Nga đang đẩy nhanh kế hoạch triển khai hàng chục vệ tinh nội địa trong năm nay nhằm xây dựng mạng internet băng rộng quỹ đạo thấp. Theo Tổng thống Nga Vladimir Putin, hệ thống này “không hề thua kém” mạng vệ tinh Starlink của tỷ phú Elon Musk và thậm chí có thể vượt trội ở một số khía cạnh.
Dự án vệ tinh Rassvet (Bình minh) là trọng tâm trong chiến lược phát triển hạ tầng không gian của Moscow, hướng tới tăng cường chủ quyền công nghệ, mở rộng năng lực thông tin liên lạc, đồng thời hỗ trợ các hoạt động quân sự, đặc biệt là tác chiến bằng thiết bị không người lái.
Rassvet có gì đặc biệt?
Rassvet do Cục 1440 - công ty hàng không vũ trụ tư nhân thuộc tập đoàn IKS Holding - phát triển. Dự án được khởi động năm 2023 với ba vệ tinh thử nghiệm, tiếp tục thử nghiệm lần hai vào năm 2024. Đến tháng 3/2026, Cục 1440 đã đưa vào quỹ đạo lô vệ tinh thương mại đầu tiên gồm 16 vệ tinh.
Theo nhà phát triển, các vệ tinh này hoạt động như các trạm phát sóng 5G trên không gian, được kết nối với nhau bằng công nghệ truyền thông laser, có khả năng truyền dữ liệu với tốc độ lên tới 1 Gbit/giây và độ trễ khoảng 70 mili giây.
Phiên bản mới nhất Rassvet-3 có khối lượng khoảng 370kg, lớn hơn đáng kể so với các mẫu thử nghiệm trước đó. Tổng kinh phí của toàn bộ dự án ước tính khoảng 515 tỷ ruble (xấp xỉ 7 tỷ USD).
Khác với Starlink, các vệ tinh Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800 km, cao hơn đáng kể so với quỹ đạo của Starlink. Theo các nhà phát triển, lựa chọn này giúp giảm số lượng vệ tinh cần triển khai, đồng thời kéo dài tuổi thọ và mở rộng vùng phủ sóng.
Theo trang theo dõi các vụ phóng RocketLaunch.Live, Nga dự kiến phóng thêm 16 vệ tinh Rassvet-3 trong nửa cuối tháng 6 từ sân bay vũ trụ Plesetsk bằng tên lửa Soyuz-2.
Do tính chất nhạy cảm của chương trình, thời điểm phóng cụ thể chưa được công bố. Trong đợt phóng đầu tiên hồi tháng 3, người đứng đầu Cơ quan Vũ trụ Nga (Roscosmos) Dmitry Bakanov cho biết Ukraine đã tiến hành các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào khu vực sân bay vũ trụ.
Nga đặt mục tiêu có 156 vệ tinh Rassvet hoạt động trên quỹ đạo vào cuối năm 2026 và nâng tổng số lên khoảng 900 vệ tinh vào năm 2035. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng gặp một số sự cố. Một trong các vệ tinh được phóng hồi tháng 3, mang tên Object 4, được cho là gặp trục trặc ở hệ thống động cơ đẩy và đã cháy khi quay trở lại khí quyển ngày 6/6. Cục 1440 xác nhận mất vệ tinh này nhưng cho biết sự cố không ảnh hưởng đến năng lực hoạt động của toàn bộ chòm vệ tinh.
Vai trò của Rassvet trong lĩnh vực quốc phòng
Đầu tháng này, Tổng thống Nga Vladimir Putin xác nhận Moscow đang phát triển các máy bay không người lái tấn công hạng nặng được điều khiển thông qua hệ thống vệ tinh. Các thiết bị không người lái sử dụng liên lạc vệ tinh được đánh giá khó bị gây nhiễu bằng tác chiến điện tử hơn do Rassvet sử dụng mạng 5G phi mặt đất với các chùm sóng vô tuyến định hướng từ không gian.
Cách tiếp cận này được cho là tương đồng với việc Ukraine sử dụng các thiết bị đầu cuối Starlink để điều phối hoạt động của máy bay không người lái, truyền dữ liệu thời gian thực và hạn chế ảnh hưởng từ các biện pháp gây nhiễu điện tử.
Trong khi đó, nhiều nguồn tin cũng cho rằng quân đội Nga từng sử dụng một số thiết bị Starlink trên chiến trường, bao gồm cả các thiết bị được cho là bị Moscow thu giữ. Tuy nhiên, Nga khẳng định Starlink chưa từng được cung cấp chính thức cho nước này.
Tháng 2 vừa qua, theo đề nghị của chính phủ Ukraine, SpaceX đã triển khai các biện pháp nhằm ngăn chặn việc sử dụng trái phép những thiết bị nói trên.
Ngoài mục đích quốc phòng, Rassvet được kỳ vọng sẽ trở thành một phần quan trọng trong hạ tầng viễn thông quốc gia. Với diện tích lãnh thổ rộng lớn, nhiều khu vực của Nga khó có thể được phủ sóng hoàn toàn bằng cáp quang hoặc các trạm phát sóng di động truyền thống. Điều này đặc biệt đúng tại các vùng thảo nguyên và lãnh nguyên, nơi băng vĩnh cửu tan chảy khiến nền đất biến đổi, gây khó khăn cho việc xây dựng hạ tầng. Mạng vệ tinh được kỳ vọng sẽ cải thiện khả năng kết nối tại các khu vực xa xôi nhưng có ý nghĩa chiến lược như Bắc Cực, Siberia và vùng Viễn Đông.
