Gia đình trẻ trông chờ phụ cấp của cha mẹ
Buổi sáng ở bản Nậm Ngám B, xã Pu Nhi, trong căn nhà nhỏ, Giàng A Tình, 20 tuổi, tất bật với những công việc quen thuộc của một người cha chăm sóc đứa con trai mới 2 tuổi. Ba năm trước, khi mới 17 tuổi còn quá trẻ, Giàng A Tình đã lấy vợ, có một gia đình riêng. Khi đứa con ra đời, kéo theo những trách nhiệm của cả hai vợ chồng chưa có đủ điều kiện để đảm đương. Không có việc làm ổn định, thu nhập bấp bênh, cuộc sống của vợ chồng trẻ vẫn chủ yếu dựa vào sự hỗ trợ của gia đình.
Em Giàng A Tình chia sẻ, lập gia đình sớm như thế này bọn em thực sự gặp rất nhiều khó khăn. Lấy sớm cũng cực kỳ vất vả. Cả 2 vợ chồng không có công việc ổn định, vẫn phải trông chờ vào ông bà giúp đỡ.
Ở bản Nậm Ngám B, hoàn cảnh gia đình Giàng A Tình không phải trường hợp duy nhất. Nhiều cặp đôi trẻ lấy nhau khi chưa đủ tuổi thường gặp khó khăn ngay khi bắt đầu cuộc sống gia đình, chưa có nghề nghiệp, thiếu thu nhập và nhất là khi có con lại càng thêm gánh nặng.
Từ năm 2025 đến nay, tại xã Pu Nhi có 7 trường hợp tảo hôn, riêng 3 tháng đầu năm 2026 có 2 cặp vợ chồng. Phần lớn các trường hợp này chung sống với nhau trước hoặc không đăng ký kết hôn, khiến việc nắm bắt tình hình và tuyên truyền, vận động tại cơ sở gặp không ít khó khăn.
Anh Giàng A Hạ, Trưởng bản Nậm Ngám B, xã Pu Nhi, tỉnh Điện Biên cho biết: "Trong bản thì những cái đôi mà kết hôm sớm ấy thì cuộc sống rất khó khăn về nhiều vấn đề, nhất là vấn về kinh tế, về chăm sóc con cái.".
Từ bản vùng cao như Nậm Ngám B, tình trạng tảo hôn vẫn là thực trạng đáng lo ngại trên phạm vi toàn tỉnh Điện Biên. Theo thống kê, từ năm 2015 đến nay, Điện Biên có hơn 41.800 cặp kết hôn, trong đó có 6.176 cặp tảo hôn, chiếm 14,77%; 51 cặp hôn nhân cận huyết thống. Tình trạng này tập trung chủ yếu trong đồng bào dân tộc Mông, với độ tuổi kết hôn phổ biến chỉ từ 15 đến 17 tuổi đối với nữ và 16 đến 19 tuổi đối với nam. Đằng sau những con số ấy là những hệ lụy kéo dài. Nhiều em phải bỏ học giữa chừng; việc mang thai, sinh con ở tuổi vị thành niên làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Khi thiếu kiến thức, thiếu nghề nghiệp, thiếu sinh kế, những gia đình trẻ càng dễ rơi vào vòng luẩn quẩn đói nghèo, tái nghèo.
Giấc mơ còn dang dở
Nhiều trẻ em gái lấy chồng khi mới 16 tuổi, ở độ tuổi này nhiều bạn bè vẫn còn đến trường thì các em đã trở thành mẹ. Tại bản Mường Mươn, xã Mường Pồn, em Lò Ngọc Hân Bố có hoàn cảnh khó khăn bố mất sớm, mẹ đi làm xa, sống với bà từ nhỏ. Hoàn cảnh gia đình thiếu thốn khiến việc học của em cũng dang dở theo. Không còn đi học, cũng chưa có nghề nghiệp ổn định, Lò Ngọc Hân yêu đương, có con và lấy chồng. Điều kinh tế không đảm bảo trang trải cuộc sống, đôi vợ chồng trẻ chưa thể ra ở riêng, Lò Ngọc Hân vừa làm ruộng, vừa học nghề cắt tóc để kiếm thêm thu nhập. Đến nay, cuộc sống của hai mẹ con vẫn cần sự hỗ trợ của gia đình.
