Tại vịnh Vân Phong, nghề nuôi tôm hùm lồng, cá chim đã tạo sinh kế cho nhiều hộ dân. Một số hộ bắt đầu chuyển từ lồng gỗ sang lồng nhựa HDPE, từng bước thay đổi phương thức sản xuất. Tuy nhiên, phía sau những lồng bè đang hoạt động là không ít bấp bênh, khó khăn: người nuôi chưa có vùng mặt nước ổn định, vốn đầu tư hạn chế, ô nhiễm, sản xuất còn phân tán và khó đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc khi đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.
Ông Nguyễn Xuân Hòa, Giám đốc Hợp tác xã Thủy sản Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa cho biết, Hợp tác xã hiện có hơn 100 thành viên, sau hai năm hoạt động, điều mà các thành viên mong mỏi vẫn là được giao mặt nước để tổ chức vùng nuôi tập trung, yên tâm đầu tư lâu dài.
“Khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa được giao mặt nước. Chúng tôi mong muốn được giao mặt nước để có điều kiện đầu tư nuôi trồng bền vững, đưa các hộ dân vào vùng nuôi được quản lý và có biện pháp bảo đảm an toàn. Thực tế, tại vịnh Vân Phong, hoạt động nuôi trồng của người dân hiện vẫn chủ yếu mang tính tự phát. Trong khi đó, muốn xuất khẩu sản phẩm phải có mã số cơ sở nuôi, mã số vùng nuôi và thực hiện truy xuất nguồn gốc. Đây là những vấn đề khiến người nuôi gặp nhiều khó khăn”, ông Nguyễn Xuân Hòa nói.
Khi chưa có vùng nuôi được quản lý, người dân khó đầu tư bài bản, doanh nghiệp cũng khó xây dựng chuỗi liên kết ổn định. Bài toán phát triển nuôi biển vì thế không chỉ nằm ở kỹ thuật hay vốn đầu tư, mà còn ở cách tổ chức, phân chia và sử dụng không gian biển sao cho hài hòa lợi ích giữa các bên.
PGS.TS Bùi Quang Hùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế TP.HCM cho rằng, muốn khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển cần thay đổi cách tiếp cận, từ hoạt động riêng lẻ sang hợp tác tổng hợp nhiều bên.
“Thực tế hiện nay, việc tiếp cận khai thác và sử dụng không gian biển vẫn còn đơn lẻ theo từng đối tượng, từng nhu cầu, chưa có sự hợp lực giữa các bên, thậm chí còn phát sinh xung đột lợi ích. Chẳng hạn, lợi ích kinh tế của doanh nghiệp, sinh kế của người dân và yêu cầu trong chính sách quản lý nhà nước đôi khi có những khác biệt. Vì vậy, cần có cơ chế kết hợp đa phương, đồng sáng tạo, cùng suy nghĩ, cùng hành động và cùng tạo ra giá trị", ông Bùi Quang Hùng nói.
Một hướng đi Khánh Hòa đang nghiên cứu là hình thành các khu công nghiệp, cụm công nghiệp nuôi biển. Theo mô hình này, doanh nghiệp đầu tư hạ tầng đồng bộ trên biển, người dân và hợp tác xã thuê lại để tổ chức nuôi trồng, sử dụng các dịch vụ kỹ thuật, hậu cần phù hợp. Ông Lê Đình Khiêm, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Khánh Hòa cho biết, cách làm này giúp các hộ nuôi giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu, có điều kiện tiếp cận công nghệ và phương thức sản xuất hiện đại hơn.
“Thông qua mô hình khu công nghiệp, cụm công nghiệp nuôi biển, doanh nghiệp sẽ đầu tư hạ tầng đồng bộ trên biển để người dân vào tổ chức nuôi trồng. Các khu, cụm này cung cấp nhiều dịch vụ như chăm sóc, vệ sinh lồng bè, bảo vệ và các dịch vụ hậu cần khác. Người dân có thể lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu và thuê lại hạ tầng của doanh nghiệp để sản xuất. Như vậy, các hộ nuôi sẽ dễ dàng tiếp cận mô hình nuôi biển hiện đại hơn, thay vì phải tự đầu tư toàn bộ hạ tầng, thiết bị trên biển, vốn không phải là việc dễ dàng", ông Lê Đình Khiêm nói.
Tuy nhiên, để mô hình này triển khai hiệu quả, cần tháo gỡ vướng mắc về cơ chế giao khu vực biển cho doanh nghiệp đầu tư hạ tầng và quy định cho người dân, hợp tác xã thuê lại để sản xuất. Đây cũng là nội dung Khánh Hòa đang nghiên cứu, đề xuất, phù hợp với định hướng hoàn thiện thể chế, huy động nguồn lực xã hội phát triển kinh tế biển tại Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.
Với lợi thế nhiều eo, vịnh và đảo, vùng biển Đắk Lắk, Khánh Hòa và Lâm Đồng có tiềm năng phát triển nuôi biển xa bờ, ứng dụng công nghệ cao. Tuy nhiên, mở rộng quy mô phải gắn với quy hoạch vùng nuôi, kiểm soát môi trường và bảo vệ hệ sinh thái, tránh phát triển tự phát, gây áp lực lên tài nguyên biển.
Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, cần đẩy mạnh các mô hình nuôi biển công nghệ cao, đa giá trị, khai thác hiệu quả không gian mặt nước, tạo động lực mới cho kinh tế biển.
“Đầu tư phát triển nuôi biển xa bờ, ứng dụng công nghệ hiện đại, tích hợp nhiều giá trị khác nhau sẽ giúp sử dụng tối ưu diện tích mặt nước, đồng thời nâng cao giá trị của các mô hình đầu tư trong thời gian tới. Đắk Lắk, Khánh Hòa và Lâm Đồng có rất nhiều eo, vịnh, đảo với tiềm năng, lợi thế lớn để phát triển nuôi biển. Nếu triển khai hiệu quả Nghị quyết 20, tôi cho rằng đây sẽ là cú hích đột phá trong thời gian tới", ông Trần Đình Luân nói.
Từ thực tiễn ở Khánh Hòa có thể thấy, muốn phát triển nuôi biển quy mô lớn, trước hết phải giải quyết được bài toán mặt nước, hạ tầng và tổ chức sản xuất. Khi vùng nuôi được quy hoạch, giao ổn định; doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng, công nghệ và liên kết tiêu thụ, người dân sẽ có điều kiện chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phương thức nuôi biển chuyên nghiệp, hiện đại hơn. Đây cũng là hướng cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW, đưa tiềm năng và lợi thế biển trở thành động lực tăng trưởng, tạo sinh kế bền vững và góp phần xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.
