Quân đội Mỹ vận hành nhiều loại máy bay chiến đấu khác nhau, trong đó Thủy quân lục chiến Mỹ (USMC) hiện sử dụng F-35B Lightning II làm một trong những nền tảng chủ lực. Trong khi đó, F-22 Raptor - tiêm kích tàng hình thế hệ 5 nổi tiếng của Mỹ - chỉ được biên chế cho Không quân Mỹ.
Dù từng có một số phi công Thủy quân lục chiến được tiếp cận hoặc huấn luyện trên F-22, nhưng đây không phải loại máy bay được USMC đưa vào khai thác thường xuyên. Điều này xuất phát từ cả chi phí, số lượng máy bay hiện có lẫn yêu cầu tác chiến rất khác nhau giữa Không quân và Thủy quân lục chiến Mỹ.
Trước hết, F-22 được phát triển như một tiêm kích chiếm ưu thế trên không, với nhiệm vụ trọng tâm là giành quyền kiểm soát bầu trời và đối đầu với máy bay đối phương. Đây là một trong những chương trình hàng không quân sự đắt đỏ nhất của Mỹ. Chi phí bình quân tính cho mỗi chiếc F-22, nếu tính cả chi phí phát triển chương trình, lên tới khoảng 369,5 triệu USD. Trong khi đó, giá một chiếc F-35B dành cho Thủy quân lục chiến Mỹ vào khoảng 121,4 triệu USD.
Bên cạnh vấn đề chi phí, chương trình F-22 cũng dừng sản xuất sớm hơn kế hoạch ban đầu, khiến tổng số máy bay được chế tạo chưa tới 200 chiếc. Theo số liệu gần đây, hiện chỉ có khoảng 184 chiếc vẫn còn trong biên chế. Số lượng hạn chế này khiến khả năng phân bổ thêm F-22 cho một quân chủng khác gần như không thực tế.
F-22 không phù hợp với cách tác chiến của Thủy quân lục chiến
Yếu tố quan trọng hơn nằm ở yêu cầu nhiệm vụ. Thủy quân lục chiến Mỹ thường phải triển khai gần bờ biển, từ tàu đổ bộ, căn cứ dã chiến hoặc những khu vực không có đường băng dài và hoàn chỉnh. Do đó, khả năng cất cánh trên đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng (hay STOVL) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. F-22 không được thiết kế cho nhiệm vụ này.
Ngược lại, F-35B là biến thể duy nhất trong ba phiên bản của dòng F-35 có khả năng STOVL. Máy bay có thể cất cánh từ đường băng tương đối ngắn và hạ cánh thẳng đứng, giúp USMC triển khai từ tàu đổ bộ tấn công, sân bay tiền phương hoặc những địa điểm có hạ tầng hạn chế. Khả năng này kế thừa vai trò mà AV-8B Harrier II từng đảm nhiệm trong nhiều thập kỷ trước khi được F-35B thay thế.
Để đáp ứng yêu cầu đặc thù của Thủy quân lục chiến, F-35B đã phải được thiết kế khác đáng kể so với F-35A của Không quân và F-35C của Hải quân. Hệ thống quạt nâng phía sau buồng lái cùng vòi phun động cơ có khả năng đổi hướng lực đẩy giúp F-35B thực hiện hạ cánh thẳng đứng, dù đổi lại máy bay phải chấp nhận một số hạn chế về tầm bay và tải trọng so với các biến thể khác.
F-35B phù hợp hơn với nhiệm vụ đa năng
Một khác biệt đáng chú ý khác là vai trò tác chiến. F-22 được tối ưu hóa cho nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không, đặc biệt là không chiến. Trong khi đó, Thủy quân lục chiến Mỹ cần một nền tảng đa nhiệm có thể vừa không chiến, vừa tấn công mặt đất, hỗ trợ lực lượng trên bộ, trinh sát và tham gia các hoạt động tác chiến điện tử. F-35B phù hợp hơn với yêu cầu này nhờ hệ thống cảm biến tích hợp, khả năng chia sẻ dữ liệu và năng lực tấn công đa nhiệm.
Với đặc thù hoạt động gần chiến tuyến và thường xuyên hỗ trợ trực tiếp lực lượng trên bộ, USMC cần một loại máy bay có thể triển khai linh hoạt từ nhiều địa điểm hơn là một tiêm kích chuyên biệt cho nhiệm vụ chiếm ưu thế trên không.
F-35B cũng là nền tảng mới hơn, được phát triển sau F-22 và tích hợp nhiều bài học rút ra từ chương trình tiêm kích tàng hình thế hệ 5 đầu tiên của Mỹ.
Ngoài ra, nếu Thủy quân lục chiến muốn vận hành F-22, Không quân Mỹ sẽ phải chuyển giao không chỉ máy bay mà còn cả hệ thống mô phỏng, thiết bị huấn luyện, cơ sở bảo dưỡng và một chuỗi hậu cần riêng biệt. Trong bối cảnh số lượng F-22 hiện có vốn đã hạn chế, phương án này sẽ rất tốn kém và phức tạp.
Việc khởi động lại dây chuyền sản xuất F-22 cũng được đánh giá là khó khả thi, do chi phí lớn và cần sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ.
Vì vậy, việc Thủy quân lục chiến Mỹ lựa chọn F-35B thay vì F-22 không phản ánh sự khác biệt đơn thuần về năng lực của hai loại tiêm kích, mà chủ yếu xuất phát từ yêu cầu tác chiến. F-22 phù hợp với nhiệm vụ giành ưu thế trên không của Không quân Mỹ, trong khi F-35B đáp ứng tốt hơn nhu cầu triển khai linh hoạt, hoạt động từ căn cứ dã chiến và hỗ trợ lực lượng trên bộ của Thủy quân lục chiến.
