh cao thế giới. Hơn 30 năm qua, thông qua hội "Gặp gỡ Việt Nam" và Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành tại Quy Nhơn, Giáo sư Trần Thanh Vân đã thu hút hàng ngàn nhà khoa học lừng danh thế giới, trong đó có 15 chủ nhân giải Nobel về với Việt Nam.
Giáo sư Trần Thanh Vân như một minh chứng sống động cho tinh thần phụng sự Tổ quốc. Ông chia sẻ: "Các nhà khoa học mong muốn có những nhân tài về Việt Nam làm việc lâu dài, chứ không phải về trong 1, 2 tháng hay về thuyết trình, tham gia đào tạo ở Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam đang rất thiếu, đang rất cần những nhà khoa học. Con đường của chúng tôi là thúc đẩy và chọn lựa các nhà khoa học trẻ, đưa các nhà khoa học trẻ đang ở nước ngoài về Việt Nam đóng góp cho đất nước".
Một điểm đột phá nổi bật trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là chuyển mạnh sang "huy động trí tuệ Việt Nam toàn cầu", "gắn thu hút với trọng dụng và môi trường làm việc". Theo Giáo sư Trần Thanh Vân, "chìa khóa vàng" không nằm ở đãi ngộ tài chính cao, mà nằm ở sự trân trọng, môi trường tự do học thuật, tính liêm chính và không khí giao lưu chân thành.
Đây cũng là quan điểm của PGS. TS Nguyễn Trọng Phúc, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh: "Chúng ta cần tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức. Làm thế nào để mời gọi nhân tài từ nước ngoài về Việt Nam? Phải có cơ chế, chính sách, có cách để mời họ về, phải có nhiều con đường để tập hợp và xây dựng đội ngũ trí thức".
TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam cho rằng, phải tôn trọng trí thức, sử dụng trí thức, vinh danh trí thức và tạo điều kiện cho trí thức làm việc. Không chỉ là mức lương, mà quan trọng là điều kiện làm việc, tôn trọng họ, giao việc cho họ.
Có thể thấy, những hạn chế hiện nay trong thu hút, trọng dụng nhân tài như: phương thức quản lý còn nặng tính hành chính, phụ thuộc vào bằng cấp, quy trình phức tạp và chưa chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu. Chiến lược mới yêu cầu phải "trao quyền chọn cộng sự, khoán chi theo sản phẩm và chấp nhận rủi ro khoa học". Điều này sẽ giúp cởi trói cơ chế, giải phóng tối đa năng lực sáng tạo của đội ngũ nghiên cứu, đồng thời thu hút nhân tài và thúc đẩy các sản phẩm khoa học - công nghệ có tính ứng dụng cao, đóng góp thực chất vào sự phát triển của đất nước.
Giáo sư Vũ Minh Giang, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: "Nguồn nhân lực là một tài nguyên vô cùng quý giá, nhưng nhân tài thì đặc biệt quý hiếm. Muốn xây dựng một đất nước hùng cường, thực hiện khát vọng ngàn đời trong kỷ nguyên mới thì không cách gì khác là phải có nhiều nhân tài chung tay góp sức. Đấy là tư tưởng lớn. Tôi nghĩ rằng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã thể hiện nhất quán. Một ý tưởng lớn lao xuyên thế kỷ".
Một nguyên tắc cốt lõi: "Người tài đi cùng việc, quyền và nguồn lực; không thu hút người trước rồi mới tìm việc" được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ra, đồng thời đề xuất cơ chế "tổng công trình sư", "kỹ sư trưởng" đứng đầu các bài toán lớn. Việc công khai các bài toán chiến lược quốc gia như AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử,... không chỉ thu hút nhân tài trong và ngoài nước, mà còn thay đổi tư duy quản trị từ "trải thảm đỏ đón người" sang "đặt hàng công việc - trao quyền hành động". Khi nhân tài được đặt đúng vị trí thủ lĩnh, sở hữu đầy đủ thẩm quyền lẫn nguồn lực cần thiết, các bài toán chiến lược của quốc gia sẽ được giải quyết một cách hiệu quả, tạo sức mạnh nội sinh đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới, tự chủ và thịnh vượng.