Đến tháng 5, Cục 1440 và Công ty Đường sắt Nga (RZhD) đã thống nhất lộ trình triển khai hệ thống thông tin vệ tinh trên các tuyến đường sắt cao tốc ở miền Tây nước Nga, bao phủ mạng lưới đường sắt dài khoảng 105.000 km, bao gồm tuyến Moscow - St. Petersburg.
Theo Giám đốc điều hành Cục 1440 Aleksey Shelobkov, hai bên đã thử nghiệm các thiết bị đầu cuối Rassvet trên đoàn tàu thử nghiệm chuyên dụng nhằm đánh giá khả năng hoạt động trong điều kiện tốc độ cao, rung lắc và thời tiết khắc nghiệt.
Trong năm 2025, hai nhà mạng Beeline và MegaFon cũng đã ký thỏa thuận với Cục 1440 để kết nối gần 1.000 trạm phát sóng, hướng tới cung cấp dịch vụ internet thế hệ mới cho người dùng.
Ngoài ra, tháng 3 vừa qua, Chủ tịch Ủy ban Bầu cử Trung ương Nga Ella Pamfilova cũng đề cập khả năng sử dụng mạng vệ tinh để hỗ trợ bỏ phiếu từ xa và cho rằng đây là một triển vọng “hoàn toàn thực tế”, dù hiện nay vẫn bị nhiều người xem là khó khả thi.
Rassvet có gì khác với Starlink?
Mặc dù nhiều phương tiện truyền thông phương Tây cũng như lãnh đạo Roscosmos coi Rassvet là đối thủ của Starlink, nhưng hai hệ thống được xây dựng theo những định hướng khác nhau.
Starlink sử dụng hàng nghìn vệ tinh cỡ nhỏ hoạt động ở độ cao khoảng 450-480 km. Trong khi đó, Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800 km, cho phép mỗi vệ tinh phủ sóng trên diện tích rộng hơn và giảm số lượng vệ tinh cần triển khai, nhưng đổi lại độ trễ truyền tín hiệu cũng cao hơn.
Về phạm vi dịch vụ, Starlink chủ yếu tập trung vào các khu vực đông dân cư và có tiềm năng thương mại lớn, không cung cấp dịch vụ tại Nga, Belarus, Trung Quốc và nhiều khu vực ở châu Phi, châu Á.
Ngược lại, Rassvet được thiết kế để bảo đảm vùng phủ sóng ổn định tại Bắc Cực, Siberia, Crimea và vùng Viễn Đông của Nga.
Hai hệ thống đều hỗ trợ kết nối trực tiếp với điện thoại di động thông thường mà không cần phần cứng bổ sung. Tuy nhiên, Rassvet được xây dựng hoàn toàn trên kiến trúc mạng 5G thế hệ mới.
Theo ông Shelobkov, mục tiêu của công ty không phải sao chép Starlink mà phát triển một hệ thống riêng, với toàn bộ các thành phần và công nghệ cốt lõi đều được tự thiết kế và sản xuất trong nước.
Công cụ kết nối chiến lược của Nga
Theo giới quan sát, mạng vệ tinh nội địa có thể trở thành một trong những dự án công nghệ quan trọng của Nga trong bối cảnh nước này chịu nhiều biện pháp trừng phạt từ phương Tây. Hiện nay, phần lớn hạ tầng thông tin liên lạc của Nga vẫn phụ thuộc vào các tuyến cáp quang trên bộ, cáp ngầm dưới biển cũng như các mạng vệ tinh do nước ngoài kiểm soát.
Việc xây dựng Rassvet được kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp khoảng cách kết nối tại nhiều khu vực rộng lớn của Nga, đặc biệt là Bắc Cực - nơi được đánh giá có tiềm năng trở thành tuyến hàng hải quan trọng khi băng tan do biến đổi khí hậu. Dự án này cũng được xem là một phần trong chiến lược tăng cường chủ quyền số của Nga, cùng với việc phát triển các nền tảng phần mềm, công cụ tìm kiếm và hệ thống thanh toán nội địa.
Dù quy mô hiện tại còn cách khá xa Starlink, Rassvet được đánh giá không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp với hệ thống của SpaceX. Đối với Nga, mục tiêu của dự án không chỉ là xây dựng một mạng internet vệ tinh quy mô lớn mà còn là tạo ra hạ tầng thông tin độc lập, giảm phụ thuộc vào các doanh nghiệp và công nghệ nước ngoài.
Bên cạnh việc hỗ trợ thông tin liên lạc phục vụ quốc phòng và hoạt động của các thiết bị không người lái, Rassvet còn hướng tới giải quyết bài toán kết nối tại những khu vực rộng lớn, thưa dân cư. Trong dài hạn, giá trị lớn nhất của dự án được cho là nằm ở khả năng củng cố chủ quyền công nghệ và hạ tầng số của Nga, hơn là cạnh tranh trực tiếp về quy mô với Starlink.
