Trong lịch sử hơn một thế kỷ của nền báo chí cách mạng Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng, báo chí luôn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và diễn đàn tin cậy của nhân dân.
Ở bất kỳ giai đoạn cách mạng nào, báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần tạo dựng niềm tin, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy nhiên, bước vào thời đại số, nhiệm vụ ấy đang đứng trước những yêu cầu mới. Cuộc đấu tranh tư tưởng hôm nay không còn chỉ diễn ra trên mặt báo hay các diễn đàn truyền thống. Các thế lực thù địch đang tận dụng internet, mạng xã hội, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc, kích động, chia rẽ và làm xói mòn niềm tin xã hội.
Trước những thách thức đó, các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh hiện nay, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch, mà còn là tăng cường "sức đề kháng" của xã hội trước những thông tin xấu độc.
Theo PGS.TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhiệm vụ của báo chí không chỉ là phản bác cái sai mà còn phải giúp công chúng nhận diện đúng - sai, từ đó xây dựng "sức đề kháng" trước những luận điệu xuyên tạc.
"Trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tượng của Đảng, báo chí phải hướng tới hai mục tiêu. Nhiệm vụ đầu tiên là phải đấu tranh chống lại những thông tin sai trái, thù địch; nhiệm vụ quan trọng lớn thứ hai của báo chí chính là phải xây dựng được niềm tin của công chúng. Để xây dựng được niềm tin ấy thì phải nêu lên những vấn đề sự thật đã được kiểm chứng, bằng đối thoại, bằng những giá trị nhân văn, giúp công chúng phân biệt rõ cái đúng, cái sai và nâng cao khả năng nhận diện những thông tin sai trái", PGS.TS Phạm Minh Sơn nhấn mạnh.
Một nhận định được đưa ra tại phiên thảo luận là “mạng xã hội tạo ra sự kiện, còn báo chí xác nhận sự kiện”. Nhận định này đặt ra nhiều câu hỏi về vai trò dẫn dắt của báo chí trong thời đại số, như báo chí hiện nay đang chậm hơn hay đang thận trọng hơn? Điều nguy hiểm hơn là tin giả lan nhanh hay thông tin chính thống xuất hiện quá muộn? Làm thế nào để báo chí vừa nhanh, vừa đúng, vừa nhân văn?
Theo Nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản, báo chí có thể chậm hơn về tốc độ so với mạng xã hội nhưng chính sự thận trọng này giúp thông tin báo chí có độ xác thực cao và trở thành nguồn tin đáng tin cậy để củng cố niềm tin lâu dài của công chúng.
PGS.TS. Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, báo chí không chỉ là “người đi sau”; giá trị đích thực của báo chí nằm ở các tuyến bài độc quyền, thông tin sâu sắc, kỹ lưỡng mang tính dẫn dắt công chúng: "Nếu báo chí chỉ yên tâm với vai trò xác nhận thông tin thôi thì đã hết năng lượng của mình chưa? Bởi vì báo chí có các tuyến bài độc quyền, các nhà báo phải chủ động tạo ra thông tin và những thông tin ấy sâu sắc hơn, kỹ lưỡng hơn và có sức hấp dẫn lớn. Những tác phẩm báo chí độc quyền ấy mới làm nên giá trị của báo chí dẫn dắt công chúng. Thứ hai, chiều sâu thông tin của báo chí thì mạng xã hội không thể đo đếm được. Nhiều bài đã trở thành những thành lũy thép để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; nhiều bài 10 năm đọc lại vẫn giá trị".
Tại phiên thảo luận, các đại biểu thống nhất, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động báo chí, đồng thời đặt ra không ít thách thức trong việc bảo đảm tính chính xác, định hướng và trách nhiệm xã hội của thông tin. AI có thể hỗ trợ người làm báo trong nhiều công đoạn, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và vai trò kiểm chứng của nhà báo. Trong môi trường truyền thông số, báo chí muốn giữ vững vai trò định hướng dư luận xã hội phải không ngừng đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và nâng cao chất lượng nội dung; nhanh nhưng phải đúng, hiện đại nhưng phải nhân văn, hấp dẫn nhưng vẫn bảo đảm tính chuẩn mực và định hướng.