Kể về quyết định lấy chồng của bản thân, Hân chia sẻ câu chuyện đến rất tự nhiên như đứa trẻ mới lớn, kiểu yêu nhau xong là có em bé, xong là lấy thôi ạ. Tại vì học cũng không biết nhiều nên cũng nghĩ là không muốn học nữa. Bây giờ học lại thì nhà không có điều kiện. Em thì ở cùng bà từ bé nên cuộc sống cũng khó khăn. Bố thì mất sớm, mẹ thì đi sang bên Trung Quốc rồi.
Từ bỏ học tập, không có nghề nghiệp ổn định, rồi bước vào hôn nhân khi chưa đủ tuổi khiến tương lai của những gia đình trẻ như Hân trở nên chật vật hơn.
Bà Mào Thị Hậu, Dân số viên, Trạm Y tế xã Mường Pồn, tỉnh Điện Biên cho biết: "Ở các bản vùng cao xã Mường Pồn, tình trạng tảo hôn vẫn xảy ra hàng năm. Mặc dù cán bộ y tế, dân số và các đoàn thể thường xuyên đến từng hộ gia đình tuyên truyền, vận động, tuy nhiên, việc thay đổi nhận thức của người dân vẫn còn nhiều khó khăn.".
"Một năm thì cũng có vài ca, chủ yếu rơi vào những dân tộc thiểu số. Bởi vì các cháu không đi học hoặc bỏ học thì cũng phụ thuộc vào tùy hoàn cảnh gia đình. Ví dụ bố hoặc mẹ bỏ nhau, ở với ông với bà thì không đi học nữa, bởi vì đi học thì cũng chẳng có ai chu cấp cho. Các cán bộ y tế khác cũng thường xuyên đi tuyên truyền, vận động, nhưng vẫn xảy ra do dân trí vẫn còn hạn chế. Bản thân người mẹ còn quá trẻ, các cháu chưa phát triển hoàn thiện hết thể chất, đẻ con ra cũng sẽ không biết chăm sóc con mình như thế nào thì các cháu toàn dựa vào ông, vào bà.", bà Mào Thị Hậu chia sẻ.
Những chia sẻ thực tế từ cơ sở cho thấy, tảo hôn không chỉ bắt nguồn từ tập quán hay sự hạn chế về nhận thức. Đằng sau đó còn là hoàn cảnh gia đình, tình trạng bỏ học, thiếu định hướng nghề nghiệp và việc làm. Khi một đứa trẻ không còn đến trường, không có nghề nghiệp và trước mắt chưa nhìn thấy một hướng đi rõ ràng, việc lập gia đình sớm đôi khi trở thành lựa chọn dễ dàng.
Anh Sùng A Chứ, Bí thư Đoàn xã Pu Nhi, tỉnh Điện Biên chia sẻ, một số gia đình còn quan niệm con cái kết hôn sớm sẽ có thêm người lao động. Trong khi đó, những trường hợp không đăng ký kết hôn khiến việc quản lý, nắm bắt tình hình càng khó khăn.
"Hiện nay vấn đề tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở trên địa bàn gặp nhiều khó khăn như là về cái tư tưởng của người dân tộc thì muốn cho con cái kết hôn sớm để có người lao động. Một số cặp vợ chồng lấy nhau thì lại không đi đăng ký kết hôn dẫn đến vấn đề nắm bắt tình hình ở cơ sở rất khó khăn.", anh Sùng A Chứ chia sẻ.
Tảo hôn vẫn là nỗi lo ở những bản vùng cao Điện Biên, khi những người trẻ chưa kịp trưởng thành đã phải gánh trên vai trách nhiệm của một gia đình. Phía sau mỗi cuộc hôn nhân sớm là những năm tháng học hành dang dở, những mưu sinh nhọc nhằn và cả tương lai còn nhiều bấp bênh. Để nỗi lo ấy không tiếp tục lặp lại qua những thế hệ, cần bắt đầu từ việc giúp trẻ em được học tập, thanh niên có nghề nghiệp, có việc làm và có cơ hội lựa chọn cuộc sống của mình. Bởi khi người trẻ có một tương lai để lựa chọn, họ sẽ không phải vội vàng tìm đến hôn nhân như một lối đi duy nhất.
